Share
Mükellefin İşleri (Efal-i Mükellefin) Diyanet
Question
Ef’al i mükellefin nedir nelerdir örnekleri

Mükellef olan insanların işleri sekizdir. Bunlara “Efâl-i Mükellefin” denir.
1. Farz: Dinen yapılması kesin delillerle emredilen şeye farz denir.
Farzın hükmü: Yapan sevap kazanır, özürsüz olarak yapmayan azabı hakeder. İnkâr eden ise (Allah korusun) dinden çıkmış olur.
Farz, farz-ı ayın ve farz-ı kifâye olmak üzere, iki kısımdır.
Farz-ı ayın: Her mükellefin yapması gereken farz demektir. Farz-ı ayın, bazılarının yapmasıyle diğer mükelleflerden sakıt olmaz, yani yükümlülük kalkmaz. Onu her mükellefin yapması gerekir. Namaz kılmak, oruç tutmak gibi.
Farz-ı kifâye: Bazı mükelleflerin yapmasıyle diğerlerinin yapması gerekmeyen farz demektir, cenaze namazı gibi.
Farz-ı kifâye’nin sevabı, yalnız onu yapanlara aittir. Farz-ı kifâye, hiçbir mükellef tarafından yapılmıyacak olursa, bütün mükellefler günahkâr olur. Meselâ: cenaze namazı, o yerde bulunan mükelleflere ayrı ayrı değil, hepsine birden toplu olarak farzdır. Eğer mükelleflerden bir kısmı cenaze namazını kılarsa diğerleri günahtan kurtulmuş ojur. Artık onların tekrar aynı kişinin cenaze namazını kılmaları gerekmez. Şayet mükelleflerden hiçbiri cenaze namazını kılmayacak olursa, orada bulunanların hepsi günahkâr olur.
2. Vacip: Delil yönünden farz kadar kesin olmamakla beraber, yapılması istenen şeydir. Vitir ve bayram namazlarını kılmak ve kurban kesmek gibi.
Vacibin hükmü: Yapan sevap kazanır, özürsüz olarak yapmayana azap gerekir. Ancak kesin delil ile sabit olmadığı için. farzda olduğu gibi vacibi inkâr eden dinden çıkmış olmaz.
3. Sünnet: Peygamberimizin farz ve vacip olmayarak yaptıklarına ve yapılmasını tavsiye ettiklerine denir.
Sünnet, müekkede ve gayr-i müekkede olmak üzere ikiye ayrılır:
Sünnet-i Müekkede: Peygamberimizin çoğu zaman yaptığı ve bazen de terkettiği sünnete denir.
Sabah, öğle ve akşam namazlarının sünnetleri gibi.
Sünnet-i Gayri Müekkede: Peygamberimizin arasıra yaptıkları sünnete denir. İkindi namazının sünnetiyle yatsı namazının ilk sünneti gibi.
Diğer taraftan sünnet, genel olarak ikiye ayrılır:
a)İbadetle ilgili olanlara “Sünnetü’l-hüda” denir. Ezan. ikamet ve cemaatle namaz, bu tür sünnetlerdendir.
b)İbadetle ilgili olmayıp âdet olarak yaptıklarına da “sünemi’z-zevâid” adı verilir.
Peygamberimizin giyim tarzı, oturup kalkması gibi işleri âdet olan sünnetlerdendir. Bunları yapmayan kimse kınanmaz.
Sünnetin hükmü, işleyen sevap kazanır. Sünneti kasden terketmek. azabı değilse de. azarlanma ve kınanmayı gerektirir.
Sünnetin bir de kifâye kısmı vardır. Ramazanın son on gününde itikafa girmek, teravihi cemaatle kılmak gibi.
4. Müstehap: Peygamberimizin bazan yapıp bazan yapmadığı şeye müstehap denir. Kuşluk namazı kılmak. Ramazan ayından sonra Şevval ayında altı gün oruç tutmak gibi.
