İslamda Tevil ne demek?

Question

Dinde tevil ne demek?

İstismar Edilen Kavramlardan “TEVİL”

Tevil “evvele” filinin mastarı olup dönmek manasına gelmektedir. Fıkıh usulü alimlerinin istilahında ise “tevil” açık manadan, tercih edilen manaya çevrilen bir kavramdır. Öyle bir delile dayanır ki tercih edilen mana açık manaya daha galip gelir.’ Tevil iki kısma ayrılır. Sahih tevil ve batıl tevil. Sahih tevilin sahih olması için bazı şartlar gereklidir. Zira bu şartlardan birisi olmazsa tevil batıla dönüşür ve kabul edilmez.

1- Tevil edilen lafzın tevile elverişli olması gerekir. Yani delaleti zanni olması gerekir. Müfesser veya muhkem naslarda tevil geçerli değildir. Zira tevil içtihadı kabul eden yerlerde olur, delaleti kat’i olan naslarda tevil yoluna başvurmak caiz değildir.

2- Tevilin sahih ve kuvvetli bir delile dayanması gerekir. Böylece lafzı zahir manasından başka manaya çevrilebilsin. Zira asıl zahirle amel etmektir. Mesela bir hadiste Allah Rasulü (sallallahu aleyhi vesellem); “Ölü, ehlinin ağlamasından dolayı cezalandırılır” diye buyurmuştur. Hz. Aişe (radıyallahu anha);

“Kimse kimsenin günahından dolayı sorguya çekilmez” ayetine dayanarak bu hadisi kabul etmemiştir.

3-Tevil yapan kişi ictihad ehliyetine sahip bir kimse olmalıdır. Yaptığı tevilin Arap lügatine ve şer’i örf ve adetlere uygun olması lazımdır.

4- Tevil kat’i nasslara muhalif olmamalıdır.

5- Tevil yoluna gitmeyi gerektiren mutlak bir durumun olması gerekir. Mesela nassın zahirinin dinin zaruri olarak bilinmesi gereken esaslarını ya da bir başka nassın zahirine muhalif olması gerekir ki tevil yoluna başvurulsun ve muhalefet ortadan kaldırılsın.

Batıllığı Kesin Olan Tevillere Misaller

1- İslam’a göre imama itaat etmek vacip, imama karşı çıkmak ise Kur’an ve sünnetin açıknassları gereği haramdır. İslam alimleri ittifaken şöyle demektedirler:
“Kim bir tevile dayanarak imama karşı gelirse o kişi ya da kişiler asi sayılırlar. Tevilleri batıldır. Onları öncelikle imama itaate çağırmak ve şüphelerini def etmek gereklidir. Şayet imama itaat etmezlerse bu kimselerle savaşılır. Hz. Ali’nin haricilerle savaşması bunun en güzel örneklerindendir.”

2- Rasulullah’in vefatından sonra bazı Arap kabileleri; “Mallarından bir sadaka al ki, bununla kendilerini temizleyip arındırmış olasın. Onlara dua et. Senin duan şüphesiz onlara huzur ve güvendir. Allah hakkıyla işitendir, bilendir.” ayetine dayanarak zekatın Rasulullah’a verilmesi gerektiğini, Rasulullah öldüğü için de zekat vermeyeceklerini iddia etmişlerdi. Bilindiği üzere zekatin vacip olduğu Kur’an ve sünnetin açık nassları ile sabittir. Hz. Ebu Bekir böyle bir teville zekat vermeyen kişilerle savaşmış, onların mallarını ganimet olarak almıştır. İşte bu olay da batıl tevile bir örnektir.

3- İlk muhacirlerden bir sahabe içki içmiş ve Hz. Ömer (radıyallahu anh) ona kırk değnek vurulmasını emretmiştir. Sahabe; “Bana vuramazsınız, aramız da Allah’ın kitabı var” der. Hz. Ömer (radıyallahu anh); “Hangi kitap içki içen bir kimseye had uygulanmasın diyor?” deyince, sahabe de şu ayeti delil gösterir:

“İman edip salih amel işleyenler, Allah’tan korktukları, imanlarında sebat ettikleri, salih amel işlemeye devam ettikleri, sonra Allah’tan sakındıkları, imanlarından ayrılmadıkları, yine Allah’tan korktukları ve iyilikte bulundukları müddetçe, daha önce tattıklarından dolayı kendilerine bir günah yoktur. Allah iyilikte bulunanları sever.”

