Paylaş
Gıybetin topluma zararları
Question
Gıybet ve Zararları maddeler halinde
Allah-u Teâlâ (c.c.) insanların her husus ta iyilikler içerisinde olmalarını emrederken, kendilerine yakışmayacak çirkinliklerin her çeşidinden de uzak durmalarını öğütlemektedir. İnsanın ağzından çıkan, kendisine dünya ve ahiret sıkıntısı getiren, Rabbimizin yasak kapsamına aldığı zararlardan biride gıybettir.
Sözlükte “uzaklaşmak, gözden kaybolmak, gizli kalmak” gibi anlamlara gelen gıybet, dinî bir kavram olarak, bir kimseden, gıyabında hoşlanmadığı sözlerle bahsetmek demektir.(1) Kur’an-ı Kerimde gıybet yasaklanmış ve gıybet edenlerin “kardeş eti yediği” benzetilmesi yapılarak, insanların bu yanlış davranışı terk etmeleri istenmiştir. Nitekim Hucurat Süresinde şöyle buyrulmaktadır.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضاً أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ
“Ey iman edenler! Zannın birçoğundan sakının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurlarını ve mahremiyetlerini araştırmayın. Birbirinizin gıybetini yapmayın. Herhangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz! Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah tövbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir.”(2)
Kardeşlerim
İnsan bazen söylediği sözlerin bir başkası tarafından duyulmayacağı zannına kapılır. Oysaki başkaları duymasa da bizi yaratan Allah-u Teâlâ her şeyi en iyi şekilde görmekte ve işitmektedir. Ayrıca her insana konuştuklarını yazıcı melekler görevlendirmiştir. Kur’an-ı Kerim bu hususa şöyle işaret etmektedir. “İnsan hiçbir söz söylemez ki, yanında onu gözetleyen yazmaya hazır bir melek bulunmasın.”(3)
İmam Gazali gıybet etmenin sebeplerini şöyle ifade etmektedir. “Kızdığı insan için kinini hafifletmek, arkadaşlarına uymak, kendi aleyhine harekete geçeceğini anlayan kişinin atak davranması, kendisine isnat edilen bir kusurdan kurtulma, gösteriş ve övünme isteği, haset, eğlenmek, şakalaşmak, vakitleri eğlenerek geçirmek, hor görmek, şaşkınlığın tezahürü, başkasına acımak ve Allah için gazaplanma görünümü altında gıybet etmek.”(4)
Gerekçesi ne olursa olsun gıybet etmek haramdır. Ancak, zulme uğrayanın şikâyet etmesi, bir kötülüğün veya kötü bir kimsenin fenalığının önlenmesi, fetva almak, bir kimseyi tarif etmek gibi durumlar gıybet kapsamı dışında tutulmuştur.
Kur’an-ı Kerim’de Müminlerin özelliklerini bildiren şu ayetle sonlandırıyorum.
“(Onlar) Boş sözü işittikleri vakit ondan yüz çevirirler ve “Bizim işlerimiz bize, sizin işleriniz de size. Selam olsun size (bizden size zarar gelmez). Biz cahilleri istemeyiz” derler.”(5)
————————–
1- Dini Kavramlar Sözlüğü, DİB Yayınları, “Gıybet” maddesi
2- Hucurât, 49/12.
3- Kaf, 50/18
4. Daha fazla bilgi için bkz. İhya-u Ulumi’d-Din, İmam Gazali, c.III, s. 315-348
5.Kasas, 28/55
BENZER KONULAR:
Answers ( 3 )
Gıybetin zararları
Gıybet gibi mü’minler arasında dargınlığa, kırgınlığa sebep olan hastalıklardan kurtulmak için başkalarının eksikliklerini ve kusurlarını değil, kendi kusurlarımızı ve eksikliklerimizi görmeye ve gidermeye çalışmalıyız. Yoksa bin bir meşekkatle ve uzun sürede elde ettiğimiz sevaplarımızı kolayca kaybedenlerden, belki de Allah korusun gıybetini yaptığımız kişilerin günahlarını da yüklenenlerden olabiliriz. Halbuki bu ömür bize rabbimizin yanındaki itibarımızı arttırmamız için verilmiştir.
Selamün aleyküm. Hocam bir uygulamada sadece ikimizin mesajlasabilecegi bir şekilde kıza İslam dininden, şeriattan, konuyla ilgili ayet, hadislerden, kıssadan bahsettim. Kızla basabasa mesajlaşma da olsa konuşmanın caiz olmadığını, günah olduğunu biliyorum. Ben dini anlatmaya çalıştım üstüne bu şekilde iken. Doğruları aktarmaya çalıştım. Benim bu yaptığımın hükmü nedir ? Dinden çıkmaktan korkuyorum. Biliyorum dinden çıkmak öyle kolay bir şey değil ama aklımı kemiriyor. Hocam cevabınızı bekliyorum. Kolay gelsin.
Gıybet, İslam ahlakında son derece olumsuz bir davranış olarak kabul edilir ve bir kişinin arkasından onun rızası olmadan olumsuz şekilde konuşmak anlamına gelir. Gıybet, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde birçok zarara yol açabilir. İslam, gıybeti günah olarak kabul eder ve bu tür davranışlardan kaçınılmasını öğütler. Kur’an-ı Kerim ve hadislerde gıybetin zararları üzerinde durulmuş, bireylerin ve toplumların manevi ve ahlaki sağlıklarına olan olumsuz etkileri vurgulanmıştır.
