Rehin

SORU: Rehin ne demektir? Faydası nedir, meşru olmasının delili, şartlan nelerdir, rehin alan kişi rehine arazisinden faydalanabilir mi? Bu soruları Hanefî mezhebine göre cevaplandırmanızı rica ediyorum.

CEVAP: Lügatle Rehn hapsetmek manasına gelir. Kur’an-ı Ke-rim’de de bu kelime bu manada kullanılmıştır:

Her nefis, kazandığına karşılık bir rehindir. (Müddessir/38)

Yani herkes, karşılığını görünceye kadar, ameliyle kayıtlıdır, tutukludur.

Rehriin ıstılahı manası ise, borç karşılığında verilen maldır. İnsan, bazen veresiye birşey almak durumunda kalır. Ancak mal sahibi de alacağını emniyet altında bulundurmak için malının mukabilinde bir kanıt ister. Böylece borç alan borç verene değeri olan ziynetten, mücevherattan, alet ve edevattan, hayvanlardan, ev ve akardan bir şeyi rehin olarak bırakır. Bir taraf alacağını emniyet altında tutmuş, diğer taraf da hem ihtiyacını almış, hem de borcunu ödemede gevşeklik kapıların kapatmış olur.

Borç alan, borç vereni emin kılmak için onun mal bedelini verinceye kadar değerli bir şeyin onun yanında bırakır.

Bu nedenle, Allah Teâlâ fazlından ve kullarına olan kereminden toleranslı şeriatında kullarına rehin yolunu mubah kıldı. Birbirlerini sömürmeden ihtiyaçlarını temin etsinler diye bu yolu açık tuttu.

Âlimler rehnin helâl olmasının hikmetini şöyle izah ediyorlar: “Zayi olmasın diye kişinin borç verdiği malın mukabilinde bir vesikadan ibarettir.”

Kur’an-ı Kerim rehnin meşruluğunu şöyle bildiriyor:

Ey iman edenler! Belirlenmiş bir süre için birbirinize borçlandığınız vakit onu yazın… (Bakara/282)

Devamında da şöyle buyuruyor:

Yolculukta olur da yazacak kimse bulamazsanız (borca karşılık) alınmış bir rehin de yeterlidir. (Bakara/283)

Rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber bir miktar mal karşılığında zırhını bir yahudiye rehin olarak bırakmıştır.

Rehin umumiyetle menkul mallarla olur. Emtia ve hayvanlar gibi, bazen gayr-i menkullerle de olur; akarat, ev ve araziler gibi. Bütün bunlar rehin olabilir.

Rehnin de rüknü icab ve kabuldür. Rehin veren; ‘ben bu şeyi bana borç olarak verdiğin şeyin mukabilinde sana rehine olarak veriyorum’ veya ‘ben borcumu ödeyinceye kadar bu şey senin yanında rehinedir’ der. Borç veren de (rehineyi alan da) ‘kabul ettim’ veya ‘razı oldum’ der.

Bir insan bir şey satın alsa, elbisesini bırakıp ‘Bu şeyin bedelini getirinceye kadar bu elbise burada kalsın’ dese, bu durumda bu elbise rehin olur. Müşteri bunun rehin olduğunu söylemese dahi bu böyle olur. Çünkü burada kelimelere değil, manaya itibar edilir.

Rehin verenin de, alanın da akıllı olmaları gerekir. Deli ve çocuğun rehin vermeleri caiz değildir. Rehine olarak verilen şeyin de alışverişe uygun bir şey olması gerekiyor. Rehin akti yapılırken bu malın mevcut olması lazımdır. Bu malın, mütekavvim, belli, teslim alınabilen bir maldan olması gerekiyor. Koyunların rahmindeki kuzu, mülk edinmesi helâl olmayan içki, domuz, leş gibi malları rehin olarak vermek caiz değildir.

Zımmüer için içki ve domuzu rehin olarak vermek caizdir. Çünkü onların yanında bu malların değeri vardır.

Rehinin sahih olabilmesi için rehnedilen malın belli olması ve kabzedilir olması gerekir.

Yine rehine verilen malın başkasına ait olmaması gerekir. Rehinin alınması, ancak rehin verenin izniyle sahih olur.

Başkasının malını da iznini almak kaydıyla rehin vermek caizdir.

Rehinin, nemalanan veya kâr getiren birşey olmasını şart koşmak caiz değildir. Ancak alacağa karşılık rehinin bir garanti olması talep edilir. Burada aslolan borç verenin rehineden istifade etmemesidir yoksa bu da menfaat celbeden bir borç olur. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Her fayda getiren borç ribadır.

Ancak burada borçlu, borç verenin, rehineden faydalanmasına gönül hoşluğuyla izin verirse, o zaman faydalanması caizdir. Yoksa caiz değildir. Bu nedenle bir kısım âlimler “Rehin akünden gaye, borçlanmayı kanıtlandırmak ve zamin olmayı sağlamaktır” demişlerdir. Bu bir faydalanmak veya nemalandırmak aleti değildir. Rehine olarak bırakılan şey, kefil veya çek/senet yerine geçer.

Borçlu, alacaklısına rehinden faydalanması hususunda izin verirse, bu caizdir. Bu borç sebebiyle değil, izin sebebiyle helâl olur.

Ancak alacaklı bu izni borçluyu sıkıştırarak değil onu iradesiyle başbaşa bırakarak almalıdır. Çünkü borçlu bazen mecburî kalarak bu izni verir.

Allah (c.c) rehini mubah kılmakla -Allahu alem- bunun insanlar için kolaylık olmasını murad etmiştir.

Böylece, insanlar iktisadî muamelelerinde bazı zorluklarla karşılaşmayacak, mal sahibi güven içinde olacak, borç alan da yardım görmüş, ihtiyacını karşılamış olacaktır.

Allah’ın kullarının bu gayeyi zıddına çevirmemeleri gerekir. Bir kısım insanların yaptıkları gibi bunu bir sömürü aleti haline getirmesinler.

Benzeri konular:

• Şafi mezhebine göre rehin
• Hanefi Mezhebine Göre rehin
• rehin Ne Demek? Kısaca
• İslamda rehin ile ilgili hükümler
• Peygamberimizin rehin kalan zırhı
• Tümünü görüntüle.