REHİN

S.1. Rehinin tanımı ve hükmü nedir?

C.1. Rehin sözlükte, Sübut ve devam anlamına gelir, bir görüşe göre hapis demektir ve çoğulu rühandır. Bu bağlamda Allah, «Her nefis kendi yaptığıyla rehindir» (Müddesir. 38) diyor. Yani yaptıkları karşılığında tutulur, hapsedilir. Diğer bir görüşte rehin. Herhangi bir şeyi, ne sebeple olursa olsun, hapsetmek demektir. Bazen rehin masdar lafzıyla meful (nesne) için kullanılır ve bu durumda çoğulu rühan, rühun ve rehn olur. Şer’i Istilahta, Borcu almayı garantilemek için, belli bir malı, belli bir vasıfla hapsetmektir. Borç ödenmediği takdirde rehinden veya satılıp parasından alınır. Rehin aku, icap ve kabul ile olur ve teslim almakla tamamlanır. Mürtehin, (alacaklı) rehini, derli toplu ve ayırt edilmiş aldığında, rehin akdi tamamlanmış olur. Alacaklı, rehini almasa, borçlu muhayyerdir, dilerse teslim eder, dilerse rehin vermekten cayar. Borçlu, rehini alacaklıya teslim ettiğinde mal alacaklının zimmetine geçer.

S.2. Borçsuz rehin olur mu?

C.2. Rehin ancak mazmun borç (verilmesi kesinleşmiş) karşılığında verilir. Rehinin ve borcun kıymetinden hangisi daha azsa, rehin onunla alıcının elinde durur. Rehin alicının elinde telef olduğu takdirde, kıymeti de borçla eşit ise alıcı hakkını hükmen almış sayılır. Eğer rehinin kıymeti alacaktan daha fazla ise, fazla olan kısım alıcının elinde emanettir. Eğer alacaktan daha azsa, rehnin miktarı alacaktan düşer, geri kalanını alıcı borçludan alır.

S.3. Neler rehin verilemez?

C.3. Taksim olunmamış mal, ağacın başındaki meyveyi ağaçsız, tarladaki ziraati tarlasız rehin vermek caiz degildir. Aynı şekilde yeri ve ağacı, ziraatsız ve meyvesiz rehin vermek de caiz olmaz. Mudarebe pa ralan ve şirket malı gibi emanetlerin rehin verilmesi sahih değildir.

S.4. Neler rehin verilebilir?

C.4. Selem sermayesi, sarf fiyatı ve selem edilmiş mal rehin olarak verilebilir. Eğer akit meclisinde rehin verilen selem ve sarf sermayeleri telef olursa, sarf ve selef muamelesi tamam olur ve alıcı da hükmen hakkını almış olur. Eğer iki taraf rehini, adil bir kişinin yanına bırakmaya ittifak ederlerse caizdir. Bu durumda ne alıcı, ne de borçlu rehini tek başına alamaz. Eğer verdikleri kişinin elinde telef olursa alıcının zim metinden gider.

S.5. Dirhem, dinar, ölçülen ve tartılan maddeler rehin verilebilir mi?

C.5. Evet, dirhem, dinar, ölçülen ve tartılan nesnelerin rehni caizdir. Cinsleri karşılığı rehin edilip helak olurlarsa, iyilik ve elemeği açısından bir değilse dahi, borçtan benzerleri düşer.

S.6. Borcun karşılığında rehin almanın hükmü nedir?

C.6. Başkasında alacağı olan, borçludan alacağının mislini alıp sarf ederse ve sonra katışık olduğunu anlarsa, Imam Ebu Hanife’ye göre, başka bir hak iddia edemez. Ebu Yusuf ve Muhammed’e göre, katışığını geri verir, iyilerini alır. İki kölesini bin dirhem borç karşılığında rehin eden, bir köleye düşen payı verirse borcun kalanını vermeden o köleyi geri alamaz.

S.7. Rehinde vekâlet caiz midir?

C.7. Borçlu, alacaklıyı veya ådil bir kimseyi yahut herhangi birisi ni borç zamanı geldiğinde rehnin satılması için vekil tayin ederse, bu vekalet caizdir. Eğer rehnin akdinde vekil tayini şart koşulmuşsa, borçlu vekili düşüremez, azletse dahi vekalet düşmez. Rahinin ölümüyle de vekil azıl olmaz. Alacaklı, borçludan hakkını isteyebilir ve alacağından ötürü borçluyu hapsettirebilir. Rehin alacaklının elinde ise, alacağını fiyatından almadan borçluyu rehinde tasarruf etmekten men edebilir. Borçlu, alacaklının alacağını verdiğinde, alacaklı rehni sahibine teslim etmek zorundadır.

