Arapça onda bir manasına gelen `uşr kelimesi, Türkçe’de, ziraat mahsulünden alınan zekat ile gümrük vergisini birbirinden ayırmak amacıyla farklı olarak okunmuştur. Ziraat mahsülünden alınan zekat için öşür denilirken, gümrük vergisi için ise uşr şeklinde okunmuştur. Buna göre bir fıkıh kavramı olarak uşr, gümrükten geçen ticârî mallardan alınan vergiye denir. Bu vergiyi toplayana ise âşir adı verilir. (Ziraat mahsülünün vergisi hakkında bk. Öşür)Klasik fıkıh kitaplarında, gümrükten mal geçiren kişinin statüsüne göre, uygulanacak vergi oranları farklı olarak belirlenmiştir. Buna göre, gümrükten mal geçiren kimsenin Müslüman olması halinde, ticaret malından kırkta bir oranında vergi alınır. Bu vergi aynı zamanda, ticaret malının zekatı yerine de geçmektedir. Bu verginin alınabilmesi için, zekatta olduğu gibi ticaret malının nisap miktarına ulaşması ve üzerinden bir yıl geçmesi şartı aranır. Gümrükten geçen şahsın zimmî olması halinde, yirmide bir oranında vergi alınır; yabancı ülke vatandaşı ise, o ülkenin aldığı oranda vergi alınır. Ancak, söz konusu ülkenin ne kadar vergi aldığı bilinmiyor ise, onda bir oranında gümrük vergisi alınır. Bu, Hz. Ömer’in yapmış olduğu uygulamaya dayandırılmaktadır.

Günümüzde de uluslar arası ilişkilerde mütekâbiliyet esastır ve gümrük oranları karşılıklı anlaşmalarla belirlenmektedir. Hz. Ömer’in yapmış olduğu bu uygulama da göstermektedir ki, gümrük vergilerindeki oran, ülke menfaatleri ve günün şartlarına göre düzenlenebilir.

Diyanet dini kavramlar sözlüğü