Riba’nın Haramlığı
SORU: Bugünkü bankalar hakkında dinin görüşü nedir? Yüzde elli faiz alan mudiler hakkında ne dersiniz? Bu borç alanla, veren arasında bir haram mıdır. İkisi de bu günaha ortak mıdırlar?
CEVAP: Allah (c.c) ribanın küçüğünü de, büyüğünü de yasaklamıştır. Kur’an-ı Kerim’de, riba yiyen Yahudilerin cezalandırıldığı bildirilmektedir:
Yahudilerin zulmü sebebiyle, bir de çok kimseyi Allah yolundan çevirmeleri, menedildikleri halde faiz almaları ve haksız yollar ile insanların mallarını yemeleri yüzünden kendilerine (daha önce) helâl kılınmış bulunan temiz ve iyi şeyleri onlara haram kıldık. Ve içlerinden inkâra sapanlara acı bir azap hazırladık. (Nisa/160-161) Allah (c.c) Rum Suresinde de şöyle buyuruyor:
İnsanların mallarında artsın diye verdiğiniz faiz, Allah katında artmaz. Allah’ın rızasını isteyerek verdiğiniz zekata gelince, işte katlayanlar o kimselerdir. Evet onlar (sevaplarını) kat kat arttıranlardır. (Rum/39)
Âl-i İmran suresinde de şöyle buyuruluyor:
Ey iman edenler! Kat kat artırılmış olarak faiz yemeyin. Allah’tan sakının ki kurtuluşa eresiniz. (Âl-i İmran/130)
Ribanın haramlığını bildiren hüküm Kur’an-ı Kerim’in son inen ayetlerinden olan Bakara Suresinin ayetleridir:
Faiz yiyenler (kabirlerinden), şeytan çarpmış kimselerin kalktığı gibi kalkarlar. Bu hal onların “Alım-satım tıpkı faiz gibidir” demeleri yüzündendir. Halbuki Allah, alım-satımı helâl, faizi haram kılmıştır. Bundan sonra kime rabbinden bir öğüt gelir de faizden vazgeçerse, geçmişte olan kendisinindir. Ve artık onun işi Allah’a kalmıştır. Kim tekrar faize dönerse, işte onlar cehennemliktir, orada devamlı kalırlar.
Allah faizi tüketir. (Faizli malın bereketini giderir.) Sadakaları ise bereketlendirir. Allah küfürde ve günahta ısrar eden hiç kimseyi sevmez.
İman edip iyi işler yapan, namaz kılan ve zekat verenler var ya, onların mükafatları rableri kalındadır. Onlara korku yoktur. Onlar üzüntü de çekmezler.
Ey iman edenler! Allah’tan korkun, eğer gerçekten inanıyorsanız mevcut faiz alacaklarınızı terkedin.
Şayet yapmazsanız, Allah ve Rasûlü tarafından açılan savaştan haberiniz olsun. Eğer tevbe edip, vazgeçerseniz, sermayeniz sizindir. Ne haksızlık etmiş ne de haksızlığa uğramış olursunuz.
Eğer (borçlu) darlık içinde ise eli genişleyinceye kadar ona mühlet vermek gerekir, eğer bilirseniz alacağınızdan tümüyle vazgeçmeniz sizin için daha hayırlıdır. (Bakara/275-280)
Mudinin bankadan aldığı riba az olsun çok olsun faiz sayılır. Her iki taraf da bu haramda ortaktırlar. Ancak bir kişi bankadan borç almaya muztar (mecbur) ise, bankaya borçlanmaktan başka bir alternatifi yoksa, o zaman onun için borçlanmaya cevaz vardır. Çünkü “zarar izale olunur” ve “zaruretler, haramları mubah kılar.” O zaman da sorumluluk borç veren tarafa düşer, alana değil. Allah’tan niyaz ediyoruz ki, Allah müslümanları, Yahudiler gibi ribaya (faiz) mübtela kılmasın ve müslümanları bir an önce faiz belasından kurtarsın. Çünkü riba bir çok kişilerin helakına sebep olmuştur.
