RİBA (FAİZ)

S. 1. Ribanın tanımı nedir ve çeşitleri nelerdir?

C. 1. Riba sözlükte fazlalık anlamına gelir.

Istilahta: Akit esnasında şeriat terazisinde eşit oldukları malum olma yan mallarda veya bedelin tehir edilmesinde, özel bir bedel karşılığında yapılmış akittir.
Çeşitleri:
1.Fazlalık faizi (Ribe’l fedl): Ribevi mallardan birisini cinsiyle fazlalıklı satmak, beş kilo buğdayı on kilo buğdaya satmak gibi.
2,Geciktirme faizi (Ribe’n-nesie): Ribevi bir malı, aynı sebepten ribevi olan başka bir mala karşılık, akitte belirtilen bir zamana kadar gecikmeli olarak satmak. Hıyar-ı şartla satılması da caiz değildir, malların aynı cinsten veya farklı cinslerden, fazlalıklı veya eşit olmaları da hükmü değiştirmez.
3. Nakit faizi (Ribe’l yed): Ribevi bir malı, aynı illetten dolayı ribevi olan başka bir malla, belirtilmeyen bir zamana kadar satmak, burada gecikme, iki bedelin veya birsinin kabzedilir mesinin akit meclisinden tehiriyle oluşmaktadır
4.Borç faizi (Ribe’l kard): Belli bir zamana kadar, belli bir fazla lik karşılığında yapılmış olan borç veya borcun zaman gelene kadar taksitle belli miktarda faiz veya kar vermek

S. 2. Faizin oluşması nasıl engellenir?

C. 2. Faizin oluşmamsı için aşağıdaki şartların uygulanması gerekir:
1. Iki ribevi mal aynı cinsten ise, faizin oluşmaması için eşit mikarda olmaları, hazır bulunmaları ve akit meclisinde kabzedilir meleri gerekir, Eğer bu şartlardan birisi yerine getirilmezse,faiz olur.
2. İki mal muhtelif olup ancak aynı riba illetine haiz ise, iki şart gerekir: Hazır bulunmaları ve akit meclisinde kabzedilmeleri gerekir (eşitlik şartı yoktur).
3. İki mal hem cins hem de riba illetinde birbirinden muhtelif ise -altını buğdaya satmak gibi- bu şartlardan hiç biri gerekmez,
4. Mallardan bir nevi diğeri değilse veya her ikisi de ribevi değilse yine bu şartlar gerekmez. Altın ve gümüşün riba illeti. para olmalarıdır, para olmayan tartılı mal larda faiz olmaz. Yiyeceklerde riba illeti, yiyecek olmalarıdır, bunlarda da depolama ve koruyabilme şartı bulunmaz. Aynı cins ve aynı faiz illetine sahip mallardan maksat, hurmayı hurmaya, üzümü üzüme, altın altına… satmak gibi aynı türden mallardır. Muhtelif cins ancak aynı illete sahip mal lardan maksat ise, hurmayı üzüme satmak, altın gümüşe satmak gibi, biri cisinde illet yiyecek, ikincisinde de para olmalardır.

S. 3. Ribevi mallarda eşitliğin ölçüsü nedir?

C. 3. Hacimle ölçülen mallarda eşitliğin ölçüsü, ölçülen hacim birimidir. Ağırlıkla ölçülen mallarda ise ağırlık birimidir. Buna göre bir kilo bug dayı bir kilo buğdaya satmak, eğer hacim ölçüsüne göre değişirse, sahih olmaz. Ölçülen ve tartilan mali tanımak için Peygamber(sas)’in zamanına müracaat yapılır. Eğer o dönemden mal hakkında bir bilgi yoksa satış bölgesine bakılır.salatalık gibi ölçülmeyen tartılmayan ve kurumayan mallar birbirlerine karşılık satılamazlar.

S. 4. Eşitlikte olgunluk durumu itibara alınır mı?

C. 4. Evet, olgunluk durumu itibara alınır ve meyvelerin olgunluğu ku rumuş halleridir. Dolayısıyla ölçü ve tartı olarak eşit olsalar dahi, yaş hurma yaş hurmaya veya kuru hurmaya karşılık satılamaz, aynı şekilde üzüm kuru üzüme karşılık satışı doğru değildir. Un una veya ekmeğe karşılık ve ekmek ekmege veya hamuraya karşılık satilamaz çünkü eşitlik sağlanamaz. Yağ, elde edildigi maddeye karşılık satılabilir, örneğin susam yağı susama karşılik satılabilir.

S. 5. Münakale ve muvazene nedir?

C5. Mühâkale: Daha sümbülünde olup biçilmemiş mahsulâtı, tahmini ve takdiri bir ölçüyle o miktar biçilmişine karşılık satmaktır.
Müzâbene: Dallardaki hurmaları tahmini bir ölçüyle koparılmış hur maya karşılık satmaktır. Aynı şekilde üzümü kuru üzüme karşılık satmaya da denir. Münakale ve müzābene ikisi de, karşılıkların tam belirlenemediği ve eşitliğin tam gerçekleşemediği için caiz değildir.

