Yaratılışın Tekrarı

SORU: Allah’ın gücü ve kudretine nisbetle bütün fiiller eşit olduğuna göre yeniden yaratmadan söz ederken Kur’an’ın “Bu Allah’a daha kolaydır” demesinin sırrı nedir? Fiillerin kolaylık ve zorluk açısından farklılığı bize göredir.

CEVAP: Allah Teâlâ Rûm sûresinde şöyle buyuruyor:

Önce yaratan, ölümünden sonra (insanı) tekarar dirilten O’dur. Bu, O’nun için daha kolaydır. Göklerde ve yerde olanlar O’nundur. Hepsi O’na boyun eğmiştir. O, güçlüdür hakimdir. (Rûm/27)

Fahrûddin er-Razi der ki:

Yani sizin nazarınızda bir şeyi tekrarlamak, onu ilk defa yapmaktan daha kolaydır. Çünkü bir şeyi ilk defa yapan kimseye bu zor gelir. Sonra aynısını tekrar yaptığı zaman daha kolay olur. Buradaki “daha kolaydır” demek “kolaydır” anlamına gelir. Tıpkı “Allah büyüktür” anlamında “Allahu ekber” demek gibi. Ekber kelimesi mukayeseli üstünlüğü ifade ettiği halde burada mutlak büyüklük anlamına gelir.

Bir görüşe göre burada, tekrar yaratmanın Allah için ilk defa yaratmaktan daha kolay olduğu kastedilmiştir; çünkü ilk yaratma emriyodan (aşılanmış yumurtadan) başlar, bu embriyo daha sonra bir et parçası olur, sonra ete ve kemiğe bürünür, bir insan şeklini alır, sonra serpilip büyüyen bir çocuk olur ve diğer safhalardan geçer. Bunların hepsi zor şeylerdir. Halbuki tekrar yaratmada bir “Ol” emri ile düzgün bir insan ortaya çıkıverir. Bu, birincisine göre daha kolaydır.

Birinci görüş daha doğrudur ve bu hususta şöyle deriz: O daha kolaydır; muhtemeldir ki bunun sebebi şudur: İlkinde parçaların yaratılması ve biraraya getirilmesi gibi iki iş vardır. İkincisinde ise sadece parçaların bir araya getirilmesi vardır. Şüphesiz bir işlem, iki işlemden daha kolaydır. Bundan diğerinin zor olduğu anlamını çıkarmak gerekmez.

Bunu biraz açalım; biz diyoruz ki: Kolay iş, yapana zahmet vermeyen iştir. Daha kolay bir işin yapana zahmet vermeyeceği çok daha açıktır ve bellidir. Bir kimse, “kuvvetli bir adam bir arpa tanesini bir yerden başka bir yere taşımaktan dolayı zahmet çekmez” dediği zaman bunu duyan kişi kendisini tasdik eder. O kimsenin “O halde hardal tanesini taşımasında bir zahmetle karşılaşmaması daha evladır” dediği zaman, bu söz de makul ve hakikate uygun bir söz olur.

İbn Kesir tefsirinde bu âyetle ilgili şu ifadeler geçer:

Mücahid dedi ki: Tekrar yaratmak, ilk defa yaratmaktan daha kolaydır. Allah’a ilk defa yaratmak da kolaydır.

Sahih-i Buharf’de rivayet edildiğine göre Rasûlullah şöyle buyurmuştur:

Aziz ve celil olan Allah Teâlâ buyurur ki:

Bazı Âdemoğlu beni yalanlar. Halbuki beni tekzip etmek ona yakışmazdı. Bazıları da bana küfreder. Halbuki küfretmek ona yakışmazdı. Ademoğlunun beni tekzip etmesi, (öldükten sonra) benim onu eskisi gibi yaratmaya gücümün yetmeyeceğini sanması-dır. Bana sebbetmesi (küfretmesi) de bana oğul isnat etmesidir. Halbuki ben tek ve samedim; ben eş ve çocuk edinmekten uzağım. Hiçbir şey bana denk değildir.