S.8. Rehinin satılması sahih midir?

C.8. Alacaklının izni olmaksızın borçlu rehini satarsa satış akdi mevkuf olur; alacaklı onaylarsa veya borçlu alacaklının hakkını verirse, satış caiz olur.

S.9. Rehin köleyi azat etmenin hükmü nedir?

C.9. Verecekli, rehin olan köleyi azat ederse, azat olur borcun zamanı gelmişse ödemesi istenir. Borç müeccel ise, zengin olduğu takdirde borçludan kölenin kıymeti alınıp, burcun zamanı gelene kadar, kölenin yerine rehin verilir.

Verecekli fakirse, köle, kıymetini kazanıncaya kadar çalıştırılır ve onunla borç ödenir. Verecekli rehni helak ederse hüküm yine böyledir.

S.10. Rehin telef olursa ne yapılır?

C.10. Bir yabancı rehni telef ederse, alacaklı davacısı olur ve yaban cidan rehnin kıymetini alır ve rehin olarak elinde tutar. Verecekli, rahne karşı yaptığı cinayetinin bedelini öder. Alacaklı rahne bir zarar verdiği takdirde, zarar miktarı alacağından düşürülür. Rehinin, verecekli veya alacaklı yahut mallarına verdiği zarar kendilerinden gider.

S.11. Rehinin nafakası kime aittir ve telef olduğu takdirde hükmü nedir?

C.11. Rehnin muhafaza edildigi evin kirası, alacaklıya aittir. Çobanın dcreti ve rehnin nafakası verecekliye aittir. Rehnin ziyadesi vereceklinin olur, ancak aslıyla birlikte rehin olarak kalır. Eger ziyade olan miktar telef olursa hedef olur. Eğer rehnin asli telef olup ziyadesi kalırsa, verecekli ziyadeyi hissesiyle rehinlikten çıkarır, borcu, rehnin alındığı günkü kıymetiyle ziyadenin rehinlikten çıkarıldığı günkü kıymetine taksim ederek rehnin aslına isabet eden miktarı borçtan düşer, ziyadeye isabet eden miktarı verip ziyadeyi kurtarır.

S.12. Rehin arttırılabilir mi?

C.12. Rehni arttırmak caizdir. Ancak, Ebu Hanife ve Muhammed’e göre, (rahne tam karşılık olması için) borcu arttırmak caiz değildir. Eğer borç arttırılırsa rehin fazlalığın rehni olmaz. Ebu Yusuf’a göre, borçta da arttirma caizdir.

S.13. Iki kişiye verilmiş rehnin hükmü nedir?

C.13. Iki kişiye ayrı ayrı borçlardan dolayı bir rehin verilirse caizdir. Rehnin tümü her ikisinin elinde de rehindir. Eğer telef olursa, her biri sine alacağı miktarı tazmin ettirilir. Verecekli iki kişiden birisinin alacaginı verirse, hakkını alıncaya kadar, rehinin hepsi diğerinin elinde kalır.

S.14. Müşteri rehin vermezse ne yapılır?

C.14. Kölesini, müşterinin semen karşılığında belli bir şeyi rehin verme şartıyla satarsa ve sonra müşteri şart koşulan şeyi rehin vermezse, vermesi için zorlanamaz, bu durumda satıcı muhayyerdir. isterse duruma razı olur, dilerse alış-verişi fesheder. Ancak, müşteri parayı hazır verip veya rehnin kıymetini rehin biraktığı takdirde alışveriş bozulmaz.

S.15. Rehnin koruma mesuliyeti kime aittir?

C.15. Alacaklı bizzat kendisi, ailesi, çocuğu ve evinde bulunan hizmetçisi rehni koruyabilir. Eğer evinde olmayan birisiyle korursa veya emanet olarak birisinin yanma bırakırsa helak olunduğu takdirde mesul olur.

S.16. Rahne karşı olmuş saldırının hükmü nedir?

C.16. Alacaklı rehine saldırdığında gasıp gibi, bütün kıymetine zamin olur. Alacaklı, rehni verecekliye ariye olarak verirse, teslimiyle alacaklının sorumluluğundan çıkmış olur. Vereceklinin elinde telef olursa hedef olur. Alacaklı rehni tekrar geri isteyebilir ve aldığı zaman mesuliyeti tekrar başlar.

S.17. Verecekli ölürse ne olur?

C.17. Verecekli ölürse vâsisi rehni satar, vereceğini ondan öder. Vâsisi yoksa kadı kendisine bir vâsi tayin eder ve malı satıp borcu ödemesini emreder.

Kolay Hanefi Fıkhı Soru Cevaplı
İtisam Yayınları