Hikmet Nedir?

Çok yönlü ve çok anlamlı olan bu kelime üzerinde birbirine yakın farklı tanımlamalar ve yorumlar yapılmıştır. Bunlardan birkaçını şöy­le sıralayabiliriz :
1. Kur’ân’ın nâsih ve mensûhunu, muhkem ve müteşabihini, önce inen âyetlerle sonra inen âyetlerin kronolojik sırasını, helâl ve haram kıl­dığı şeyleri, örnek ve benzetmelerini bilmektir.
Bu tarif ve açıklama üzerinde daha çok İbn Abbas (R.A.) durmuştur.
2. Tabiînden Mücâhid’e göre, sözün doğrusunu ve isabetli olanını söylemektir.
3. Leys bin Ebî Sâüm’e göre, ilim, fıkıh ve Kur’ân’dır.
4. Ebû Ali’ye göre, saygı dolu Allah korkusudur. Çünkü Allah kor­kusu hikmetin başıdır.
5. İyi anlayış ve güze! kavrayıştır. Bu tarif üzerinde daha çok ünlü müctehit İbrahim Nahaî (R.A.) durmuştur.
6. Ebû Mâlik’e göre, Resulullah (A.S.) Efendimizin insan hayatına yön veren sünnetidir.
7. Zeyd bin Eslem’e göre, akıldır.
8. İmam Mâlik’e göre, Allah’ın dininde anlayış ve bilgili olmaktır. Bu da ancak Allah’ın insan kalbine yerleştirdiği bir lütuf ve inayetle gerçek­leşir.
9. Müfessir Süddî’ye göre, peygamberliktir.
Cumhura göre hikmet, peygamberliğe has değildir, daha başka şeyleri, mertebe ve dereceleri de kapsar.
10. İbn Kasım’a göre, Allah’ın modelsiz ve örneksiz yaratıp meyda­na getirdiği yüce eseri üzerinde düşünmektir.
11. EI-Hasan’a göre, haram ve şüpheli şeylerden titizlikle kaçın­maktır.
Büyük müfessir Kurtubî (R.A.) bütün bu tanımlamaların ve yorumla­rın mâna ve maksad yönünden birbirine yakın olduğunu söyler ve keli­meyi gramatik olarak şöyle belirler:
Hikmet, ihkâm ‘dan masdardır. Bu ise, söz ve davranışla i t kan {sağlamlaşma, bir şeyi iyice bilme) demektir. Allah’ın Kitabı bir hikmettir; Peygamber (A.S.)ın sünneti de bir hikmettir. Fazîletten yana anlatılan her şey de hikmettir. Çünkü hikmetin aslı, insanı ölçüsüzlük ve dengesizlikten alıkoyan şeydir. Bu nedenle ilim, insanı bu durumlara düşmekten koruduğu için hikmet sayılmıştır. Kur’ân, akıl ve anlayış da böyledir.
12. İrâdeye yön veren yararlı ilimlerdir. Çünkü hikmetin aracı aklidir.
Büyük müfessir Fahrüddin Râzî (R.A.), Mefatihüigayb’de bu kelime­nin yorumunu yaparken bazı rivayetlere de yer vermiştir. Özetle diyor ki;
«Hikmet, Kur’ân’da dört biçimde yorumlanmıştır:
1. Kur’ân öğütleri,
2. Anlayış ve ilim.
3. Kur’ân,
4. Peygamberlik..
Bütün bu yorumlar gerçekleştiğinde bir ucu gelip ilme dayanır. İn­sanlara ise az bilgi verilmiştir.
Hikmeti, doğru olanı yapmak ve isabetli hareket etmekle yorum­lamanın sınırı, beşerî gücümüze göre Allah’ın ahlakıyla ahlaklanmamız idir. Bu mananın dayandığı temel ise, Resulullah (A.S.) Efendimizin : «Al­lah’ın ahlakıyla ahlaklanın..» hadisidir.
İşte hikmeti bu iki anlamın dışına çıkarmak mümkün değildir. Çünkü insanın asıl olgunluk ve erdemliği iki şeyde kendini gösterir, diğer bir de­yimle açığa vurur: Hakk’ı hak olduğu için bilip tanımak, iyilik ve insanlık­tan yana düşünmeyi mutlak hayır olduğu için işlemek.. Birincisinin ilme ve ona uygun idrake, ikincisinin isabetli ve doğru olanı yapmaya dayan­dığını Kur’an’dan öğreniyoruz. Nitekim :
İbrahim Peygamber (A.S.) ; «Rabbim! Bana hüküm lütfet» demiştir. Bu nazarî hikmettir. Hemen sonra : «Ve beni iyi kulların arasına kat..» di­yerek amelî hikmeti arzulamıştır.
Musa Peygambere (A.S.) Allah şöyle seslenmişti : «Şüphesiz ki Ben Allah’ım, Benden başka ilâh yoktur.,» Bu nazarî hikmettir. Bundan hemen sonra şu emir eklenmiştir: «Bana kulluk edin..» Bu da amelî hikmettir.
İsâ Peygamber {A.S.) : «Ben Allah’ın kuluyum.,» demişti. Bu nazarî hikmettir. Sonra da : «Rabbim bana namaz ve zekât ile emretti..» diye­rek amelî hikmete kapı açmıştır.
Cenâb-i Hak, Muhammed’e (A.S.) hitapla; «Bil ki, Allah’tan başka ilâh yoktur..» buyurmuştur. Bu nazarî hikmettir. Sonra da ; «Kusurlarından dolayı istiğfar et.» buyurarak amelî hikmetten söz etmiştir.
Allah, diğer bütün peygamberleri kasdederek (salât u selâm hepsine olsun) : «Allah kendi buyruğundan (haberli kılmak için) kullarından dile­diğine melekleri ruh ile indirir de : Benden başka hiçbir ilâh olmadığını»
buyurarak kullarını yürümekte oldukları yolun tehlikesine karşı uyarma­larını ister. Bu, nazarî hikmettir. Bundan hemen sonra, «O halde bana kar-Ş» gelmekten sakının!» buyurması ise amelî hikmeti yansıtır.

BENZER KONULAR:

• Kur’an’da erkek ve kadınlara hitap şeklindeki Hikmet nedir?
• Adet olmanın Hikmeti nedir?
• Gezegenlerin Hikmeti
• Cuma Gününün Hikmeti Nedir
• Domuz yaratılış Hikmeti nedir?
• Tümünü görüntüle.