Answers ( 2 )
Rabbimiz (cc) ribanın yani faizin küçüğünü de, büyüğünü de yasaklamıştır. Kur’an-ı Kerim’de, riba yiyen Yahudilerin cezalandırıldığı bildirilmektedir:
Yahudilerin zulmü sebebiyle, bir de çok kimseyi Allah yolundan çevirmeleri, menedildikleri halde faiz almaları ve haksız yollar ile insanların mallarını yemeleri yüzünden kendilerine (daha önce) helâl kılınmış bulunan temiz ve iyi şeyleri onlara haram kıldık. Ve içlerinden inkâra sapanlara acı bir azap hazırladık. (Nisa/160-161)
İslam’da faiz (riba), haram olarak kabul edilir çünkü İslam dini, ekonomik adaletsizliğe ve insanların haklarının gasp edilmesine karşıdır. Faiz, özellikle borç verme ve borçlanma durumlarında, güçlü ile zayıf arasındaki farkı daha da derinleştirir. İslam ekonomisinde, mal ve servetlerin adil bir şekilde paylaşılması gerektiği vurgulanır. Bu bağlamda, faiz oranlarının, özellikle düşük gelirli veya zayıf durumdaki bireylerin daha fazla borçlanmalarına ve borçlarının katlanarak artmasına neden olacağı düşünülür.
Riba’nın haram olmasının başlıca sebepleri:
Adaletin Zedelenmesi: Faiz, zenginlerin daha da zenginleşmesine, fakirlerin ise daha da fakirleşmesine yol açar. Faizli işlemler, bir kişinin parasını kazanırken, karşı taraftan hiçbir değer üretmeden, sadece borçlu kişinin sıkıntılarını arttırır. Bu durum, ekonomik adaletsizlik yaratır.
Haksız Kazanç: Faiz, borç veren kişinin borç alan kişinin durumundan bağımsız olarak, yalnızca paranın zamanla değer kazanması üzerinden bir kazanç sağlar. Bu, emek ve değer üretimiyle ilişkilendirilmediği için İslam’a göre haksız kazançtır.
İnsanların Geriye Dönememesi: Faizli bir borç, borçlunun geri ödeyememesi durumunda, borç yükünün katlanarak artmasına yol açar. İslam dini, insanlara borçlarının yükünü hafifletmeyi ve onları umutsuzluğa sürüklememeyi öğütler.
Kur’an ve Hadislerdeki Yasaklar: Kur’an-ı Kerim’de ve Hadislerde faiz açıkça yasaklanmıştır. Örneğin, Bakara Suresi 275-279. ayetlerde faizle ilgili kesin bir yasaklama vardır. İslam Peygamberi Muhammed (s.a.v.) de faizli işlemlerden kaçınılmasını istemiştir.
Kur’an’da faizle ilgili şöyle buyrulmaktadır:
“Faiz yiyenler, ancak şeytanın dokunduğu kimseler gibi, ölümsüzlük olarak kalkacaklardır. Çünkü onlar: ‘Alışveriş de tıpkı faiz gibidir.’ dediler. Halbuki Allah alışverişi helal, faizi haram kılmıştır.” (Bakara, 275)
Riba (faiz) kelimesi, aslında “artış” veya “fazlalık” anlamına gelir. Faizli işlemler, borç verenin, borç alanın durumuna bakılmaksızın sadece paranın artması üzerinden kazanç sağlaması demektir.
İslam Ekonomisi ve Faizsizlik Sistemi: İslam ekonomisinde, ekonomik faaliyetlerin temeli üretim ve değer yaratma üzerine kuruludur. Faizsiz finansman araçları, karşılıklı rızaya dayalı ticaret, kar ve zarar ortaklıkları gibi İslam’a uygun yöntemlerle yapılır. Faiz haram olduğu için, İslam dünyasında faizsiz bankacılık sistemleri (katılım bankacılığı gibi) gelişmiştir.
Özetle, faiz, İslam’ın adalet, eşitlik ve insan hakları gibi temel ilkeleriyle çelişir, bu yüzden haram kabul edilmiştir.