Hz Muhammed sav neden çok evlilik yapmıştır?

Allahu Teâlâ: “Eğer (kendileriyle evlendiğiniz takdirde) yetimlerin haklarına riayet edememekten korkarsanız beğen diğiniz (veya size helâl olan) kadınlardan ikişer, üçer, dörder alın. Haksızlık yapmaktan korkarsanız bir tane alın; yahut da sahip olduğunuz (cariyeler) ile yetinin. Bu, adaletten ayrılma manız için en uygun olanıdır.”  ayeti ile Müslümanların dört ten fazla bayanla aynı anda evlilik yapmalarını yasaklamıştı. Fakat Hz. Peygamber’in evliliklerine baktığımızda onun aym anda dokuz hanımının olduğu gerçeğini görürüz.

Allahu Teâlâ Hz. Peygamber için bu hususta bir ayrıcalık tanımıştır. Kur’ân-Kerîm’de: “Ey Peygamber! Mehirlerini verdiğin hanımlarını, Allah’ın sana ganimet olarak verdiği ve elinin altında bulunan cariyeleri, amcanın, halanın, dayının ve teyzenin seninle beraber göç eden kızlarını sana helâl kıl- dik. Bir de Peygamber kendisiyle evlenmek istediği takdirde, kendisini peygambere hibe eden Mümin kadını, diğer Mümin lere değil, sırf sana mahsus olmak üzere (helâl kıldık). Kuşkusuz biz, hanımları ve ellerinin altında bulunan cariyeleri hak kında Müminlere neyi farz kıldığımızı biliriz. (Bu hususta ne yapmaları lazım geldiğini onlara açıkladık) ki, sana bir zorluk olmasın. Allah bağışlayandır, merhamet edendir.”  ayeti ile sadece Hz. Peygamber’e mahsus olarak kendisinin istediği kadar eş sahibi olabileceği belirtilmiştir. Hz. Peygamber’e mahsus olan bu iznin çeşitli sebepleri bulunmaktadır. Bu sebepler den en önemlisi Kur’ân-Kerîm’de: “Peygamber, Müminlere kendi canlarından daha yakındır. Eşleri, onların analarıdır…”

“…Peygamber’in hanımlarından bir şey istediğiniz zaman perde arkasından isteyin. Bu, hem sizin kalpleriniz, hem de onların kalpleri için daha temiz bir davranıştır. Sizin Allah’ın Rasûlü’nü üzmeniz ve kendisinden sonra onun hanımlarım nikâhlamanız asla caiz olamaz. Çünkü bu, Allah katında büyük (bir günah)tür.” ayetleriyle açıklanmıştır. Ayetlerde açıkça görüldüğü üzere Hz. Peygamber’in eşleri sıradan insanlar değillerdir. Hz. Peygamber şayet kendilerini boşasaydı, başka biriyle evlenme imkânları bulunmuyordu. Bu sebeple Allahu Teâlâ Rasûlullah ve ailesinin zekât malından istifade edememesi  ve teheccüd namazının sadece Hz. Peygamber’e farz olması gibi istisna hükümler arasına bu dört eş sınırlaması meselesini de dâhil etmiştir. Bu sadece Hz. Peygamber’e has bir ruhsat olup diğer tüm Müminler için haramdır.
Allahu Teâlâ’nın Rasûlullah’a bu hususta bir ayrıcalık tanimasının çeşitli hikmetleri vardır. Şimdi de Hz. Peygamber’in niçin çok kadınla evlilik gerçekleştirdiği sorusuna ve bu evliliklerdeki hikmetlerin neler olduğuna cevap bulmaya çalışalım. Doğaldır ki evlilikler de eşlerin birbirlerine muhabbeti, çocuk sahibi olma isteği ve cinsel ihtiyaçlar gibi faktörler bulunmaktadır. Biz de Hz. Peygamber’in evliliklerini bu doğal faktörleri göz ardı ederek açıklamaya çalışmayacağız. Hz. Peygamber’in tüm eşleri ve cariyeleri kendisi için helaldi ve istediği zaman da onlarla birlikte olabilirdi. Ancak bazı oryantalistler ve din düşmanı çevreler Hz. Peygamber’in evliliklerindeki birçok noktayı görmezden gelerek bu evliliklerin sadece cinsel tatmin sebebiyle yapıldığını iddia etmektedirler. Bu çevreler Hz. Peygamber’i kadın düşkünü ve hatta sapık olarak görmekte ve diğer insanlara da öyle göstermek istemektedirler.

