Sebep Nedir? Kısa bilgi

Bir fıkıh terimi olarak sebep, Allah Teâlâ’nın, hükmün varlığı için bir emare olarak belirttiği mazbut ve açık bir şeydir. Sebepler, teklîfî hükümlerin varlığına etkili değildir; sadece onların ortaya çıkması için birer emaredir. Sebep bulunduğunda veya teşekkül ettiğinde hüküm mevcut olur; bulunmadığında ise mevcut olmaz. Meselâ, nisap miktarı mala sahip olmak, zekatın farz olmasının sebebidir. Nisap miktarı malın mevcut olması halinde zekat farz olur; böyle mal yok ise zekat farz olmaz.

Sebep mükellefin fiili olup olmaması açısından ikiye ayrılır: a) mükellefin fiili olmayan sebep, b) mükellefin fiili olan ve onun gücü dahilinde bulunan sebep. Namazın farz olması için vakitler, miras için akrabalık mükellefin fiili olmayan sebeplerdendir. Bir malın mülkiyetinin kazanılması için alışveriş akdi ise mükellefin fiili olan sebeplerdendir.

Sebep, Allah Teâlâ’nın hükmü ve iradesi ile olması sebebiyle, kişiler sonucu arzu etmemiş olsalar, kastetmeseler de, sonuç sebebe bağlanır. Meselâ, kişi mülkiyetin kendisine geçmesini kastetmemiş olsa da, alışveriş akdinde mülkiyet kendine intikal eder. Aynı şekilde, nikâh akdi, karı koca ilişkisinin helal olmasının sebebidir. Bunu kastetmeden, hatta istemeden nikâhlanmış olsalar da sonuç sebebe bağlanır; yani birbirlerine helal olurlar.

Şafi mezhebine göre alış veriş