S. 1. Havale nedir ve aranan şartları nelerdir?

C. 1. Havale sözlükte, değişim ve intikal anlamına gelir.
Istılahta: Borcun havale edenin zimmetinden kendisine havale edilenin zimmetine intikalini gerektiren bir akittir.
Havalede aşağıdaki şartlar aranır:
1. Muhilin muhal aleyhi üzerinde bir borcu olması,
2. Muhal ile muhal rizası gerekir, ancak muhal aleyhi nin rızası aranmaz.

S. 2. Havalenin rükünleri nelerdir?

C. 2. Havalenin rükünleri:
Bir: Muhil (alacaklısını borçlusuna havale eden kişi), bunda mükellef ve reşitlik şartı aranır.
İki: Muhal (borcunu bir başkasından alması için havale edilen borç sa hibi), bunun da reşit ve mükellef olması şarttır.
Üç: Muhal aleyhi (borcu ödemesi için kendisine havale edilen kişi), bunda da teklif ve rüşt şartı aranır.
Dört: Muhal bihi: Muhal muhal aleyhiden alacağı borçtur ve bunun
iki şartı vardır:
1.Borç olmalıdır, ayınla havale olmaz çünkü o zaman havale değil vekâlet olur.
2.Borç tahakkuk etmiş veya hıyar dönemindeki fiyat gibi tahak kuk yolunda olmalıdır.
Bes: Siga: Siga için akit meclisinde icap ve kabul şartı aranır.

S. 3. Muhil ile muhal arasında ihtilaf olursa hükmü ne olur?

C. 3. Muhal, muhal aleyhiden borcu aldıktan sonra mail ile ihtilafa düşer ve muhil bende borcun yoktu borcumu alman için seni vekil edinmiştim ve sen benim için borcu kabzettin der, muhal da hayır, sen üzerinde bulunan hakkımla beni havale ettin ve ben de aldım karşılığını verirse, yeminiyle birlikte muhilin sözü kabul edilir. Çünkü muhal muhil üzerinde bir borç iddia ediyor (ve muhil de inkâr ediyor), bu durumda tanık olmadığı için yeminiyle birlikte inkâr edenin sözü kabul edilir. Aynı şekilde muhil borcu itiraf edip fakat mualla, borcu benim namıma kabzetmek için seni vekil tayin etmiştim, muhal da hayır beni havale ettin veya muhil “seni havale ettim” sözümle vekâleti kastettim muhal da hayır havaleyi kastettin derse, yeminiyle birlikte muhilin sözü kabul edilir. Çünkü o ne kastettiğini daha iyi bilir ayrıca aslı olan her hak olduğu gibi kalmasıdır oysa muhal bunun tersini iddia ediyor. Eğer “falancada bulunan yüz ile seni havale ettim” sö zümle vekâleti kastetmiştim derse kabul edilmez, çünkü bu söz gerçekte sa dece havaleyi ihtimal eder ve bu durumda yeminiyle birlikte havaleyi iddiaedenin sözü doğrulanır.

S. 4. Posta ile havalenin hükmü nedir?

C. 4. Bir kişi başka bir kişiye, farklı bir yerde bulunan üçüncü bir şahsa vermek üzere bir miktar mal verirse; emanet olarak verse mekruh olmaksı zin caizdir ve nakil görevi gören kişi korumada taksirat göstermez ve ken di malıyla karıştırmazsa sorumlu olmaz. Eğer kendi malına katarsa – telef olması halinde – sorumlu olur. Bugün posta havalesi olarak isimlendirilen havale de bu türdendir. Başka şahıslara ulaştırmak üzere posta müesseseler rine verilen mallar birbirine karıştırılmakta ve alan kişi karşı tarafa teslim etmemektedir dolayısıyla kurum bu mallardan sorumludur. Eğer karz (borç) olarak verip başka yerdeki bir şahsa vermesini istemez ve karzdan sonra böyle bir talepte bulunursa, yine mekruh olmaksızın caiz midir. Falanca şehir deki falanca kişiye vermek üzere karz olarak verirse; bu, karzda süre şartına benzer: Eğer karz verenin burada bir maslahatı yoksa akit sahihtir şart iptal olur ve yerine getirmek sünnettir. Eğer bir maslahatı varsa örneğin yolda tehlikenin olması gibi, karz verene menfaat sağladığı için akit batıl olur.

Kolay Şafi fıkhı
itisam yayınları