Müstehab’a mendup da denir.
Müstehabın hükmü: Yapan sevap kazanır, yapmayan sevabtan mahrum olur.
5. Mubah: Mükellefin, yapıp yapmamakta serbest olduğu şeye denir. Helâl olan şeyleri yiyip içmek, oturmak, yürümek ve uyumak gibi.
Mubahın hükmü: Yapan sevap kazanmaz, yapmayan da günah işlemiş olmaz.
6. Haram: Dinen yapılmaması kesin delil ile emredilen şeye denir. İnsan öldürmek, hırsızlık yapmak, anaya babaya karşı gelmek ve içki içmek gibi.
Haramın hükmü: Haram olan bir şeyi yapan günahkâr olur. haramdan kaçınan sevap kazanır.
Haram olan bir şeyi helâl sayan ise dinden çıkar.
7. Mekruh: Delil yönünden haram kadar kesin olmamakla beraber, yapılmaması istenen şeye denir.
Mekruh, tahrimî ve tenzihi olmak üzere iki kısma ayrılır.
Tahrimen Mekruh: Harama yakın olan mekruhtur. Vacip olan bir işi yapmamak tahrimen mekruhtur.
Tenzihen Mekruh: Helâle yakın olan mekruhtur. Sünnet ve müstehap olan şeyleri yapmamak mekruhun bu kısmına girer. Tenzihen mekruh olan bir şeyi yapmak azabı gerektirmez, ancak yapılmaması daha iyi olur.
8. Müfsid: Başlanmış olan bir ibadeti bozan şeye denir. Namaz kılarken konuşmak, oruçlu iken bile bile yiyip içmek gibi.
Diyanet İslam İlmihali
BENZER KONULAR:
Answers ( 2 )
Efali mükellefin yani mükellefin görevleri 8 tanedir.
Bunlar; farz, vacip, sünnet, müstehab, mübah, haram, mekruh ve müfsittir.
Efali mükellefin yani mükellefin görevlerinden olan bu 8 tane maddeyi biraz açalım;
Farz; kesin bir şekilde yapılması emredilen durumlardır. Farz ikiye ayrılır; farzı Ayn ve farzı kifayedir.
Vacip; Delil yönünden farz kadar kesin olmamakla beraber, yapılması istenen şeydir. Vitir ve bayram namazlarını kılmak ve kurban kesmek gibi.
Sünnet; Farz ve vacip gibi sorumluluk gerektirmeyen, Rasulullah (sav)’in yapmış olduğu, bizlere de tavsiye ettiği şeylerdir. Sünnet iki çeşittir. Sünneti müekked, sünneti gayri müekked.
Müstehab; Rasulullah (sav)’in bazen yaptığı, bazen yapmadığı ibadetlerdir.
Mübah; Mükellefin yapıp yapmamak konusunda serbest olduğu şeylerdir. Mübahı yapan sevap kazanmaz, terk eden de günah işlemiş olmaz.
Haram; Dinen yapılması kesinlikle yasak olan şeylerdir.
Mekruh; Yapılmaması dinen haram kadar kesin olmayan işlerdir. Mekruh çirkin bir iş demektir.
Müfsid; başlanılan bir ibadeti bitmeden terk etmek demektir.
Ef’al-i Mükellefin veya Mükellefin İşleri, İslam hukukunda (fıkıh) insanların yerine getirmeleri gereken yükümlülükleri ifade eder. Bu terim, “mükellef” kavramı ile bağlantılıdır; yani dinin gereklerini yerine getirmekle yükümlü olan kişi. Mükellef, farz, vacip, sünnet ve mübah gibi kategorilere giren davranışları yerine getirmekle yükümlüdür. Bu bağlamda, Ef’al-i Mükellefin, mükellef olan bireylerin yerine getirmeleri gereken işler ya da fiiller olarak tanımlanabilir.
