İmam Mâlikin Çağı

İmam Mâlik hicretin birinci yüzyılı dolmadan bir kaç yıl önce dünyaya gelmiş, ikinci yüz yıl sona ermeden 20 yıl kadar önce de vefat etmiştir. 85 yıldan fazla yaşayan İmam Mâlik’in ömrünün yaklaşık yarısı Emeviler, diğer yarısı da Abbasiler döneminde geçmiştir.

İmam Mâlik’in yaşadığı Emeviler dönemine baktığımız zaman, dini ve dünyevi yönelişlerin, siyasi ve fikri hareketlerin hayli yaygın olduğunu görürüz.

Hilafet bu dönemde krallığa dönüşmüş, bunun ardından bir takım fitne ve çalkantılar peyda olmuştur. Arab milliyetçiliği açık bir şekilde Emevi döneminde ortaya çıkmışır. Bu dönemde Arab olmayanlara fanatik denecek derecede davranışlar başlamış, zaman zaman köle kökenli insanlara baskı şiddetlenmiş, topluma çeşitli entrika ve tuzaklar hazırlanmış, Hz. Peygamber’in ehl-i beytine karşı baskı ve zulümler ortaya çıkmıştır.

Daha sonra hicretin 132. yılında Abbasiler gelip taraftarları ile birlikte, Emeviler dönemine son verdiler. Aslında Hz. Ali soyundan olanlarla amcazade durumunda olmalarına rağmen aralarında şiddetli ihtilaflar olmuştur.

Daha önce Emeviler döneminde ortaya çıkan Arab milliyetçiliğine sanki bir çeşit tepki olmak üzere, Abbasiler döneminde Arab olmayanlara ilgi gösterilmeye başlanmış, çeşitli mezhep ve fırkalar çoğalmış, tercümeler aracılığı ile İran, Hind düşüncesi ve Yunan felsefesi ile ilişkiler gelişmiştir.

Bu dönemde sosyal ve maddi hayat, Allah’ın müslüman ve Arab toplumlarına yeni ülkelerin fethedilmesi yoluyla pek çok kazançlar nasip etmesi ile gelişme göstermiştir. Bu arada sosyal hayat ile dini metinler arasında uyum sağlama gayretleri başlamıştır.

Böylece İslâm fıkhında kaviller çoğalmış, çeşitli mezhep ve görüşler ortaya çıkmıştır. Bu gelişmeler sonunda ilmi ve dini yaşantıda iki yol veya metod belirmiştir.

Bunlardan birincisi nakil yolu veya hadis ve eser ehlinin mezhe-bidir.:.Bir başka deyişle Kur’an ve hadis metinlerine bağlı olma metodudur. Bu yol ve metodun taraftarlarının çok olması doğaldır. Çünkü müslümanlar büyük bir titizlikle şerefli kitapları Kur’an’ın nuru ile aydınlanmak ve Hz. Peygamber’in söz, fiil ve takrir yolu ile ortaya koyduğu sünnetine uymak istemektedirler.

İki metod veya yoldan ikincisi akılcılık veya rey ehli’nin yoludur. Bu metodda, Kur’an ve sünnetin naslarını kabul ve onlara saygı göstermekle beraber Kur’an ve hadisin ortaya koyduğu hususlarda yorum yapmak, içtihatta bulunmak ve hüküm çıkarmak üzere akıl yürütmek söz konusudur.

Bu ekolün belirli bir Ölçüde genişlemesine toplumun genişlemesi katkıda bulunmuştur. Yanısıra bir şekilde İslâm toplumuna giren Yunan düşüncesinden de etkilenmiştir. Bu itibarla ikinci ekol, hükümlerin gerekçelerini ve hükmün veriliş hikmetini arama hususunda akla önemli bir yetki vermiştir.

Rey ekolü Irak çevresinde yaygınlaşmıştır. Çünkü Irak o günlerde İslâmî ilim çevrelerinin en güçlüsü durumundadır. Ayrıca Irak’ın ilim yönünden derin bir geçmişi vardır. Üstelik Rey ekolünü oluşturanlarda düşünme ve araştırma yeteneği vardır. Öte yandan Irak’ın, çeşitli yönelişlerin bulunduğu İran ile direkt denebilecek bir ilişkisi vardır.

Birinci ekol olan “Nakil ekolü” genelde Hicaz bölgesinde, özel olarak da Medine-i Münevvere’de yaygındır. Çünkü Medine peşpeşe gelen fetihlerle ortaya çıkan farklı milletten olan kimselerin ortaya koyduğu maddi ve sosyal akımların önünde uzun bir süre durabilen güçlü bir direniş kayası olmaya devam etmiştir.

Medine’de hayat, diğer yörelere göre daha sâdedir. Medine’nin Hz. Peygamber ile sağlam bir ilişkisi vardır. Çünkü Hz. Peygamber oraya hicret edip yelerleşmiş, sonunda orası ebedi istirahatgâhı olmuştur,

Hz. Peygamber’in kabr-i şerifinin çevresinde ilk dönem müslü-manlarından pek çoğu yerleşmiştir. Bu insanlar Hz. Peygamber’in sünnetine sıkı sıkıya sarılmışlardır.

İşte hayatını Medine’de geçiren İmam Mâlik, ifade ettiğimiz Medine’deki özelliklerden ve Medine’deki insanlardan etkilenmiştir.

İmam Mâlik Emevilerden Velid b. Abd’ul-Melik zamanında dünyaya gelmiş, Abbasilerden Harun Reşid zamanında vefat etmiştir. Mâlik, bu iki devlette pek çok şey görmüş, ikisi arasındaki çekişme ve

mücadelelere şahit olmuş, toplumda gelişen Arab, Hind, İran kültürünün ve diğer kültürlerin İslâmiyet’le iletişimini görmüştür.

Uzun bir ömür yaşayan İmam Mâlik Abbasilerle Hz. Ali taraftarlarının çekişmelerini, Haricilerin şiddet dolu karakterini Şiâ ile Ehl-i Sünnet arasındaki kavgaları, Haricilerle diğerleri arasındaki kavgaları görmüş ve yaşamıştır.

Tüm bunların İmam Mâlik ve sahip olduğu kültür üzerinde etkisinin olması kaçınılmazdı

• İmam malike göre yemek yemenin adabı
• İmam Mâlikin Çağı
• İmam Malikin Doğum Yeri
• İmam Malikin Yetişmesi
• Hoca Olarak İmam Mâlik
• Tümünü görüntüle.