Share
Devran ne demek? Kısaca
Question
Devran Ne Demek? Kısa bilgi
Yapılan bir va’zın, okunan âyetlerin veya söylenen ilâhîlerin etkisiyle duygulanan ve coşan bir sûfinin çoğu kez iradesi dışında yerinden fırlayıp dönmeye başlamasına devir, devran, deveran, sema ve benzeri isimler verilmektedir. Devran bir sûfinin tek başına dönmesiyle, bazen de bir derviş topluluğunun ayağa kalkıp dönmesiyle gerçekleşir. Devran konusu ise tartışmalıdır. Usulüne uygun ve samimi olarak yapılırsa sakıncalı olmayacağı söylenmiştir.
Diyanet dini kavramlar sözlüğü
Devran Ne Demektir?
Diyanet İslâm Ansiklopedisi ve Diyanet’in Dini Kavramlar Sözlüğü’nde “devran” şöyle açıklanır:
Yapılan bir vaaz, okunan âyetler veya söylenen ilâhîlerin etkisiyle duygulanan bir sûfînin, çoğu kez iradesi dışında ayağa kalkıp dönmeye başlamasına “devir, devran, deveran, semâ” gibi isimler verilir.
Devran bazen tek başına bir sûfînin dönmesiyle, bazen de bir derviş topluluğunun birlikte ayağa kalkıp dönmesiyle gerçekleşir.
Konu tarih boyunca tasavvuf çevrelerinde tartışmalı olmuştur.
Samimiyetle ve usulüne uygun yapıldığında sakınca bulunmadığı, fakat aşırılığa kaçıldığında veya oyun-eğlenceye dönüştürüldüğünde ise uygun olmadığı belirtilmiştir.
Yani kısaca; “devran”, sûfîlerin vecd hâlinde Allah aşkıyla dönerek gerçekleştirdikleri zikre verilen addır.
Devran Kavramı
Tasavvufta sufilerin tek başına veya toplu şekilde dönerek zikir yapmalarına denir.
Sufinin dinî bir konuşma, Kur’ân-ı Kerim tilaveti veya okunan bir ilahinin etkisiyle duygulanıp coştuğunda çoğu zaman iradesi dışında yerinden fırlayıp dönmeye başlamasına devir, devran (deveran), çarhetme, hareket, kıyam ve semâ gibi adlar ve rilmiştir. Devran tek başına yapıldığı gibi bir derviş grubunun birlikte dönmesiyle de olur. Toplu olarak gerçekleştirilmesi halinde dervişler bir halka oluştururlar. Mevleviler’in belli bir düzen içinde ve belli daireler üzerinde dönerek yaptıkları devrana sema; bayramlarda tebrik töre ni için oluşturdukları halkaya devr-i kebir adı verilir.
Devran esas olarak tasavvuf meclislerinde Kur’ân-ı Kerîm, vaaz ve özellikle ilahi dinlerken kalbe gelen güçlü bir varit ve cezbenin etkisiyle yapılır. Bu durumda mümkün olduğu kadar heyecanı belli etmeden sükün halini korumak tasavvuf adabındandır. Fakat sufi bazan elinde olmaksızın coşup dönmeye başlar, heyecanı geçince sakinleşir ve kendine gelerek yerine oturur. Bazı sufiler hareket, bazıları
sükün halini tercih etmiş; genellikle hareket zaaf ve aczin, sükün kemalin işareti kabul edilmiştir.
Devran özellikle ilk sufiler tarafından pek hoş karşılanmamışsa da daha sonra tarikat mensuplan arasında usulüne uygun yapılması şartıyla bir sakınca görül memiştir. Melamiyye ve Nakşibendiyye dışındaki Kadiriyye, Rifaiyye, Mevleviy ye, Sühreverdiyye, Çiştiyye, Halvetiyye başta olmak üzere birçok tarikat devrani zikre büyük önem vererek tarikatın bir esası haline getirmiş, tarikatlara göre yer yer değişiklik gösteren bir usul ve disiplin içinde icra edilegelmiştir. Mevlevilik’te Sultan Veled’e nispetle “devr-i Veledi” denilen üç devir (edvâr-ı selåse) vardır. Kadiriyye, bilhassa Halvetiyye tarikatı ve kolları “darb-ı esma” dedikleri devrana; Cerrahiler de “hay hay hû” zikri ile gerçekleştirdikleri “Vefå devri”ne özel önem vermişlerdir.
