Share
İbadiyye Mezhebi Görüşleri
Question
İbâdiyye Mezhebi:
İbâdiyye mezhebine göre abdestte müstehab olan her bir organın üçer defa yıkanmasıdır. Şayet bir defa yıkanırsa yeterli olur. Şu kadar ki su organın her tarafını kaplamış olmalıdır.
Şerh’un-Neyl isimli kitapta ifade edildiğine göre suyu az dökmek, abdestin sünnetlerindendir. Az dökmekten maksat israfın altında su kullanmaktır. Çünkü Hz. Peygamber bir müd (ölçek) su ile abdest almıştır. Abdest alırken nehir veya deniz kenarında da olsa, kullanılan su tekrar nehire ve denize dökülse de suyu çok kullanmak mekruhtur. Bunun gerekçesi, çok kullanmaya alışıp başka şeylerde de bu alışkanlığın yer edeceği endişesidir. Çok kullanmaya alışan kişinin, az su ile abdest aldığında abdestim oldu mu, olmadı mı diye vesveseye düşmemesi içindir. Aslında çok kullanmak haddi zâtında mekruh bir şeydir. Her hâl kârda israf meydana gelir.
Abdestte organları üçten fazla yıkamak mekruhtur. Üçüncü olup olmadığında şüphe meydana gelirse, kesinliğe ulaşmak için bir daha yıkanır. Bir kavle göre yıkanması gerekmez. Çünkü üçten fazla yıkama ihtimali vardır. Bazen birincisi tercih edilir, asıl yıkamanın üç olmasına bakarak; bazen de ihtiyata bakarak ikincisi tercih edilir.
Aynı kitabın bir başka yerinde suyun çok dökülmesinin ve organı üçten fazla yıkamanın şiddetle mekruh olduğu söylenmiştir. Eğer üç defa yıkadığı hususunda şüpheye düşerse olduğu gibi bırakır. Çünkü üçten fazla olma ihtimali vardır. Bu bazılarına göredir. Bazıları da kesinlik olmadığı için bir fazla yıkar demişlerdir. Asıl olan üç yıkamayı dikkate almaktır, ki tercih edilen budur. Eğer bir kere yıkadığında şüphe ederse bir daha yıkar.
Kanatır’ul-Hayrat isimli kitabın yazarı suyu çok dökmenin ve üçten fazla yıkamanın mekruh oluşunun delillerini bildirmiştir. Buna göre Hz. Peygamber organlarını üçer kere yıkayarak abdest almış ve “Kim (bundan fazlasını yaparsa zulmetmiş ve kötü bir şey yapmış olur” buyurmuştur. Bir hadisinde de şöyle buyurmuştur:
Bu ümmetten gelecekte dua etmekte ve temizlenmekte taşkınlıklar yapan kimseler olacaktır.
Gene bu kitapta bildirdiğine göre “Abdestte insanın fazla su kullanmaya düşkün olması bilgisinin zayıflığındandır.” Bazı âlimler şöyle demişlerdir: Vesvesenin ilk başlangıcı temizlik konusundadır. Ha-san’dan rivayet olunduğuna göre Rasûlullah şöyle demiştir:
Adına velhan denilen insanla oynayan bir şeytan vardır ki abdest alırken insan(ı vesveseye düşürüp onun bu durumun)a güler.
Benzeri konular:
Answer ( 1 )
İbâdiyye Mezhebi, İslam’ın erken dönemlerinden itibaren gelişen ve özellikle Kuzey Afrika, Arap Yarımadası ve Umman gibi bölgelerde etki sahibi olan bir İslam mezhebidir. İbâdiyye, temel olarak Sünni ve Şii mezheplerinin dışında bir akım olarak gelişmiştir. Mezhebin adı, “ibâda” (ibadet, Allah’a kulluk) kökünden türetilmiştir ve bu da İbâdiyye’nin temel amacının, Allah’a samimi kulluk olduğunu vurgular. Bu mezhep, Haricîlikten türemiş olmakla birlikte, Haricîlerin aşırılıklarından uzak durarak daha ılımlı bir yaklaşım benimsemiştir.
İbâdiyye Mezhebinin Temel Görüşleri:
İman ve Amel Dengesi: İbâdîler, İslam’da iman ve amelin birbiriyle bağlantılı olduğunu savunurlar. İman, sadece kalpteki inançla değil, aynı zamanda iyi amellerle de desteklenmelidir. Bir kişinin mümin olup olmadığı, yalnızca kalp inancına değil, aynı zamanda davranışlarına da bağlıdır. Bu nedenle, inanç ve pratik arasında sıkı bir ilişki vardır.
Şura (Danışma) Sistemi: İbâdîlikte liderlik, yalnızca soy bağına dayalı bir hak olarak kabul edilmez. Liderin, toplum tarafından seçilmesi gerektiği prensibine dayanılır. Bu, bir tür şura (danışma) ilkesine dayalı bir yönetim anlayışıdır. İbâdîler, hilafetin, sadece Emevîler ya da Abbâsîler gibi belirli bir soy grubuna ait olmadığını, ümmetin seçimiyle belirlenmesi gerektiğini savunurlar.