Öncelikle Hz. Peygamber yirmi beş yaşındayken Hz. Ha tice ile evlenmiş ve onun vefatına kadar olan süreçte başka bir evlilik gerçekleştirmemiştir. Hz. Hatice nübüvvetin 10. sene sinde vefat etmiştir. Dolayısıyla Hz. Peygamber Hz. Hatice ile tek eşli bir şekilde yirmi beş sene geçirmiştir. Hz. Hatice’nin vefatında Hz. Peygamber’in yaşı elliydi. Hz. Hatice’nin vefatından bir süre sonra Hz. Peygamber Hz. Sevde ve Hz. Aişe ile nikâhlanmıştı. Ancak Hz. Âişe ile fiili anlamda evliliği Şevval 2/Mart 624 tarihinde gerçekleşmiştir. Dolayısıyla Hz. Hatice’nin vefatından sonra Hz. Peygamber Hz. Sevde ile yaklaşık beş yıllık bir süre tek eşli olarak hayat sürmüştür. Hz. Peygamber Hz. Sevde ile evlendiğinde elli yaşındaydı, beş sene de Hz. Sevde ile tek eşli olarak kaldığı hesap edilirse, onun birden fazla eş sahibi olduğu dönemin elli beş yaşından sonraki süreç olduğu ortaya çıkar. Yani Hz. Peygamber’in çok eşli dönemi elli beş, altmış üç yaş arasını kaplayan sekiz yıllık bir süreçtir.

Bu durumda Hz. Peygamber’in cinsel anlamda çok daha güçlü olduğu bir dönemde tek eşli olarak hayatını devam ettirdiği, artık orta yaşın da üzerine çıktığı ihtiyarlık devresi diyebileceğimiz bir zamanda çok kadınla eşlilik yaptığı gerçeği önümüzde durmaktadır. Bu sebeple Hz. Peygamber’in çok eşliliğini bazı çevrelerin belirttiği gibi cinsel tatmin ve kadınlara düşkünlük şeklinde değerlendirmek isabetli değil dir. Hz. Peygamber’in bu evliliklerinde başka gayelerin bulunduğu muhakkaktır.

Hz. Peygamber çok eşli hayatına Hz. Âişe ile yaptığı evlilikle başlamıştır. Daha önce zikrettiğimiz üzere Hz. Peygamber Hz. Sevde ve Hz. Âişe ile aynı anda nikâhlanmıştı. Bu evlilik esnasında Hz. Sevde beş veya altı çocuğu bulunan yaklaşık elli yaşlarında bir bayandı. Elli yaş sıcak bir bölge olan Arabistan’da kadınlar için oldukça ileri bir yaştı. Eğer bazı çev relerin iddia ettiği gibi Hz. Peygamber kadın düşkünü bir erkek olsaydı, Hz. Âişe ile evliliğini beş yıl geciktirmezdi. Hatta bu gecikmeden Hz. Âişe’nin babası Hz. Ebû Bekir bile rahatsız olmuş, Hz. Peygamber’e gelerek: “Ey Allah’ın Rasûlü! Âise ile evlenmekten seni alıkoyan ne?” diye sormuştu. Hz. Pey gamber mehir sebebiyle evlenemediklerini söyleyince Hz. Ebû Bekir kendisine Hz. Âişe’ye mehir olarak vermesi için beş yüz dirhem tutarında bir meblağı göndermişti. Hz. Peygamber de bu parayı Hz. Aişe’ye mehir olarak vermişti.