Daha sonra ise şöyle der: “Ben bu ayetin mefhumunun altına giriyorum. Zira ben iman etmiş, salih ameller işlemiş, Rasulullah (sallallahu aleyhi vesellem) ile beraber Bedir, Uhud, Hendek vs. savaşlarda beraber olmuşum ve bu ayetten anlaşılır ki kim böyle yaparsa içki ona helaldir.” Hz. Ömer (radıyallahu anh); “Bunun cevabını verin” dedi. Ibn-i Abbas (radıyallahu anh); “Bu ayet içki haram olmadan evvel içki içen sahabeler hakkında inmiştir. Senin tevilin batıldır.” deyince, Hz. Ömer (radıyallahu anh); “Doğru söyledin. Fakat bunun hakkında görüşünüz nedir?” diye sorar. Hz. Ali (radıyallahu anh); “İçki içen sarhoş olur, sarhoş olunca saçmalar, saçmaladığı zaman iftira eder, iftira edenin hakkı 80 değnektir.” der.

Hz. Ömer (radıyallahu anh) bu fetvadan sonra o kişiye 80 değnek vurulmasını emreder.
Başka bir rivayette de Şam’da bazı kişiler içki içmişler ve helal olduğunu iddia etmişler ve Maide Suresi’nin 93. ayetini kendileri için delil olarak getirmişlerdir. Yine Hz. Ömer’in damadı Kudame bin Mazun da bu ayete dayanarak içki içmiş tir. Hz. Ömer (radıyallahu anh) hepsine had uygulamış ve tevillerini batıl olarak nitelemiştir. Zira haramlılığı kitap, sünnet ve icma ile sabit olan bir şeyi bazı ayetleri tevil ederek helalleştirmek kesinlikle mümkün değildir. Tüm bu teviller batıldır ve yapanın yüzüne çarpılır.

Tevil kavramı bugün en çok tevil edilen, diğer bir anlamıyla, tahrif edilen bir kavramdır. Zira bugün tevil ile tahrif tamamen birbirine karışmış, tevilin yerini tahrif almıştır. Her kesim kendi heva ve hevesine uygun görüşlerin doğru olduğunu ispat sadedinde ayetlere sarılmıştır ve bu ayetleri kendi istedikleri gibi te vil etmeye kalkışmışlardır. Allah-u Teala’nın kitabı lafzen korunmuş olduğu için bu alanda istedikleri gibi hareket edemeyen batıl ehli, ayetlerin manalarına yönelmişler, bu manaları istedikleri gibi tevil ederek kendi batıl fikirlerini bununla delillendirmeye çalışmışlardır. Artık durum öyle bir hal almıştır ki, her önüne gelen tevil kapısını çalarak Allah’ın ayetlerini istedikleri yöne çekmektedir.

Burada konumuz gereği günümüzde tevil yoluyla tahrif edilmiş birkaç hususu dile getirmekte fayda vardır.

Bugün tevil silahına sarılıp Allah’ın kitabını ve Rasulullah’ın (sallallahu aley hi vesellem) hadislerini tahrif eden kesimlerin başında muasır Mürcie ehli gelmektedir. Bilinmelidir ki bu Mürcie fikri kanser hastalığı gibidir. Zira bunların tahrifleri neticesinde insanların kafasında küfür ile iman denizleri tamamen birbirine karışmıştır. Muasır Mürcie’nin tevil yoluyla tahrif ettiği nasların başın da Maide Suresi’nin 44. ayeti gelmektedir. Allah-u Teala şöyle buyurmaktadır:

“Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyenler kafirlerin ta kendileridir.”