Devranî zikrin tarikat çevrelerinde giderek yaygınlaşması karşısında Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzí, Takıyyüddin İbn Teymiyye, Birgivi, Kemalpaşazâde ve Ebussuûd Efendi gibi âlimler sert eleştirilerde bulunmuş, Saçaklızâde Mehmed ve İbrahim b. Muhammed el-Halebî bu şekilde zikir yapmanın dini oyun haline getirmek olduğunu söylemiştir. Buna karşılık Ahmed el-Gazzāli, Zenbilli Ali Efendi, Sünbül Sinan, Aziz Mahmûd Hüdâyi, İsmail Rusühi Ankaravi ve Karabaş-ı Veli gibi alim ve mutasavvıflar devran ve semanın meşruiyetini savunan risaleler yazmışlardır (ayrıca bk. semå).
BENZER KONULAR:
- Tarikat ve Tasavvuf kavramları
- İtikat, fıkıh, tasavvuf ve mezhep kavramlarının ne anlama geldiğini araştırınız
- Tasavvuf nedir kavramları nelerdir?
- Dini kavram olarak “Latife” ne demek
- Tevhit, Ubudiyet, teslimiyet, marifet kavramları
- Tümünü görüntüle.
- Kelime-i Tevhid ne demek? Kısaca
- İfta ne demek? Kısaca Bilgi
- Sevap ne demek? Kısaca
- Sâmi’ (Semî’, Müstemi’) ne demek? Kısaca
- Ravza-i Muhtahhara ne demek? Kısaca
- Tümünü görüntüle.
- Rabıta Nedir? Dini Terim Olarak “Rabıta”
- Tarikat ve tasavvuf kavramları
- Tasavvufta halvet nedir?
- İslam Ansiklopedisi, tasavvuf kitaplardan Alevilik-Bektaşilik hakkında bir araştırma
- İslam dünyasında yaygın olan itikadi ve fıkhi mezhepler ile tasavvufi ekollerin adlarını öğrenerek defterinize yazınız.
- Tümünü görüntüle.
- Dini soru sor Cevap Al
- Dini soru sorabileceğim site arıyorum ?
- Dini soru sor Cevap Al Sitesi Hakkında Bilgi
- Dini soru sor kimin?
- Dini soru sor imamlar cevaplıyor
- Tümünü görüntüle.
Answers ( 3 )
Devran; bir sûfinin tek başına dönmesiyle, bazen de bir derviş topluluğunun ayağa kalkıp dönmesiyle gerçekleşir. Devran konusu ise tartışmalıdır. Usulüne uygun ve samimi olarak yapılırsa sakıncalı olmayacağı söylenmiştir.
Devran Ne Demek? Kısaca:
Devran, Arapça kökenli bir kelimedir ve zaman, devir, çağ, dünya hâli gibi anlamlara gelir. “Dönen zaman”, “dönüşüm”, “dünyanın gidişatı” gibi mecaz anlamlarda da kullanılır.
Kısa bilgi:
Devran, zamanın akışı, dünyanın değişen hâli ya da kaderin dönmesi anlamında kullanılan edebi ve tasavvufi bir ifadedir. Şiir, ilahi ve halk edebiyatında sıkça geçer.
Devran ve Tasavvuftaki Sembolik Anlamlar
“Devran” kelimesi, özellikle tasavvuf kültüründe derin anlamlar taşıyan çok katmanlı bir kavramdır. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Dini Kavramlar Sözlüğü’ndeki açıklama, konunun özünü çok güzel özetlemiştir.