Burada sorulması gereken soru şudur: Hz. Peygamber ba zilan ın iddia ettiği gibi kadın düşkünü bir insan olsa, beş yıl boyunca Hz. Âişe ile evlenmek için bekler miydi? Hz. Ebû Bekir gibi Rasûlullah uğrunda canını ve malını vermekten çe kinmeyen bir baba Hz. Peygamber mehir vermedi, diye kızını ondan mı esirgeyecekti? Buradan anlaşılıyor ki Hz. Peygam ber kesinlikle kadın düşkünü bir insan değildir. Rasûlullah, Hz. Ebû Bekir ailesinin kendisine mehir konusunda hiçbir zorluk çıkarmayacağını bilmesine rağmen ekonomik anlamda şartla rin düzelmesini beklemiş, ancak kızının mürüvvetini görmek isteyen Hz. Ebû Bekir’in mehire tekabül eden parayı kendi sine borç olarak vermesiyle bu evlilik gerçekleşmiştir. Hz. Peygamber’in Hz. Aişe ile evliliğinin arkasında çok önemli başka gayeler de vardır. Hatta sahih rivayetler çerçevesinde Hz. Âişe’nin bir amacı yerine getirmesi maksadıyla özel olarak Hz. Peygamber için seçildiği anlaşılmaktadır. Buhârî ve Müslim gibi en güvenilir kaynaklarda geçen bu rivayete göre Hz. Peygamber Hz. Äişe’ye: “Sen bana rüyamda iki defa gösterildin. Bir kişi senin sûretini ipek bir kumaş üzerinde taşı yor ve: ‘Bu senin zevcendir.’ diyordu. Örtüyü açınca seni gördüm. Eğer bu Allah’tan ise onu muhakkak gerçekleştirecektir, dedim.”  buyurmuştur. Hz. Peygamber’in rüyasında dediği gibi bu evlilik Allah tarafından takdir edilmiş ve zamanı ge lince de gerçekleştirilmiştir. Peki, Hz. Aişe’nin Hz. Peygan ber için seçilmesine sebep olan görevi nedir? Bize göre Hy Âişe’nin vazifesi İslâm dininin en doğru şekilde insanlara aktarılması göreviydi. Çok fazla ayrıntısına girmemiz mim- kün olmamakla birlikte bazı hususlara değinelim. Öncelikle Hz. Âişe Ebû Hüreyre ve Abdullah b. Ömer gibi çok önemli sahâbî ravilerin hadisler husu ndaki pek çok yanlışını düzelt- miştir. Hatta Hz. Âişe’nin bu düzeltmeleri hakkında müstakil kitaplar bile yazılmıştır.

Hz. Âişe rivayet ettiği yaklaşık iki bin dört yüz hadis ile Ebû Hüreyre, Abdullah b. Ömer ve Enes b. Mâlik’ten sonra en fazla hadis rivayet eden dördüncü sahâbidir. Özellikle ba- yan sahâbîler içerisinde kendisine yakın sayılabilecek bir isim dahi yoktur. Bir de Hz. Âişe Hz. Peygamber’in en mahrem hallerine vakıf olduğu için diğer sahâbîlerin hakkında malu mat sahibi olma ihtimallerinin bulunmadığı konularda da üm- meti rivayetleri ile aydınlatmıştır.

Ayrıca Hz. Âişe ile evliliği sebebiyle Hz. Ebû Bekir ile Hz. Peygamber’in akraba olmaları Hz. Ebû Bekir için bir tal tif ve sevinç kaynağı da olmuştur.

Özellikle Oryantalist yazarlar Hz. Peygamber’i peygamber olarak değil, bir sahtekâr olarak gördükleri için Hz
Peygamber’in Hz. Aişe ve Hz. Hafsa ile olan evliliklerini siyâsî amaçlı evlilikler olarak görürler. Onlara göre Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer kızlarını Hz. Peygamber ile evlendirerek Rasûlullah sonrası oluşacak siyâsî tabloda kendilerine uygun bir yer bulabilmek için bu evlilikleri istemişlerdir. Yine onlara göre Hz. Âişe ve Hz. Hafsa her zaman babalarının siyâsî kari yerleri için çalışmışlar ve onlar lehine siyâsî ajanlık yapmışlar dır. Ancak yaşanan olaylar bize bu iddialann tam tersini ispat lamaktadır. Ne Hz. Âişe ne de Hz. Hafsa babalarının hilafeti hususunda bir çaba içerisinde olmuşlardır. Hatta Hz. Aişe bi rakın babasının halife olmasını, onun hastalığı sırasında ye rine namaz kıldırmasına bile razı olmamıştır.

