Share
İslamda mal koruma altındadır
Question
İslâm Ve Mülkiyet Tahdidi
SORU: İslâm’da mülkiyeti tahdit etmek var mıdır? Varsa delili nedir?
CEVAP: Şüphesiz İslâm, çalışmaya, kazanmaya, üretmeye ve mülk edinmeye teşvik ediyor. Ancak bunların sağlam ve kuvvetli bir yolla olmasını istiyor. Şerefli ve temiz bir şekilde, iyi ve güzel bir gaye ile mal edinmelidir. Bu nedenle mülk edinmek için İslâm bazı şartlar ve kayıtlar koymuştur. Mülk edinme genellikle çalışmakla olur. Her ne kadar, vasiyet, hibe ve miras yoluyla da insanlara bir şeyler gelse de servetin esası çalışmaktır.
Servetin, mutlaka meşru yollardan edinilmesi gerekir. Bundandır ki islâm, kandırmayı, gasbı, çalmayı, ribayı, kumarı, karaborsayı, fahiş kân ve sömürüyü haram kılmıştır. Rasûlullah şöyle buyuruyor:
Helâli aramak her müslümana farzdır.
Ve yine bundandır ki İslâm, şarabı, uyuşturucuyu, domuzu, putları ve bunlara benzer şeyleri mülk edinmeyi haram kılmıştır.
Kişi, kazandığı malı kendi nefsine, çocuklarına ve nafakası kendisine vacib olanlara harcamahdır. Bu harcamayı yaparken cimrilikten ve israftan kaçınmak gerekir. Yine kazandığı maldan Allah’ın hakkını yani farz olan zekatı vermesi vacibtir. Zekatın dışında tasadduk ve teberruda bulunması da güzel görülmüştür. Ümmetin hakkını vermek gerekir. O da umumî maslahatın iktiza ettiği şeylerdir. Yine insanlann mallarını başkasının zararına kullanması da haram kılınmıştır. Eğer birisi böyle yaparsa, ^etkililer onu malını kötüye kullanmaktan alıkoy-malıdır.
İnsanlar mülk edinmede bu şartlan yerine getirirlerse, o zaman gayr-i meşru mal ve mülk edinmezler, bilakis hak yolla helâl mülk edinirler.
Araştırmacı âlimler, fiyatları artıran karaborsacıların kârlarına bir sınır konması gerektiğini söylüyorlar. Çünkü bunlar millete zarar veriyorlar. Kârlarına hudut koymak caiz olduğu gibi mallarına da sınır koymak gerekir. O caiz ise, bu da caizdir. Devlet başkanı veya ehl-i hal ve akd (yetkililer) fazla mülk edinmeyi uygun görmüyorlarsa, onlara itaat etmek vacibtir. Çünkü bu seri siyaset meselesidir.
Bu açıklamalardan anlıyoruz ki, toplumun maslahatı ve zaruretler gerektirirse, mülkiyeti tahdit etmek İslâm’a göre caizdir. Bu da zaruret miktarı kadar takdir edilir.
Benzeri konular:
Answer ( 1 )
İslam’da mülkiyetin tahdidi (sınırlanması) konusu, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde çok önemli bir meselledir. İslam, mal ve mülk edinmeye, sahip olmaya, kişinin özel mülkiyet hakkını kabul etmekle beraber, bunun sınırsız bir şekilde olmasına izin vermez. İslam’da mülkiyetin sınırlanmasının temel nedeni, toplumun genel refahını gözetme, adaletin sağlanması ve bireysel hakların başkalarına zarar vermemesi içindir. Mülkiyetin sınırlanması, ahlaki değerler, ekonomik adalet ve toplumun dengesi açısından önemlidir.