S. 6. Araya nedir?

C. 6. Araya sözlükte, ariyenin (soyunma/soyutlama) çoğulu olup, ye mek için ayrılan meyve ağacı için kullanılır ve bostanın hükmünden soyut landığından dolayı bu ağaca ariye ismi verilmiştir.
Şer’i istılahta ise: Daldaki yaş hurmayı tahmini bir ölçüyle kuru hur maya veya yaş üzümü kuru üzüme karşılık satmaktır ve bu, beş veskin yani yaklaşık 750 kg’ın altında olması gerekir. Yaş hurmayı kuru hurmaya sat mak yasaklandığından ve elinde yaş hurma bulunmayan insanların yaş hur maya duyduğu ihtiyaçtan dolayı Şeriat, insanların bu ihtiyaçlarını karşılama ve kolaylık sağlama açısından, normalde meşru olmayan bu alışverişi -beş veskin altında- caiz kılmıştır.

S. 7. Sarf nedir?

C. 7. Sarf sözlükte, artış, fazlalık gibi birkaç anlamda kullanılır. Bu anlamdan nafile ibadetlere de sarf denilmiştir çünkü farz ibadetlerden artı fazladan bir şeydir. Aynı şekilde geri çevirme ve defetme, nakil ve havale anlamında da kullanılır.
Istilahta ise: Parayı paraya karşılık satmaya kullanılır. Paradan maksat dirhem ve dinarlar veya bunların cinsinden altın ve gümüştür. Bunların ba sılmış külçe veya başka şekilde olmaları farketmez. Günümüzde kullanılan para birimleri de buna dâhildir, çünkü bunların saklı altın kredileri vardır ve her biri tedavülde, geçmişte kullanılan dinar ve dirhem lerin yerine geçen bir senetten ibarettir. Dolayısıyla faiz dâhil bütün şer’i hükümlerde, bunla nin konumuna koymak gerekir. Sarf, satış ve sarf (bozma) lafızlarıyla olur. Sarf akdi meşruiyet açısından caiz ve meşru bir akittir ve bu yönden mutlak alışveriş hükmündedir.

S. 8. Yaş veya kuru üzüm ve hurma sirkesinin birbirine karşılık satmanın -sahihlik ve fasitlik açısından – kaç şekli vardır?

C. 8. Sirkelerin birbirlerine karşılık satışlarının on altı şekli vardır, çünkü 4×4’ten 16 tekrarlı şekil netice verir. Bunlardan on şeklin beşi sahih beşi fasittir.
Sahih haller:
1.Yaş üzüm sirkesini cinsine,
2. Yaş hurma sirkesini cinsine,
3. Yaş üzüm sirkesini yaş hurma sirkesine,
4. Yaş üzüm sirkesini kuru hurma sirkesine,
5.Yaş hurma sirkesini kuru üzüm sirkesine karşılık satmak sahih tir. İlk üç şeklin sirkesinin içinde su olmamalı, aynı cins veya farklı cins olmaları da fark etmiyor. Son iki şekilde ise, iki sirkeden birinde su var ve farklı cinslerden olurlar.

Fasit şekiller:
1. Kuru üzüm sirkesini cinsine,
2. Kuru hurma sirkesini cinsine
3.Kuru üzüm sirkesini kuru hurma sirkesine,
4.Yaş üzüm sirkesini kuru üzüm sirkesine,

Yaş hurma sirkesini kuru hurma sirkesine karşılık satmak fasittir. Ilk üç şekilde su var ve sahih görüşe göre tatlı suyun rıbevi olmasına binaen, aynı veya farklı cinslerden olmalarının bir farkı yoktur. Son iki şeklin sirkelerinden birinde su var ve cinsleri aynıdır.

S. 9. Ete karşılık canlı hayvan satılabilir mi?

C. 9. Hayır, et aynı cins hayvanın eti olmazsa veya hayvan, eti yenme yen cinsten olsa dahi, caiz değildir. Bu alışverişe, koyun etini koyuna veya inek etini koyuna karşılık satma örnek verilebilir.

S. 11. Hayvanı hayvana satmak caiz midir?

C. 11. Evet, hayvan hayvana karşılık satılabilir.

S. 12. Yağ, ciğer, dalak gibi et mefhumunda olan şeyleri hayvana karşılık satmak caiz midir?

C. 12. Hayır, bu caiz değildir.

S. 13. Ribevi bir şey yaş olarak cinsiyle satılabilir mi?

C. 13. Hayır, çünkü brevi şeylerde olgunluk itibara alınır, dolayısıyla yaş üzüm yaş üzüme karşılık satılamaz. Ancak süt bu kaideden müstesnadır, süt, peynir olmadan süte karşılık satılabilir.

S. 14. Bir avuç kuru hurma ile bir dirhem parayı iki dirheme veya iki avuç hurmaya veyahut bir dirhem para ile bir elbiseyi iki dirheme karşılık satmak caiz midir?

C. 14. Hayır, caiz değildir. Çünkü bu alışveriş iki tür ribevi malı kap samakta; paha (semen), satılan malda da mevcut olan bir ribevi mah içer mektedir. Bu meselenin kuralı şudur: Satılan mal ile pahası aynı tür ribevi mallardan olup her biri, farklı bir ribevi veya ribevi olmayan mal ile di gerinden fazla olur. Satışın doğru olabilmesi için, ribevi mallarda muteber olan şartlara göre her tür karşılığıyla satılmalıdır. Yani hepsi aynı akitte de ğil de birbirinden ayrılıp ayrı akitlerle satılmalıdır.

BENZER KONULAR:

• şafi mezhebine gore faiz (riba)
• Hanefi Mezhebine Göre Riba (Faiz)
• Riba nedir Faiz nedir? Aralarında fark var mıdır
• Faiz Hakkında Sorular
• Faiz neden haram kılındı? Maddeler halinde
• Tümünü görüntüle.