Hz. Peygamber’in yaptığı evliliklere sırasıyla devam ede lim, Hz. Peygamber’in çok eşli olarak yaptığı üçürcü evlilik Hz. Zeyneb bint Huzeyme ile olan evliliğidir. Hz. Zeyneb bu evlilikten kısa bir süre sonra vefat ettiği için hakkında fazla malumatımız yoktur. Günümüzde yapılan bazı çalışmalarda Hz. Peygamber’in Hz. Zeyneb ile olan evliliğinin sebebi ola rak, Hz. Zeyneb’in kabilesi olan Benî Âmir b. Sa’sa’a kabi lesinin İslâm’a ısındırılması amacıyla böyle bir evliliğin ya pılmış olabileceği iddia edilmektedir. Bu ihtimali de imkânsız görmemekle birlikte bize göre Hz. Peygamber’in Hz. Zeyneb bint Huzeyme ile evlenmesinin sebebi Hz. Zeyneb’in şehit olan eşi Ubeyde b. Hâris’in Hz. Peygamber’in amcaoğlu ol masıdır. Muhtemelen Hz. Peygamber Ubeyde b. Hâris’in şe hadetinden sonra yalnız kalan ve yaklaşık bir yıl boyunca hiç kimse ile evlenmeyen Hz. Zeyneb ‘i yalnız bırakmamak adına bu evliliği yapmıştır.

Hz. Peygamber’in çok eşli olarak yaptığı dördüncü evli lik Hz. Hafsa ile olan evliliğidir. Hz. Hafsa Hz. Peygamber ile evlendiğinde yirmi bir yaş civarında genç bir bayandı. Fakat Hz. Ömer’in kızını Hz. Peygamber’e karşı asilik yapmaması konusunda uyarırken dile getirdiği gibi kendisi çok da güzel bir bayan değildi. Hz. Ömer Hz. Hafsa’yı uyarırken: “Yoksa sen de Âişe’nin Rasûlullah’a karşılık verdiği gibi, Rasûlullah’a karşılık mı veriyorsun? Senin ne Aişe’nin ki gibi bir konumun ne de Zeyneb gibi bir güzelliğin var.” demişti. Dolayı sıyla Hz. Peygamber’in bu evliliğinin de Hz. Ömer’i ve Hz. Hafsa’yı taltif gayesi ile yapıldığını düşünebiliriz. Bir de bu evlilik sayesinde ümmet, Abdullah b. Ömer gibi çok önemli bir değeri kazanmıştı. Hz. Hafsa ile öz kardeş olan Abdullah b. Ömer bu evlilik sayesinde Rasûlullah’ın hanesine kolaylıkla girebilmiş ve Rasûlullah’ı yakından takip edebilme imkânına kavuşmuştu. Abdullah b. Ömer’in Ebû Hüreyre’den sonra en fazla hadis rivayet eden ikinci ravi olmasında bu evliliğin et kisi bize göre oldukça büyüktür.

Hz. Peygamber Hz. Hafsa’dan sonra Hz. Zeyneb bint Cahş ile evlenmişti. Hz. Peygamber’in yaptığı evlilikler içerisinde en fazla eleştiri konusu yapılan evlilik de bu olmuştur. Hz. Zey neb bint Cahş’ın hayatını anlatırken bu evlilik hakkında da oldukça fazla malumat verdiğimiz için burada tekrar ayrıntılı olarak ele almayacağız. Yalnız konu ile ilgili indirilen âyetler üzerinden kısa bir değerlendirme yapmak istiyoruz.