İşte bu açıklamayı temel alarak, “devran” kavramını daha detaylı bir şekilde açıklayalım:
Devran Ne Demek?
Devran (Arapça: دوران, devrân), tasavvufta ve özellikle Mevlevîlik gibi bazı tarikatlarda, bir zikir (Allah’ı anma) ve vecd (kendinden geçme, coşku) halidir. Dini bir metin, ilahi, ayet okunması veya müzik eşliğinde, dervişlerin çoğunlukla kendiliğinden ve bir düzen içinde dönerek yaptıkları bir ritüeldir.
Devranın Özellikleri:
Kendiliğindenlik ve Coşku (Vecd): Devran, genellikle planlanmış bir gösteri değil, içten gelen bir coşku (vecd) halidir. Derviş, Allah aşkı ve zikrin etkisiyle adeta kendinden geçer ve bu hareketi iradesi dışında, ilahi bir çekimle yapar.
Sembolik Anlamı: Dönme hareketi (devir) derin bir sembolizme sahiptir:
Kâinattaki Dönüş: Evrendeki her şeyin (gezegenlerin, elektronların, mevsimlerin) sürekli bir dönüş halinde olması gibi, derviş de kâinattaki bu ilahi düzeni ve Allah’ın birliğini (tevhid) hatırlamak için döner.
Manevi Yolculuk: Derviş, dönüş sırasında sağ ayağı ile döner, sol ayağı ise sabit bir nokta gibi hareket eder. Bu, “Hak’tan ayrılmayıp halk içinde olmayı” sembolize eder. Sağ el yukarı, sol el aşağı bakar; bu durum “Göğün bereketini alır, yeryüzüne hayır olarak dağıtırım” anlamına gelir.
Ölüm ve Yeniden Doğuş: Derviş, dönerken siyah hırkasını (hırka) çıkarır. Bu, maddi benliğinden (nefsinden) sıyrılmayı ve manen yeniden doğuşu temsil eder.
Diğer İsimleri:
Metinde de belirtildiği gibi, bu hale ve harekete bölgelere ve tarikatlara göre farklı isimler verilir:
Sema: Özellikle Mevlevîlikte kullanılan isimdir. Mevlevî dervişlerinin yaptığı dönme ritüeline “Mevlevî Sema” veya “Sema Töreni” denir ve oldukça disiplinli ve estetik kuralları vardır.
Deveran: Devran ile aynı anlamdadır, Arapça kökenlidir.
Devir: Dönme eyleminin kendisini ifade eder.
Devran / Sema Tartışmaları:
Diyanet’in sözlüğünde de belirtildiği üzere, devran/sema konusu İslam alimleri arasında tartışmalı bir konudur.
Savunan Görüş: Bu görüşü savunanlar, eğer usulüne uygun yapılır, gösterişten (riya) uzak, samimi bir kalple ve şeriata aykırı olmayan bir şekilde icra edilirse, kişiyi Allah’a yakınlaştıran meşru bir zikir ve ibadet şekli olduğunu söylerler. Hz. Muhammed’in (s.a.v.) ilk vahiy geldiğinde titremesi ve heyecandan terlemesi gibi “vecd” hallerini örnek gösterirler.
Eleştiren/Karşı Çıkan Görüş: Bu görüşe göre, ibadette bid’at (sonradan çıkarılmış, aslı olmayan uygulama) olmamalıdır. Namaz, oruç, dua gibi ibadetlerin belirli bir şekli varken, dönmenin dinî bir dayanağı yoktur. Gösteriye dönüşme, şekilcilik ve riya riski taşıdığı için sakıncalı bulunur.
Özetle:
Devran, tasavvufi bir gelenekte, Allah aşkı ve zikirle coşup, kendinden geçen (vecd) bir dervişin veya derviş topluluğunun yaptığı, derin sembolik anlamlar taşıyan dönme hareketi ve ritüelidir. En meşhur örneği Mevlevî Semasıdır. Dini çevrelerde usulüne ve niyetine göre meşru bir zikir veya bid’at olması yönüyle tartışılan bir uygulamadır.