Bugün Mürcie ehli bu ayetlerin Müslümanları kapsamadığını, Yahudi ve Hı ristiyanları kapsadığını, bundan dolayı beşeri kanunlarla hükmeden hakimlerin bu ayetin kapsamına girmediğini iddia etmektedirler. Kimileri Allah’ın indirdi ği ile hükmetmeyen, buna karşılık tamamen beşeri kanunlarla hükmeden hakimin, Allah’ın kitabını yalanlamadığı ve hükmettiği beşeri kanunların doğruluğuna inanmadığı takdirde kafir olmayacağını söylemektedir. Kimileri ise beşeri kanunlarla hükmeden hakimin bu hükümleri Allah’ın indirdiği hükümlerden üstün tutuyorsa kafir olacağını, ancak Allah’ın hükümlerinin daha üstün olduğuna inanıyorsa kafir olmayacağını iddia etmektedir.
Aslında burada bu iddialarda bulunan kimselere hemen şu soruyu yöneltmekte fayda vardır: Acaba bugün hangi hakime ya da parlamentere; “Siz Allah’ın indirdiği hükümleri mi yoksa kendi çıkardığınız kanunları mı üstün görüyorsunuz?” diye bir soru yöneltebildiniz? Ne zaman bir hakime gidip de; “Sen bu hükmettiğin kanunları Allah’ın kanunlarından daha üstün mü tutuyorsun, yoksa Allah’ın kanunlarının mı daha üstün olduğuna inanıyorsun” diyebildiniz? Farzı misal böyle bir soru yöneltseniz bile hangi idareci ya da hakim size toplumun gözü önünde; “Ben Allah’ın indirdiği hükümleri hor ve hakir görüyorum. Bizim koyduğumuz kanun ve yasalar Allah’ın indirdiği hükümlerden daha üs tündürler” diye cevap verir? Hangi hakim size; “Ben hükmettiğim kanunların Allah’ın indirdiği hükümlerden daha güzel olduğunu düşünüyorum” diye cevap verir?

Aslında mesele gayet açıktır. Dinin bu husustaki kesin kuralı; amel ile söz çakıştığı zaman söze değil amele bakılmasıdır. Kişinin bizzat ortaya koyduğu fiiller sözlerini yalanlıyorsa, bu durumda kişinin sözü değil ameli itibara alınır. Biz bu ayete yapılan şüphelere “Hakimiyet Kavramı” başlıklı bölümümüzde gerekli cevapları verdiğimiz için burada bunların tekrarına gerek duymuyoruz. Bu konuyu burada zikretmemizin sebebi ise ayetin tevil silahıyla nasıl tahrif edildiğini tekrar hatırlatmaktır.

Bugün en çok tahrif edilen ayetlerden bir tanesi de Bakara Suresi’nin 195. ayetidir. Allah-u Teala şöyle buyurmaktadır: “Allah yolunda mal harcayın da kendinizi ellerinizle tehlikeye atmayın ve güzel hareket edin. Çünkü Allah güzellik ve iyilik edenleri sever.” Bugün birtakım kimseler dava ehline karşı bu ayeti kullanarak şöyle demektedirler: “Sizler nasıl kendi elinizle kendinizi tehlikeye atıyorsunuz. Halbuki Allah-u Teala bunu açıkça yasaklamıştır. Sizler devlete karşı gelerek kendinizi çok büyük bir tehlike ile yüzyüze bırakıyorsunuz.” İşte bu gibi sözlerle suskunluğu ve zilleti meşru göstermeye çalışmaktadırlar. Halbuki Ebu Davud, Nesai, Tirmizi, Eslem Ebi İmran’dan şöyle rivayet etmişlerdir: Ebu İmran der ki:

“Rum şehrinde idik. Karşımıza Rumlar’dan oldukça kalabalık bir saf çıkardılar. Müslümanlardan da onlar gibi veya daha da fazla bir kalabalık karşılarına çıktı. O sırada Mısır’dan gelen askerlerin başında Ukbe b. Amir, genel komutan da Fudale b. Ubeyd idi. Müslümanlardan bir kişi Rumlar’ın (Bizanslılar’ın) safina bir hamle yaptı ve onların arasına kadar girdi. Herkes yüksek sesle bağırıp; “Subhanallah” dedi. “Bu adam kendi elleriyle kendisini tehlikeye atıyor.” Ebu Eyyub el-Ensari kalkıp şöyle dedi: “Ey insanlar! Sizler bu ayet-i kerimeyi bu şekilde anlıyorsunuz. Halbuki bu ayet-i kerime biz ensar hakkında nazil olmuştur.” Allah İslam’i kuvvetlendirip İslam’ın yardımcıları çoğalınca, birbi rimize gizlice Rasulullah (sallallahu aleyhi vesellem)’in aramızda olmadığı bir sırada şöyle dedik: “Mallarımız sahipsiz kaldı, Allah da İslamı güçlendirmiş bulunuyor. İslam’ın yardımcıları çoğalmış bulunuyor. Mallarımızın başında dursak ve onlardan kaybolanı ıslah edip yoluna koysak nasıl olur?” Bunun üzerine yüce Allah Peygamberine bizim aramızda söylediğimizi reddetmek üzere; “Allah yolunda infak edin, kendi ellerinizle tehlikeye atılmayınız” buyru ğunu indirdi. Buna göre tehlike, mallarımızın başında durmak, onları yoluna koymaya çalışmak ve gazayı terk etmemiz diye açıklanmış oldu.”