“Rasûlüm!) Hani Allah’ın nimet verdiği, senin de kendi sine iyilik ettiğin kimseye: ‘Eşini yanında tut, Allah tan kork! diyordun. Allah’ın açığa vuracağı şeyi, insanlardan çekinerek içinde gizliyordun. Oysa asıl korkmana layık olan Allah tır. Zeyd, o kadından ilişiğini kesince biz onu sana nikâhladık ki evlâtlıkları, karılarıyla ilişkilerini kestiklerinde (o kadınlarla evlenmek isterlerse) Müminlere bir güçlük olmasın. Allah’ın emri yerine getirilmiştir.”  Âyette açıkça belirtildiği üzere Hz. Peygamber er ya da geç Hz. Zeyneb’in kendisi ile evlen dirileceğini biliyordu. Ayette bu durum: “.. Allah’ın açığa vu racağı şeyi, insanlardan çekinerek içinde gizliyordun. Oysa asıl korkmana layık olan Allah tır…” şeklinde ifade bulmuş tur. Câhiliye döneminden beri yaygın olan evlatlık kurumu nun kaldırılıp evlatlıkların öz oğullar gibi olamayacağı hük münün Hz. Peygamber üzerinden bir uygulama ile kaldınlacak olması Hz. Peygamber’i korkutuyordu. Bu sebeple Hz. Zeyd b. Hârise eşi Hz. Zeyneb bint Cahş’ı boşamak istediğinde buna engel oluyordu. Hz. Peygamber insanların nazarında “oğlunun karısı ile evlenen bir adam” konumuna düşmekten çekiniyordu. Ancak Allah bu batıl uygulamayı Rasûlü üzerinden kaldırmayı uygun gördüğü için Hz. Peygamber hoşlanmasa da bu iş gerçekleşecekti. Nihayetinde Hz. Zeyd eşini boşamış ve inen âyet ile birlikte Hz. Zeyneb bint Cahş Rasûlullah ile evlendirilmişti.

Bazı ifsat olmuş zihinlerin iddia ettiği gibi bu Hz. Peygamber’in isteği ve iradesi dâhilinde olan bir evlilik değildi.
Hz. Peygamber Hz Zeyneb ile evlenmek istese zaten Hz. Zeyd ile zorla nikâhlamaz, kendisi evlenirdi.

Hz. Peygamber’in yaptığı diğer bir evlilik de Hz. Ümmü Seleme ile yaptığı evlilikti. Hz. Ümmü Seleme Rasûlullah ile evlenmeden önce aynı zamanda Hz. Peygamber’in süt kerdesi olan Ebû Seleme ile evliydi. Ebû Seleme’nin vefatından sonra dul kalan Hz. Ümmü Seleme’nin dört tane de çocuğu bulun maktaydı. Hz. Ümmü Seleme çok zeki ve olgun bir bayandı, çocuklarını tek başına da olsa büyütebilecek bir dirayet ken disinde mevcuttu. Ayrıca o Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer gibi büyük sahâbîlerin evlilik tekliflerini de kabul etmemişti. An cak Hz. Peygamber sütkardeşinin çocuklarını sahipsiz bırak mamak için Hz. Ümmü Seleme’ye evlilik teklif etmiş, Hz. Ümmü Seleme’nin isteksiz tavan sebebiyle de biraz israr et- mek zorunda kalmıştı. Hz. Ümmü Seleme Hz. Peygamber’in teklifini kendisinin yaşının ilerlemiş olması, yanında Ebû Seleme’nin yetimleri olması ve kıskanç olması sebepleri ile geri çevirmek istemişti. Ancak Hz. Peygamber kendisinin bu mazeretlerinin yersiz olduğunu belirterek, kendisiyle evlenmek hususunda ısrarcı olmuştu.

Hz. Peygamber’in Hz. Ümmü Seleme ile yaptığı evlilik de ümmet için büyük bir kazanç olmuştu. Müslümanlar bu evlilik sayesinde son derece olgun ve zeki bir bayan olan Hz. Ümmü Seleme’nin ömek hayatını tanıyabilme imkânı bul muştu. Üstelik Hz. Ümmü Seleme Hz. Âişe’den sonra en çok hadis rivayet eden annemiz olmuştu.

