Paylaş
Dini Kavram Olarak “Rab”
Question
Rab isminin anlamı nedir? Rab kime denir?
الرب
Bakıp gözetmek, terbiye etmek, korumak; malik olmak; başa geçip yönetmek; ıslah edip güçlendirmek; bir şeyi kemale varıncaya kadar kademe kademe geliştirmek” anlamlarında mastar (rabb), “malik, seyyid (efendi), yöneten, terbiye eden, göze tip koruyan, nimet veren, ıslah edip geliştiren, mabut anlamlarında isim.
Terim olarak, anılan sözlük anlamlarında Allah’ın isimlerinden (esma-yı hüsna) biri.
Daha çok sıfat olarak kullanılan rab kelimesi anılan sözlük anlamlarının hepsinde sadece Allah Teâlâ’ya nispet edilir. Başkası söz konusu olduğunda sınırlı ve nisbi bir anlam taşıdığına işaret olarak evin sahibi (rabbü’l-beyt) veya hayvanın sahibi (rabbü’d-dabbe) gibi tamlama halinde kullanılması caiz görülmüştür.
Kur’ân-ı Kerim’de Allah lafzından sonra en çok kullanılan kelime rab olup bine yalkın yerde Allah’a nispet edilmiştir. Dort ayette beş defa “hükümdar” anlamında Hz. Yūsuf dönemindeki Mısır kralı için kullanılmış (Yūsuf 12/23, 41, 42, 50), bir âyette firavunun tanrılık iddiasıyla “Sizin en yüce rabbiniz benim!” sözü içinde (en-Náziát 79/24), bir âyette de Allah’tan başka rab aranmamasının gerektiği vur gulanırken (el-En’am 6/164) zikredilmiştir. Rabbin çoğulu olan erbáb da dört ayette, birden fazla rab edinilmesi eleştirilirken geçmiştir (Ali Imran 3/64, 80; et Tevbe 9/31: Yūsuf 12/39).
Ibn Hacer’in Kur’an’dan çıkardığı esmayı hüsna listesinde mevcut olan rab ismi bazı hadislerde “sahip” anlamıyla, ayrıca birçok hadiste Allah’ın ismi olarak geçer (mesela Müsned. IV. 121. 125: VL. 17, Tirmi zí. “Daavát. 50: Ibn Mâce. “Dua”. 14). Ezanın ardından yapılan ve “Ey bu yetkin davetin ve kesintisiz devam eden duanın (kılınacak olan namazın) rabbi/sahibi Allahım!” diye başlayan dua bunlardan biridir (Buhari. “Ezân”. 8. Müslim, “Müsäfirin.200). Ayrıca rükü ve secde sırasında okunması sünnet olan tesbihler de “Azamet sahibi/ yüce rabbimi tenzih ederim” mealindedir.
Diyanet dini terimler sözlüğü
RAB TERİMİ HAKKINDA ÖZET:
“Rab” isminin anlamı, Arapça’da “terbiye eden, yetiştiren, koruyup gözeten, sahip olan, yöneten, ıslah edip kemale erdiren” demektir.
Bu kelime, hem sözlük hem de terim anlamıyla Kur’an-ı Kerim’de en çok geçen Allah isimlerinden biridir (Esma-i Hüsna’dandır).
1. “Rab” kelimesinin sözlük anlamı nedir?
“Rab” (رَبّ) kök olarak şu anlamları içerir:
Bakıp gözetmek, korumak
Terbiye etmek, eğitip yetiştirmek
Malik olmak (sahip olmak)
Başa geçip yönetmek, idare etmek
Islah edip güçlendirmek
Bir şeyi kademe kademe kemale (olgunluğa) erdirmek
2. “Rab” kime denir?
Allah Teâlâ için kullanıldığında: “Rab”, yalnızca Allah’ın sıfatı olarak kullanılır. Bu, O’nun evrenin tek sahibi, yaratıcısı, rızık vereni, terbiye edeni ve bütün varlıkları koruyup gözeteni olduğu anlamına gelir. Kur’an’da Allah lafzından sonra en çok tekrarlanan isim “Rab”dır (yaklaşık 1000 yerde Allah’a nispet edilir).
Diğer varlıklar için kullanıldığında: Allah’tan başkası için “rab” denildiğinde, bu sınırlı ve izafi (nispî) bir anlam taşır. Bu yüzden tek başına değil, mutlaka tamlama halinde kullanılır. Örneğin:
Rabbü’l-beyt = Evin sahibi
Rabbü’d-dâbbe = Hayvanın sahibi / bakıcısı
Rabbü’l-mâl = Malın sahibi
Bu kullanımlarda “rab”, sadece o belirli şey üzerinde yetki ve sahiplik anlamına gelir, asla ilahî anlamda kullanılmaz.
3. Kur’an’da “Rab” kelimesinin kullanımına dair bazı örnekler:
Çoğunlukla Allah için kullanılmıştır (örnek: “Âlemlerin Rabbi Allah’a hamd olsun.” – Fatiha 1/2)
4 ayette 5 defa, Mısır hükümdarı (kral) için “rab” kelimesi kullanılmıştır (Yusuf Suresi 12/23, 41, 42, 50). Burada kral, kendi ülkesinde sahip/yönetici anlamındadır.
1 ayette Firavun, tanrılık iddiasıyla “Ben sizin en yüce rabbinizim!” (Nâziât 79/24) demiştir ki bu küfürdür.
4 ayette birden fazla rab edinilmesi eleştirilir (örnek: “Allah’tan başka rabler mi edineyim?” – En’am 6/164).
4. Hadislerde “Rab” kullanımı:
Ezanın ardından okunan “Ey bu yetkin davetin ve kılınacak namazın Rabbi olan Allah’ım!” duasında geçer.
Rükü ve secdede okunan “Sübhâne Rabbiye’l-Azîm” (Ulu Rabbimi tenzih ederim) ve “Sübhâne Rabbiye’l-A’lâ” (En yüce Rabbimi tenzih ederim) ifadelerinde geçer.
Özetle: “Rab”, Allah’a ait olduğunda mutlak sahiplik, terbiye, koruma ve yönetme anlamına gelir. İnsan veya başka bir varlık için kullanıldığında ise ancak bir şeye nispetle (örneğin “evin rabbi”) ve sınırlı anlamda kullanılabilir. Allah’tan başkasına mutlak anlamda “Rab” denmez.
BENZER KONULAR:
Cevapla