Müfessirler dedi ki: O’nun için her şey kolaydır. İlk yaratmak da, tekrar yaratmak da O’nun kudretine nisbetle aynıdır.

İbn Ebi Bekir ibn Abdilkadir er-Razi: “Bu, O’nun için daha kolaydır” âyetinin anlamı üzerinde durur ve şöyle der:

Bu kolaydır anlamına gelir. Arabça’da efalü kalıbı, ism-i tafdilin dışında (yani mukayeseli üstünlük anlamının dışında) ism-i fail manasında da kullanılır. Mesela ezandaki “Allahu ekber” sözü “Allah daha büyüktür” anlamına değil, “Allah büyüktür” anlamına gelir.

Ferazdak, bir şiirinde şöyle der:

Seni sema diye isimlendiren (Allah)

Bizim için öyle bir ev bina etti ki

Onun direkleri çok güçlü ve çok uzundur.

(Tercümesini verdiğimiz) bu şiirde “çok güçlü” ve çok uzun” ifadeleri, ibarede “daha güçlü” ve “daha uzun” şeklinde geçer.

Ma’n ibn Evs el-Müzeni ise bir şiirinde şöyle der:

Ömüre yemin olsun ki ben bilmiyorum

Ve ölüm, hangimize önce gelecek diye de korkan birisiyim.

Bu beyitte de korkan kelimesi ibarede “en korkan” şeklinde geçer. Bir diğer şair şöyle der:

Senden yüz çevirmiş olsam da Yemin olsun yine sana meylim vardır.

“Meylim var” kelimesi ibarede “en çok meyleden” şeklinde geçer. Bir başka şair de şöyle der:

Adamlar benim ölmemi istiyorlar. Ben ölsem bile bu yolda tek değilim ki! (Yani ölecek olan sadece ben değilim ki). Bu son beyitteki tek diye mana verdiğimiz kelimenin karşılığı Arabçada vahid olduğu halde şiirin aslında ism-i taftil olarak evhad diye geçer.

İkincisi: Bu sizin takdirinize ve hükmünüze göre kolaydır, anlamına gelir. Çünkü siz bir şeyi tekrar yapmanın ilk defa yapmaktan daha kolay olduğunu kabul edersiniz. Nasıl kolay olmasın ki birincisi (meni denilen) bir sudan yaratılır, ikincisi topraktan yaratılacaktır. Size göre toprağa şekil vermek daha kolaydır.

Üçüncüsü “Bu ona daha kolaydır” âyetindeki hu (o) zamiri Allah’a değil, mahluka racidir. Yani tekrar yaratılmanın yaratılan üzerine yükleneceği herhangi bir zorluk ve yavaşlık yoktur, demek olur. Çünkü tekrar yaratmak “kün/ol” emrinin süresi kadar bir zamanda oluverir. Birinci yaratmada ise sperm, sonra embriyo, sonra cenin, kemik ve ete dönüşme safhaları vardır.

Dördüncüsü: İlk yaratma tercih kabilinden bir şeydir ve mecburiyeti (vacibliği) gerektirmez. İkinci yaratma ise vacib kabilindedir. Çünkü dünyada yapılan iyilik ve kötülüklerin karşılıklarının verilmesi için tekrar dirilişin mutlaka olması gerekir. Amellerin karşılığının verileceğini Allah Teâlâ vaadetmiştir. O halde bu vacibtir.

• Yaratılışın Tekrarı
• Duanın ibadetle ilişkisi
• “Her doğan islam fıtratı üzere doğar…‘’ (Buhârî, Cenâiz, 92.) Yukarıdaki hadisi okuyarak yaradılış ve ahlak açısından düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
• Arıların yaratılış hikmeti nedir?
• Şeytan Kimdir? Şeytanın Varlığı ve Mahiyeti