Ayrıca Hz. Ümmü Seleme’nin Hudeybiye Antlaşması’nda Hz. Peygamber’e verdiği tavsiye ile kendisini sıkıntıdan kur tarması da üzerinde önemle durulması gereken bir olaydır. Hz. Ümmü Seleme ve Hz. Âişe Hz. Peygamber için iki yardımcı mesabesindeydiler.

Hz. Peygamber’in çok eşli olarak yaptığı diğer bir evli lik de Hz. Cüveyriye ile olan evliliğidir. Hz. Peygamber Hz. Cüveyriye ile yaptığı evlilik ile Benî Mustalik kabilesinin esir olmuş bütün hanım ve çocuklarının esaretten kurtulma larını sağlamıştı.

Hz. Peygamber’in Hz. Cüveyriye ile evlendiği haberi in sanlara ulaştığında ellerinde bulunan cariye konumuna sokul muş Benî Mustalik esirleri Hz. Peygamber’in akrabaları ol duğu için serbest bırakılmıştı. Hz. Âişe’ye atfedilen bir rivayete göre yüz aile halkı insan o gün azat edilmişti. Hz. Âişe: “Akrabalarına bu derece faydası ve bereketi dokunan başka bir kadın bilmem.” demişti.

Ayrıca bu evlilik sayesinde İslâm’a düşman olan bir kabile İslâm’a ısındırılmış oldu. Benî Mustalik kabilesi bu evliliğin üzerinden çok fazla bir süre geçmeden İslâm’a girmişti. Hz. Peygamber Hz. Cüveyriye ile olan evliliğinden sonra Hz. Ümmü Habibe ile evlenmişti. Hz. Ümmü Habibe Hz. Pey gamber ile evlendiğinde otuz yedi yaşındaydı. Hz. Peygam ber İslâm uğrunda tüm ailesini ve kabilesini karşısına alan, çok zor şartlar altında iki tane hicret gerçekleştiren bu vefalı annemizi nikâhina alarak, Müminlerin annesi olma şerefine ulaştırmıştı. Hz. Ümmü Habibe diğer Müslüman bayanların birçoğunun aksine İslâm dininden dönmesi hususunda iki defa baskıya maruz kalmış, ancak bu baskılar kendisini İslâm dinin den döndürememişti. Hz. Ümmü Habîbe ilk olarak Mekke’de dininden dönüp putperest olması için kendi kabile üyeleri ta rafından baskı altına alınmıştı. İkinci olarak da Habeşistan’da kocası Ubeydullah b. Cahş Hristiyanlık dinine girdikten sonra Hristiyan olması için kendisine baskı yapmıştı. Ancak Hz. Ümmü Habibe bu baskılara boyun eğmemiştir. Hz. Peygam ber kocasının vefatından sonra kendisi ile gıyabî olarak evle nerek, böyle bir nikâh türünün de olabileceğini insanlara uygulamalı olarak göstermişti.

Ayrıca bu evlilik Mekke’nin eşrafından Hz. Ümmü Habibe’nin babası Ebû Süfyân’ın Müslümanlara daha bir sempati ile bakmasına sebep olmuştu. “Olur ki Allah si zinle düşman olduklarınız arasında yakında bir dostluk mey dana getirir. Allah gücü yetendir. Allah çok bağışlayan, çok esirgeyendir.”  âyetinin de bu evlilikten sonra indirildiği rivayet edilmektedir. Dolayısıyla Mekke’nin fethi esnasında Müslümanların kan dökmeden Mekke’yi ele geçirebilmele rinde Ebû Süfyân’ın İslâm’a karşı olan bu itidalli tavanın da etkili olduğunu düşünebiliriz.