Gıybetin Topluma Zararları
1. Toplumda Güven ve Birlikteliği Zedeler
Gıybet, bireyler arasında güvensizlik oluşturan ve insanlar arasındaki samimiyeti bozan bir davranıştır. İnsanlar, başkalarının arkasından kötü sözler söylenmesinin, kendilerine de yapılabileceği düşüncesiyle güven duygularını kaybederler. Bu durum, toplumsal ilişkileri zedeler ve insanlar arasında soğukluk ve mesafe yaratır. Bir toplumda güven azaldığında, toplumsal huzur da bozulur.
“Birbirinizin arkasından gıybet etmeyin. Birinizin ölü kardeşinin etini yemek ister misiniz? İşte bunu yapmak, Allah katında büyük bir günahtır.”
(Hucurat, 49/12)
Bu ayet, gıybetin insanlara büyük zararlar verdiğini ve toplumsal ilişkilerde güvenin önemini vurgular.
2. İslam’da Kardeşlik Hukukunu Zedeler
İslam, kardeşlik ve birlik üzerinde durur. Gıybet yapmak, insanlar arasında düşmanlık ve kin yaratır. Kardeşlik hukuku, birbirine iyi niyetle yaklaşmayı, yardımlaşmayı ve saygı göstermeyi gerektirir. Ancak gıybet, bireyler arasında olumsuz duyguları ve ayrılıkları besler, bu da toplumun birlik ve beraberliğine zarar verir.
3. Toplumda Adaletin Sağlanmasını Engeller
Gıybet, insanların gerçekleri çarpıtmasına ve adaletin sağlanmasını engellemesine neden olabilir. Bir kişinin arkasından konuşulması, o kişi hakkında haksız yere hüküm verilmesine yol açabilir. Gıybet yüzünden, insanlar haksız bir şekilde suçlu ya da yanlış anlaşılabilirler. Bu durum, toplumsal adaletin zayıflamasına ve insanların birbirlerine karşı haksızlık yapmalarına yol açar.
“Kim, bir müslümanın arkasından ona zarar vermek için konuşursa, Allah ona ceza olarak onun gıybetini yapmayı uygun görür.”
(Buhârî, “Edeb”, 60)
4. İnsanları Olumsuz Yönlere Yönlendirir
Gıybet, dedikodu ve iftira ile yakından ilişkilidir. İnsanlar, başkalarının kusurlarını ve zayıflıklarını konuşarak kendilerini daha üstün hissetmeye çalışabilirler. Bu davranış, bir kişinin manevi değerlerini zayıflatır ve ahlaki çöküşe sebep olabilir. Toplumda yaygınlaşan gıybet, bireyleri kötü alışkanlıklarla ve olumsuz tutumlarla tanıştırır.
5. Toplumda Sevgi ve Saygıyı Azaltır
Gıybet, insanların birbiriyle olan sevgi ve saygı ilişkisini tahrip eder. İnsanlar birbirlerini kendi aralarındaki kusurlar üzerinden yargılar ve başkalarını küçük düşürerek kendi üstünlüklerini savunurlar. Bu tutum, toplumda karşılıklı sevgi ve saygıyı yok eder. İnsanlar arasında sürekli eleştiri ve yargılama ortamı doğar, bu da toplumsal huzursuzluğu beraberinde getirir.
6. Bireylerin Psikolojik Sağlıklarını Olumsuz Etkiler
Gıybet, sadece topluma zarar vermez; aynı zamanda gıybeti yapan bireylerin psikolojik sağlıklarını da olumsuz etkiler. Gıybet eden kişi, sürekli başkalarını kötüleştirerek, kendi içindeki negatif düşünceleri besler. Bu durum, kişinin nefret, kin ve güvensizlik gibi olumsuz hisler geliştirmesine yol açar. Ayrıca, gıybet yapan kişi, içsel olarak suçluluk ve pişmanlık duygusu yaşayabilir.
“Kim, müslümanın arkasından gıybet ederse, o kimse Allah’ın huzuruna çıktığında, Allah ona, gıybet ettiği kişinin günahlarını verecektir.”
(Müslim)
7. Toplumda Dini Değerlerin Zayıflamasına Sebep Olur
Gıybet, bireylerin ahlaki ve manevi değerleri zayıflatan bir davranıştır. İnsanlar, başkalarının hatalarını konuşarak, dini öğretileri göz ardı edebilirler. İslam’da insanlar gizlice kötülük yapmaktan ve başkalarının arkasından konuşmaktan kaçınmalıdır. Bu tür davranışlar, toplumda dinî değerlere saygıyı ve ahlaklı yaşamı zayıflatır.
8. Gıybetin Toplumdaki Çeşitli Duygusal ve Sosyal Zararları
Gıybetin toplumda yaratacağı zararlar sadece bireysel değildir. Toplumda saygı, yardımlaşma ve hoşgörü gibi değerler zamanla erir. İnsanlar başkalarına karşı şüpheci ve eleştirel bir tutum sergilemeye başlarlar. Bu da toplumsal huzuru ve barışı bozar. İnsanlar birbirini daha az anlayışla ve daha fazla önyargıyla karşılamaya başlarlar.
Sonuç
Gıybet, İslam’da sadece bireysel değil, toplumsal bir tehlike olarak görülür. İnsanlar arasında güvensizlik, ayrılık, kin ve nefret yaratır; toplumsal birlikteliği zedeler ve huzursuzluğa yol açar. Kur’an-ı Kerim ve hadisler, gıybetin toplum için büyük bir zarar olduğunu ve insanların birbirine karşı saygılı ve dürüst bir şekilde davranmaları gerektiğini vurgular. Müslümanların, gıybetten sakınmaları, iyi niyetle ve doğru sözlerle birbirlerine yaklaşmaları, toplumsal barış ve huzurun sağlanması açısından önemlidir.