Haricîlikten Ayrılma: İbâdiyye, Haricîler ile köken bakımından aynı kaynaktan türemiş olsa da, onların aşırı görüşlerinden ayrılır. Haricîler, bir kez günah işleyen kişinin dinden çıktığını savunurken, İbâdîler bu görüşü reddeder. Onlar, günah işleyen kişilerin tevbe etmeleri şartıyla dinden çıkmadıklarını kabul ederler.
Fırka-i Nâciye (Kurtuluş Partisi): İbâdîler, kendilerini “kurtuluş yolu” üzerinde olduklarına inanırlar. Ancak bu, diğer müslüman mezheplerinin sapkın olduğu anlamına gelmez. İbâdiyye’nin temel görüşü, İslam’ın doğru şekilde yaşanabilmesi için toplumun, hem inanç hem de ameller bakımından İslam’a sadık kalması gerektiğidir. Ancak, buna rağmen tekfir (diğer müslümanları kafir ilan etme) anlayışı, Haricîler kadar sert değildir.
Sünnet ve Cemaat: İbâdîlikte, Sünnetin önemi büyüktür ve Peygamber Efendimiz’in hayatı ve öğretileri, her yönüyle takip edilmelidir. Cemaatin önemine de vurgu yapılır. Yani, birey yalnızca kendisi için değil, toplum için de sorumludur ve toplumun iyiliği için hareket etmek gereklidir.
Fıkıh ve İjtihad: İbâdîler, fıkıhta bağımsız bir yaklaşım benimserler ve İbâdî fıkhı adlı bir sistem geliştirmişlerdir. Bu sistem, İslam’ın temel kaynaklarından (Kur’an ve Hadis) hareketle ortaya konmuş olmakla birlikte, icma ve kıyas gibi usulleri de kabul eder. İbâdî fıkhı, özellikle ibadetler, ahlakî değerler ve toplum hayatı konularında belirgin bir şekilde farklılıklar gösterebilir.
Özgürlük ve Adalet: İbâdîler, toplumsal adalet ve özgürlüğü savunurlar. Diktatörlük ve zorbalığa karşı çıkarlar ve insan haklarını savunurlar. Liderin adil olması, halkı zulme uğratmaması gerektiğini vurgularlar. Ayrıca, kişisel özgürlük ve özgür düşünceyi de önemserler.
Zekât ve Sadaka: İbâdîler, zekât ve sadakanın İslam’daki sosyal dayanışma ve eşitsizliklerin giderilmesindeki önemine inanırlar. Zekâtın sadece bir maddi yükümlülük değil, aynı zamanda toplumun refahını artıran bir ibadet olduğunu kabul ederler.
Ahlakî ve Ruhî Temizlik: İbâdîler, hem bireysel hem de toplumsal olarak ahlaki değerlerin yüksek tutulmasını savunurlar. İslam’daki temizlik (hem maddî hem manevi) prensibi oldukça güçlüdür. İnsanların sadece dış temizliklerine değil, iç dünyalarına da önem verilmesi gerektiği öğütlenir.
İbâdîlikte Takva ve Sabır: İbâdîler, takva (Allah’a karşı duyulan derin saygı ve sorumluluk bilinci) ve sabır (özellikle zorluklar karşısında sabırlı olma) gibi ahlaki erdemleri hayatlarının merkezine yerleştirirler. Bu değerler, hem bireysel hem de toplumsal ilişkilerde önemli rol oynar.
İbâdiyye Mezhebinin Tarihî Gelişimi
İbâdiyye, Haricîlerin küfür ve tekfir anlayışlarına karşı çıkan bir grup tarafından, özellikle Abdullah bin İbâdî tarafından kurulmuştur. Haricîlikten ayrılmalarının ardından, kendi görüşlerini geliştiren İbâdîler, zamanla özellikle Umman, Cezayir, Tunus ve Libya gibi bölgelerde etkili olmuşlardır. Bugün, özellikle Umman’da, İbâdîlik mezhebi hâlâ geniş bir nüfus tarafından takip edilmektedir.
İbâdîlikte İbadetler ve Ritüeller
İbâdîlikte ibadetler, Kur’an’a ve Peygamber Sünnetine sıkı sıkıya bağlıdır. Bununla birlikte, İbâdîler bazı ritüel farklar gösterirler. Örneğin, namazda ellerin bağlanması konusunda farklılıklar olabilir, fakat namazın özü aynı kalır. Ayrıca, Ramazan ayında oruç tutma, zekât verme ve hac gibi temel İslam ibadetleri İbâdîler tarafından eksiksiz yerine getirilir.
Sonuç
İbâdiyye mezhebi, İslam tarihinde önemli bir yere sahip olup, haricî düşünceden sıyrılarak kendi özgün çizgisini oluşturmuştur. İbâdîler, hem bireysel hem toplumsal sorumlulukları vurgular, adalet ve özgürlüğü savunurlar. Bu mezhep, İslam’ın farklı yorumlanabileceğini ve çeşitli kültürel bağlamlarda şekillenebileceğini gösteren önemli bir örnektir.