Hz. Peygamber’in çok eşli olarak yaptığı diğer bir evli lik de Hz. Safiyye ile evliliğidir. Hz. Safiyye babası Huyey b. Ahtab gibi azılı bir din düşmanı olmasına rağmen samimi bir şekilde İslâm’a giren ve İslâm’ı en güzel şekilde yaşayan bir annemizdi. Hz. Peygamber’in Hz. Safiyye ile evliliğinde Müslümanlar için birçok ibret vesilesi bulunmaktadır. Hay ber Gazvesi’nde Hz. Safiyye’nin babası ve kocası başta ol mak üzere pek çok akrabası öldürülmüştü. Buna rağmen Hz. Safiyye İslâm dinine girmiş ve bu dini çok güzel bir şekilde yaşamıştı. Hz. Safiyye Hz. Peygamber’e o derece bağlıydı ki Hz. Peygamber’in vefatıyla sonuçlanan rahatsızlığı başladığında: “Ey Allah’ın Nebîsi! Keşke şu hal sana değil de bana isabet etseydi.” demişti. Bunun üzerine Hz. Peygamber’in diğer eşleri birbirlerine Hz. Safiyye’yi göstererek kaş göz işaret leri ile onun bu sözleriyle alay etmişlerdi. Rasûlullah onların bu halini görünce: “Arkadaşınızı kaş göz işaretleri ile alaya almanızdan ötürü, kalkıp ağzınızı yıkayın, o söylediği sözlerde sadıktır.” buyurdu.

Hz. Safiyye öreği Hz. Peygamber’in ne kadar yüce bir ahlaka sahip olduğunu göstermesi açısından oldukça ilginçtir. Hz. Peygamber’in davasındaki samimiyeti ve örnekliği kalp lerdeki tüm düşmanlığı silebilmekte, muhatabını canından vaz geçmek pahasına kendisine âşık edebilmekteydi.

Hz. Peygamber’in evlendiği son hanımı Hz. Mey e’ydi. Hz. Peygamber’in Hz. Meymûne ile evliliği vefatına oldukça yakın bir zamanda, Hz. Peygamber’in amcası Abbâs’ın ondan övgüyle bahsetmesi sonucu gerçekleşmişti. Hz. Meymûne’nin kabilesi olan Benî Âmir b. Sa’sa’a kabilesi İslâm’ın en azılı düşmanlarından biri olmalarına rağmen bu evlilikten kısa süre
sonra Medine’ye gelerek İslâm’a girdiklerini açıklamışlardır. Dolayısıyla Hz. Peygamber’in Hz. Meymûne ile evliliğinde böyle bir hikmetin var olduğu da düşünülebilir. Aynca Hz. Meymûne Hz. Peygamber ile yaklaşık dört yıl gibi çok kısa bir süre evli kalmasına rağmen en fazla hadis rivayet eden üçüncü annemiz olmuştur.

Hz. Peygamber’in evliliklerindeki en önemli hikmetler den bir tanesi de Hz. Peygamber’in tüm eşlerinin sahâbîlerin eğitimine katkı sunmalarıydı. Bu eğitim mahremlik durumuna göre bazen yüz yüze bazen perde arkasından gerçekleşiyordu. Hz. Peygamber’in çok eşliliği hakkında bir çalışması bulu nan İhsan Atasoy’un belirttiği gibi: “Aslında Rasûlullah’ın Medine’de, Mescid-i Nebevî’nin civarında bulunan okulu iki bölümden oluşuyordu. Birisi; erkek sahâbîlerden oluşan Ashâb-ı Suffa Okulu, diğeriyse Hz. Peygamber’in hanımla rindan oluşan Ezvâc-1 Tâhirât Okulu’ydu.  Ezvâc-1 Tâhirât Okulu Abdullah b. Ömer, Abdullah b. Abbâs, Urve b. Zübeyr ve Amre bint Abdurrahman gibi nice âlim ve âlimeyi yetiştir miş olan eşsiz bir okuldu.