İslam’da Mülkiyetin Sınırlanması: Temel Deliller
Kur’an ve Hadisler:
Kur’an’da Adalet ve İhtiyaç İlişkisi: İslam, malın ve mülkün sadece bireyin kişisel mülkü olmasından öte, toplumun ortak faydası için kullanılması gerektiğini vurgular. Kur’an-ı Kerim’de, malın sadece sahiplerine ait olmadığı, onun, diğer insanların da hakkı olduğuna dair birçok ayet vardır. Örneğin:
“Ve malınızda, yoksullar ve muhtaçlar için bir hak vardır.” (Zariyat, 51:19)
“Ey iman edenler! Mallarınızı ve çocuklarınızı, sizi Allah’ı anmaktan alıkoymasın.” (Mücadele, 58:9) Bu ayetler, bireylerin mal edinmelerinin, toplumsal bir sorumluluk ve başkalarının haklarını gözetme sorumluluğu taşıdığını gösterir.
Özel Mülkiyetin Sınırlandırılması: İslam’da özel mülkiyetin korunmasına rağmen, bazı sınırlamalar ve sınırlar bulunmaktadır. Bu sınırlamalar arasında başlıca olanlar şunlardır:
Haram Yollarla Mülk Edinme: İslam, riba (faiz), hırsızlık, yalan ve dolandırıcılık gibi haram yollarla mal edinmeyi yasaklar. Mülkiyet kazanmak sadece helal yoldan olmalıdır.
Malın Fakirlerle Paylaşılması: Zekat, sadaka ve diğer hayır kurumları yoluyla zenginlerin mal varlıklarının bir kısmını topluma aktarması zorunludur. Zekat, mülkiyetin toplumsal denetimini sağlar ve mülk sahiplerinin başkalarına karşı sorumluluklarını hatırlatır.
Haksız Kazançlar ve Miras: İslam, malın yalnızca adil yollarla edinilmesini sağlar ve haksız yere mal almak, başkalarının haklarını ihlal etmek yasaktır. Miras hukukunda da, özellikle kadın ve çocukların haklarını güvence altına alan bir düzenleme vardır.
Toplumun Yararını Gözeten Sınırlamalar:
Varlıklı Kişilerin Topluma Karşı Sorumlulukları: İslam, toplumsal eşitsizliklerin giderilmesi gerektiğini ve malın sadece zenginlerin elinde toplanmaması gerektiğini vurgular. Bu nedenle, İslam’da belirli mal mülkiyetine sahip olma hakkı olsa da, bu malın başkalarının haklarına zarar vermemesi ve toplumun adaletli bir şekilde gelişmesini sağlaması beklenir.
Kamusal Alan ve Zenginliklerin Paylaşılması: Devlet, toplumun yararı doğrultusunda, toprak ve diğer doğal kaynakları adaletli bir biçimde dağıtmakla yükümlüdür. Bu da, bireysel mülkiyetin, toplumun ortak yararını gözeten bir sınır içinde olmasını gerektirir.
Fıkıh Kitapları ve İslam Hukuku: İslam fıkhında, mülkiyetin bir tür “emanet” olarak kabul edilmesi gerektiği görüşü öne çıkar. Bu görüşe göre, mal, Allah’ın verdiği bir nimettir ve insanlar bu nimeti başkalarına zarar vermeden kullanmakla sorumludurlar. Fıkıh kitaplarında yer alan “Mülkiyetin Sınırları” ve “Toplum Yararı” ilkeleri, bireylerin mal varlıklarının sadece kendi çıkarları için kullanılmasını değil, aynı zamanda toplumun genel refahına katkı sağlamak için kullanılmasını önerir.
Sonuç
İslam’da mülkiyetin sınırlanması, doğrudan bir yasa değil, fakat toplumun genel düzeni, adalet ve bireysel sorumluluklar çerçevesinde dolaylı bir sınırlamadır. Bu sınırlamalar, kişilerin mal edinme haklarını ve mülkiyetin korunmasını kabul etmekle birlikte, bu mülkiyetin başkalarına zarar vermemesi, toplum yararına olması ve helal yollardan edinilmesi gerektiğini vurgular.