Ef’al-i Mükellefin’in Tanımı
Ef’al-i Mükellefin, dinin belirlediği emirleri ve yasakları yerine getirmek anlamına gelir. Bu fiiller, kişinin bireysel olarak yerine getirmesi gereken sorumluluklar olup, bireylerin dini yükümlülüklerini ifade eder.
Ef’al-i Mükellefin’in Kategorileri
Farz (Zorunlu):
Dinin kesin olarak belirttiği, yapılması zorunlu olan işlerdir. Bu işleri yapmak, mükellef üzerinde farzdır, yapılmadığı takdirde kişi sorumlu olur.
Örnek: Namaz kılmak, oruç tutmak, zekât vermek gibi ibadetler.
Vacip (Önemli ama Farz Kadar Zorunlu Olmayan):
Vacip, yapılması zorunlu ama farz kadar kesin ve doğrudan yapılması gereken işler değildir. Farzdan daha az önemli olsa da yine de yerine getirilmesi gereken işlerdir.
Örnek: Cuma namazı gibi bazı ibadetler vakitli olarak yapılması gereken önemli ama farz olmayan fiillerdir.
Sünnet (Önerilen, ama Zorunlu Olmayan):
Sünnet, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hayatında ve uygulamalarında bulunmuş, ancak farz ve vacipten daha düşük derecede zorunluluk taşımayan fiillerdir. Yapılması teşvik edilmiştir, fakat yapılmadığında kişi günah işlemiş sayılmaz.
Örnek: Peygamber Efendimiz’in namazdan önce ve sonra okuduğu bazı dualar ve zikrler.
Mubah (Serbest, Yapılabilir ama Zorunlu Değil):
Mubah, İslam hukuku açısından yapılması ne olumlu ne de olumsuz bir fiildir. Yani kişi, bu fiili yapıp yapmamada serbesttir.
Örnek: Bir kişinin giydiği elbise, yemek seçimi gibi günlük yaşam aktiviteleri.
Harâm (Yasaklanan):
Harâm, yapılması kesinlikle yasak olan fiillerdir. Bunları yapmak, dini açıdan büyük bir günah olarak kabul edilir.
Örnek: İçki içmek, faizli işler yapmak, hırsızlık yapmak gibi fiiller haramdır.
Ef’al-i Mükellefin Örnekleri
Namaz kılmak (Farz): İslam’da her Müslümanın günde beş vakit namaz kılması farzdır. Bu, mükellefin yerine getirmesi gereken en önemli dini yükümlülüklerden biridir.
Zekât vermek (Farz): İhtiyaç sahibi fakirler için yıllık belirli bir oranda maldan zekât vermek, farz kılınmış bir görevdir.
Ramazan orucu tutmak (Farz): Ramazan ayında oruç tutmak, her sağlıklı Müslüman için farz kabul edilir.
Cuma namazına katılmak (Vacip): Her Cuma günü öğle namazı yerine yapılan Cuma namazına katılmak vaciptir. Katılmayan kişi sorumlu olabilir, ancak bu farz değildir.
Peygamber Efendimizin sünnetine uymak (Sünnet): Peygamber Efendimiz’in örnek davranışlarını taklit etmek, bir Müslüman için oldukça önemli olmakla birlikte, farz değildir. Örneğin, sabah namazından önce nafile namaz kılmak bir sünnettir.
Günlük işler (Mubah): Kişinin hangi giysileri giyeceği, ne yiyeceği gibi günlük yaşam aktiviteleri mubah sayılır.
Sonuç
Ef’al-i Mükellefin, bir Müslümanın dini yükümlülüklerini ve davranışlarını belirleyen temel kavramlardan biridir. Kişi, dinin emirlerine uyarak bu fiilleri yerine getirmeli, haramlardan kaçınmalıdır. Farz, vacip, sünnet, mubah ve haram kategorileri, bu fiillerin derecelendirilmesini sağlar.
Eğer bu konuda daha fazla detay ya da belirli bir kategori üzerine konuşmak isterseniz, yardımcı olmaktan memnuniyet duyarım!