İbarenin Delaleti Nedir? Kısa bilgi

Bir fıkıh usulü kavramı olan ibârenin delâleti; lafzın sevk edildiği manaya delalet etmesi demektir. Başka bir ifadeyle, lafzın, nassın gelişindeki aslî maksat olan veya ona tâbî olarak kasdedilen hükme delâlet etmesidir. Buna nassın ibaresi de denilmektedir.

Allah Tealâ, “Faiz yiyenler (kabirlerinden), şeytan çarpmış kimselerin cinnet nöbetinden kalktığı gibi kalkarlar. Bu hal onların “Alışveriş tıpkı faiz gibidir” demelerindendir. Halbuki Allah, alışverişi helâl, faizi haram kılmıştır. (…)” buyurmaktadır (Bakara, 2/275). Bu âyet iki hükme delalet etmektedir: Birincisi, alışveriş ile faizin aynı şeyler olmadığı; ikincisi ise, alışverişin helâl, faizin ise haram kılınmasıdır. Bu iki hüküm de lafızdan ve ibareden çıkmaktadır. Çünkü âyet, bunları açıklamak için gelmiştir ve lafzın zâhiri bu iki hükmü de içermektedir.

Nassın ibaresi, delâlet yollarının en kuvvetlisidir. Bunu sırasıyla, nassın işareti, nassın delaleti ve iktizânın delâleti takip etmektedir. Eğer nassın delâleti, diğer bir delalet ile çatışırsa, kuvvetli olduğundan tercih edilir. zayıf olana itibar edilmez.

Diyanet dini kavramlar sözlüğü