SORULU CEVAPLI KOLAY SAFI FIKHI

339
S. 1. Cuâle nedir ve rükünleri nelerdir?

C. 1. Cuâle sözlükte, bir kişiye yapacağı iş için verilen mükafata denir.
Istilahta ise: Mutlak tasarruf sahibi birsinin, belli veya meçhul bir iş karşılığında belli veya belirsiz bir kişiye vermeyi vaat ettiği şeydir.
Rükünleri:
1- Íki taraf: bunlar:
a- Câil (iş karşılığında mükafat vaat eden kişi): Cuâle, ancak câilin vaat edip iltizam etmesiyle olur, câil vaat etmeden işçi işi yaparsa cuâleyi hak etmez. Câilin akıl, ergen ve reşit olması şarttır.
b- Âmil (işi yapan kişi): Işi bitirmeden cualeyi hak etmez. Belli bir kişi olması ve kabul etmesi şart değildir. Örneğin câil di yebilir ki kim arabamı bulsa ona bu kadar mükafat vereceğim.
2- Sıyga: Belirlenmiş ödül karşılığında istenilen işi yapmaya izin verildiğini ifade eden lafızdır.
3- İş: Mal sahibinin karşılığına ödül koyduğu şeydir. İşin belli ol ması şart değildir.
4- Ödül, prim: Mal sahibinin âmil için vaat ettiği mükâfattır. Belli olması şarttır, çünkü karşılık anlaşmasıdır dolayısıyla meçhul olması caiz değildir. Belli olmayan bir şey şart koşulursa akit fasit olur. Amil işi yaptığında ücreti hak eder. Âmil işi bitirme den önce mükâfatta artış veya eksiklik yapılabilir.

S. 2. Cuâle ile icare arasında ne fark var?

C. 2. Cuâle bazı yönleriyle icareden ayrılmaktadır, şöyle ki:
1. Cuâle meçhul iş karşılığında da olur ancak icare ancak belli bir iş için olur.
2. Cuâle belli olmayan biri için de olur fakat icare meçhul biri için olmaz.
3. İcarede işçinin kabulü şarttır ancak cümlede bu şart değildir.
4. Cuâlede iş bitmeden mükâfatı hak etmez, eğer erken ödemesi şart şulursa akit fasit olur. Ancak ücretin erken verilmesi şart koşulabilir.
5. Cuâle caiz bir akittir, yani iş sahibi istediği zaman feshedebilir. Fakat icare sabit bir akittir, biri diğerinin rızası olmaksızın feshedemez.

S. 3. Âmil ile mal sahibi ihtilaf ederse hükmü ne olur?

C. 3. Cuâle şartında ihtilaf: Örneğin işçi dese ki bu işe cuâle şart koy muştun mal sahibi de hayır koymadım derse, yeminiyle birlikte mal sahi binin sözü kabul edilir. Çünkü aslı olan şartın olmamasıdır. Ayrıca işçi mal sahibi hakkında iltizam ve ödeme iddia ediyor, aslı ise olmamasıdır. Söz, yeminiyle birlikte asıla tutunanındır. Karşılığına ödül konulan işte ihtilaf: Örneğin mal sahibi kaybolan şu arabama karşı cuâle koymuştum, işçi ise kaybolan falan eşyana karşı koydun derse veya işi yapan kişide ihtilaf olursa, örneğin Ali, ben yaptım mal sahibi de falanca yaptı derse. Iki şekilde de yeminiyle birlikte mal sahibi onaylanır. Çünkü âmil, aslen olmaması geren bir şartı iddia ediyor ve adamin zimmetini borçlandırıyor, oysa aslı olan zimmetinin beri olmasıdır.
Cuâlenin miktarı veya sıfatı ya da cinsinde ihtilaf: Örneğin işçi bana bin lira şart koydun mal sahibi de beş yüz koydum derse veya âmil on dinar, câil on dirhem derse yemin ederler. Yani her biri kendi davasını ispat etmeye ve hasmının iddiasını çürütmeye çalışacak. İki de yemin ederse sözleri düşer ve âmil misil ücretini alır.
İşte ihtilaf: Ömeğin âmil sadece bu iş için ödül koydun mal sahibi de şu iki iş için derse yukarıdaki gibi yemin ederler.

Kolay Şafi fıkhı
itisam yayınları