Bir kişi başka birine borç verse, borcu alan kişi geri ödeyemezse borcu veren bunu zekât sayabilir mi?

Borcu veren kişi alacağını tahsil edemiyorsa vermiş olduğu parayı zekâttan sayamaz. Mezheplerin görüşü böyledir. Çünkü zekât verilirken niyet edilmesi gerekir ve hak eden kişilere temlik (mülkiyete geçirme) edilir. Batık olan parada ise bu iki şart da yoktur. Borcu alan kişi borcu, aldığı kişiye geri öder de borcu veren bu parayı tekrar borcu alan kişiye verirse o zaman bu zekât sayılır.

Bu konu İslâm fıkhında oldukça önemli ve hassas meselelerden biridir. Sorunun özeti şudur:

Bir kimse birine borç vermiştir. Daha sonra borcunu geri alamaz hale gelir. Bu durumda “ben bu parayı zekâta sayayım” diyebilir mi?

Cevap: Hayır, diyemez. (4 mezhebe göre ama diyanet fetvası var sayılabilir)
Deliller ve Gerekçeler:
1. Zekâtın geçerli olabilmesi için iki temel şart vardır:
Niyet: Zekât, verilirken niyet edilerek verilmelidir. Geriye dönük olarak “o parayı zekât sayayım” denilemez.

Temlik: Zekât verilen kişiye mülk olarak verilmelidir (yani “sana zekât veriyorum, artık bu senindir” denilmelidir). Borçta ise kişi zaten o parayı daha önce almıştır ve mülk edinmiş değildir; sadece borçtur.

2. Mezheplerin Görüşleri:
Hanefî Mezhebi: Zekât, ancak verilirken niyetle ve fakire temlik edilerek geçerlidir. Geriye dönük niyetle, bir borç zekâta sayılamaz.

Şafiî, Malikî ve Hanbelî Mezhepleri: Aynı şekilde zekâtın verildiği anda niyet edilmesi gerektiğini ve temlik şartını ararlar.

3. Çözüm Yolu:
Borçlu olan kişi durumu düzelttiğinde borcunu alacaklıya geri öder. Eğer alacaklı kişi bu borcu alıp tekrar aynı fakire “bu senin hakkındır, sana zekât olarak veriyorum” diyerek verirse, o zaman zekât sayılır.

Özetle:
🔹 Borcu tahsil edemeyen kimse “bunu zekâta sayıyorum” diyemez.
🔹 Çünkü niyet ve temlik şartları eksiktir.
🔹 Ancak borcu geri alırsa ve sonra zekât niyetiyle borçluya temlik ederse, o zaman geçerli olur.

Kaynaklar:
Bakara Suresi, 267. Ayet: “Ey iman edenler! Kazandıklarınızın ve yerden sizin için çıkardıklarımızın iyilerinden Allah yolunda harcayın…”

Buhârî, Zekât 1, 2; Müslim, Zekât 46.

Diyanet İşleri Başkanlığı, Zekât Rehberi

İbn Abidin, Reddü’l-Muhtar, c.2, s. 304

El-Kâsânî, Bedaiu’s-Sanai, c.2, s. 45

İstersen bu konuda Diyanet’in fetvasını doğrudan da ekledim:

Fakir kiracıdan alınacak kira bedeli, alınmayarak zekâta sayılabilir mi?

Zekâtın geçerli olması için fakire verilecek para veya malın ona temlik edilmesi yani onun mülküne geçirilmesi şarttır. Bu da zekâtın fiilen fakire teslimi ile gerçekleşir (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, 2/369). Mesela yemek hazırlayıp bunu fakirlerin yiyebileceğini ilan etmekle ya da onlara yedirmekle o yemek temlik edilmiş/verilmiş olmaz. Ancak aynı yemek yapılıp zekât niyeti ile fakire teslim edilirse, temlik gerçekleşmiş yani zekât verilmiş olur. Buna göre, bir kimseye borç verirken zekâta niyet edilmediği, daha sonra da bu parayı zekâta saymaya niyet edildiği zaman, paranın kendisi ortada bulunmadığı için temlik gerçekleşmiş olmayacaktır. Dolayısıyla bir kimseye borç olarak verilmiş olan paranın daha sonra borçluya zekât niyeti ile bağışlanması ile zekât verilmiş olmaz. Dört mezhep âlimleri bu görüştedir.
Temlik kavramına daha geniş bir anlam yükleyen bazı âlimler ise fakirin zimmetinde bulunan kira vb. alacağın ona bağışlanmasını da temlik olarak değerlendirmişler ve bunu caiz görmüşlerdir (Karadâvî, Fıkhu’z-zekât, 2/848-850; Zuhaylî, el-Fıkhu’l-İslâmî, 2/895 vd.). Bu son görüşle de amel edilebilir.

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Borç düşürmek zekat yerine geçer mi
• Kira parasını zekata saymak
• Zekat nedir zekat ne kadar verilir
• Bana verilen zekat parası ile KYK Kredimi ödeyebilir miyim?
• Zekat hakkında geniş bilgi, Güncel Sorular
• Tümünü görüntüle.
• Dini soru sor Cevap Al
• Dini soru sor Cevap Al Sitesi Hakkında Bilgi
• Dini soru sor kimin?
• Dini soru sor imamlar cevaplıyor
• Dini soru sorabileceğim site arıyorum ?
• Tümünü görüntüle.