Rasulullah’ın (sallallahu aleyhi vesellem) hadislerinden en çok tahrif edilen hadis ise şüphesiz “Kim Lailahe illallah derse cennete girer” hadisidir. Bu ve buna benzer hadisler İslam’ın temelini oluşturmasına rağmen yine de tevil baltasından kurtulamamıştır. Muasır Müreie’nin temsilcileri bu gibi hadislere dayanarak İslamın temelini yıktılar. Zira durum onların dediği gibi bu hadisin zahirine göre olursa İslam sadece birkaç kelimeden ibaret olur. İslam’ın hakimi yeti için yapılan cihada ihtiyaç kalmaz. Çünkü rahat yol varken zor yola ne ihti yaç var ki? Böylece mürcie kafalılar İslam’ı birkaç sözden ibaretmiş gibi göster diler. Neticede küfür bayrağı İslam topraklarında dalgalanmaya başladı, küfür kanunları hakim oldu. Halbuki İslam alimleri bu hadislerin tevilini kitaplarında çok açık bir şekilde açıklamışlardır. Vehb bin Münebbih kendisine “La Ilahe İl lallah cennetin anahtarı değil midir?” diye soran bir kimseye şu cevabı vermiştir:

“Elbette öyledir. Ancak o açacak anahtarın dişleri var ise… Bilindiği gibi hiçbir anahtar dişsiz değildir. Şayet sen dişleri olan bir anahtar getirebilirsen o senin için cennetin kapısını açacaktır. Aksi takdirde ise açılmayacaktır.”

Imam Nevevi, “Kim La Ilahe illallah derse…” şeklinde gelen rivayetler hak kında şu yorumu yapmaktadır: “Said Ibn-i Müseyyeb ve seleften bir grup; “Bu hadisler farzlar ve yasaklar nazil olmadan önce idi” demişlerdir. Bazıları; “Bu hadislerin manası kapalıdır. Açıklamaya ve izah edilmeye muhtaçtırlar” demişlerdir. Bazı alimler; “Her kim şehadet getirirde onun hakkını ve farzlarını yerine getirirse” demişlerdir. Ha san el-Basri ise; “Bu hadisler pişman olarak tevbe eden ve bu halde ölen kimse hakkındadır” demiştir.”

Ebu Amr İbn-i Salah, sadece “La ilahe illallah” demekle cennete girileceğini ifade eden hadisler hakkında şöyle demektedir:

“Bu hadislerin, zahiri manalarını tevil hususunda rivayetler, ravilerden dolayı kusurlu ve eksik olabilir. Bununla beraber Rasulullah (sallallahu aleyhi vesellem) putperest kafirlere hitap ederken bir kısaltma yapmış olması da caizdir.”

Müslim şarihlerinden Kadı Iyaz; “İnsanlarla Allah’tan başka ilah yoktur deyinceye kadar savaşmakla emrolundum. Şimdi Kim Allah’tan başka ilah yoktur derse malını ve canını benden korumuş olur. Hakkıyla olması müstes na. Ve hesabı Allah’a kalmıştır.” hadisinin şerhinde şöyle demektedir:

“Mal ve can dokunulmazlığının “La Ilahe illallah” diyenlere mahsus oluşu imana icabetin ifadesidir. Bu sözle kastedilenler Arap müşrikleri olan putperestler ve bir Allah’ı tanımayanlardır. İlk defa İslam’a davet olunanlar ve bu uğur da kendileri ile harb edilenler bunlardır. “La Ilahe Illallah” kelimesini telaffuz edenlere gelince onların dokunulmazlığı için yalnız “La Ilahe Illallah” demeleri kafi değildir. Çünkü onlar bu kelimeyi küfür halinde iken söylemektedirler. Za ten Allah’ı birlemek onların itikadları cümlesindendir.”

Yine Müslim şarihlerinden Hattabi, bu hadis üzerine şöyle demiştir:

“Malumdur ki bununla ehl-i kitap değil putperestler kastedilmiştir. Çünkü ehl-i kitap olanlar; “Allah’tan başka ilah yoktur” derler de yine de tepelerinden kılıç inmez.”

Genel olarak bu hadisler hakkında birçok tevil yapılmış, ancak kesinlikle bu günün tahrifçileri gibi “La İlahe Illallah” kelimesi sadece kuru bir söylem olarak telakki edilmemiştir.

Günümüzde tevil baltasıyla tahrif edilen ayet ve hadislere dair verdiğimiz bu örneklerden sonra şunu belirtmek isteriz ki, İslam’da hiçbir şey ölçüsüz değildir.
Tevilin de İslam nezdinde bir ölçüsü vardır. Şayet bu ölçüler dahilinde tevil yapılmazsa yapılan tevil tahriften öteye gitmez. Bundan dolayıdır ki İslam alimleri Mutezilenin, Haricilerin ve diğer bid’at firkalarının tevillerini kabul edip, onları tekfir etmemişlerdir. Fakat Mucessime, Müşebbihe, Bahaiyye ve Kadiyanilerin tevillerini kabul etmeyip tahrif diye nitelemişlerdir ve onları tekfir etmişlerdir.

Şunu bilmekte fayda vardır ki tarih boyunca hiç kimse bir delile dayanmadan hareket etmemiştir. Herkesin kendisine göre doğru ya da yanlış bir delili mevcuttur. Yahudiler “Ey İsrailoğulları! Sizi alemlere üstün kıldığımı hatırlayın” ayetini kendilerine delil getirerek kendilerinin en üstün ırk olduklarını iddia etmişlerdir. Hıristiyanlar; “İsa, Meryem’e atılan bir kelimedir” ayetini kendilerince delil getirerek Hz. İsa’nın uluhiyetini ispat etmeye çalışmışlardır.

Burada şunu belirtmekte fayda vardır: Batıl tevil; ya cehaletten ya da nefse uymaktan kaynaklanır. Cehalet sahibi kimseler şayet ihlas üzere hareket ediyorlarsa bu hatalarından dönebilirler. Zira kendilerine yaptıkları tevilin batıl olduğu ilmi bir izah ile açıklandığı zaman, ihlas doğruya dönmeyi gerekli kılar. Ancak heva ve heveslerine tabi olarak tevil hastalığına kapılıp, vahyi esasları tahrif edenlere ne kadar delil getirsen de fayda etmez. Bugün beşeri sistemlerin küfrünü gizleyip ayetleri tahrif edenlerin durumu ne yazık ki bu şekildedir.

Burada konuyu kapatmadan önce tevil ile ilgili olarak şu kaideleri hatırlat makta fayda vardır:

1- Mutlak olanı, mutlak olarak almak gerekir.

2- Haberleri zahiri üzerine almak gerekir.

3- Kelamı mecazla değil hakiki anlamına hamletmek gerek. Ancak karine olduğu zaman mecaz anlamı alınır.

4- Umum olanı umum olarak almak gerekir.

5- Nas ve zahir ayetler tevil edilebilir, muhkem ve mufesser ayetler tevil edi lemezler. Hatta Zahiri alimleri tevil için Kur’an, sünnet ve icmadan bir delil olması gerektiğini söylerler. Fakat ehl-i sünnet alimlerinin geneli, belirttiğimiz şartlar dahilinde, tevili kabul ederler.

Allah’tan bizleri tevil adı altında tahrifte bulunanlardan eylememesini dileriz… Allahumme Amin…

Kaynak: İstismar Edilen Kavramlar

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

1
2025-10-28T08:06:13+03:00 0 Answers 38 views
1
Dini Soru Cevap

About Dini Soru Cevap

Her soru cevap verilmeye değerdir, yeter ki aynı konu bize sorulmuş olmasın ve kurallara uygun sorulsun. Lütfen soru yollamadan önce aynı konu var mı diye \\\\"ARAMA\" yapınız. Konu altına yazılan sorulara öncelik tanıyoruz.. Bilginize

Follow Me

Leave an answer