Ayrıca Hz. Peygamber’in hanımları Rasûlullah ile ba yanlar arasında bir arabuluculuk vazifesi de görmüşlerdi. Ba yanlar doğrudan Rasûlullah ile konuşma fırsatı bulamadıkla nnda bunu rahatça Hz. Peygamber’in eşlerine iletebiliyorlardı. Müminlerin anneleri de bu mevzulan Hz. Peygamber ile pay laşıyorlardı. Birkaç örnekle söylemek istediklerimizi somut laştıralım.
Hz. Peygamber ashâbını sık sık hanımlara güzel davranmaları hususunda uyarırdı. Bir gün Hz. Peygamber ashâbına: “Allah’ın cariyeleri durumunda olan hanımlarınızı dövmeyin.” buyurdu. Bu emirden sonra Hz. Ömer Hz. Peygamber’e gele rek: “Ey Allah’ın Rasûlü! Kadınlar bu emrinizden cesaret alarak kocalarına itaatsizlik etmeye başladılar.” dedi. Bunun üzerine erkeklere yara bere bırakmayacak şekilde dövme izni verildi. Bundan sonra Hz. Peygamber’in hanımlarına pek çok kadın şikâyet için gittiler. Ertesi gün Hz. Peygamber ashâbına şöyle buyurdu: “Bu gece yetmiş kadın Peygamber’in hanımlarına gelerek kocalarından şikâyette bulundular. Artık siz hanımla rini bu şekilde dövenleri iyileriniz olarak bilmeyiniz.”

Yine benzer bir arabuluculuk faaliyeti Hz. Âişe vesilesi ile gerçekleşmişti. Genç bir kız Hz. Âişe’nin yanına gelerek: “Babam beni sadece itibar kazanmak için kardeşinin oğluyla nikâhladı. Hâlbuki ben istemiyordum.” dedi. Hz. Âişe: “Peygamber gelinceye kadar otur bakalım.” dedi. Nihayet Rasûlullah geldi. Hz. Âişe durumu Rasûlullah’a anlattı. Rasullullah kızın babasına haber vererek onu çağırttı ve kızının fikrini alıp almadığını sordu. Bunun üzerine kız: “Ey Allah’ın Rasûlü! Babamın yaptığı işe karşı değilim. Fakat evlenme işinde kadınların da söz hakkı var mı? Onu öğren mek istemiştim.” dedi.
Ayrıca yukarıda özet bir şekilde aktardığımız gibi Hz. Peygamber’in çok eşli hayatı Medine döneminde Rasûlullah’ın vefatına oldukça yakın bir zamanda başlamıştı. Bu devre tüm Müslümanlar için çok önemli bir devredir. Çünkü kıyamete kadar tüm Müslümanların tabi olacağı hükümler bu devrede yoğun bir şekilde ortaya çıkmaya başlamıştı. Bu hükümlerin insanlara ve özellikle bayanlara aktarılması hususunda farklı karakter ve yaşlardan bayanların bulunması Hz. Peygamber için bir zorunluluktu. Çünkü farklı yaşların ve farklı mizaçla rin farklı gereksinimleri bulunmaktaydı. İslâm dini evrensel bir din olarak bu farklı gereksinimlerin tamamını çözebilecek hükümler ortaya koymalıydı.

Örneğin yaşlı olan Hz. Sevde’nin kendi gününü Hz. Âişe’ye hediye etmesi, Türk toplumunun büyük çoğunluğu için hiç bir şey ifade etmez. Çünkü toplumumuzda ağırlıklı olarak tek eşle evlilik yaygındır. Ancak Müslümanlar içeri sinde çok eşliliğin oldukça yaygın olduğu bölgelerde bulunmaktadır. Dolayısıyla verdiğimiz örnek bu tarz çok eşli evliliklerde kişiler için ciddi bir yol gösterici olmuştur.

Hz. Peygamber ile eşlerinin yaşadığı bu örnek olaylar üzerinden İslâm hukuku kitaplarında fetvalar yazılmıştır. Dolayı sıyla Hz. Peygamber’in eşlerinin milletlerinin, mizaçlarının, yaşlarının ve olgunluk seviyelerinin farklı olması Müslüman ların dînî hayatında oldukça geniş bir yol ortaya çıkarmıştır.

Cahiliye toplumundan İslâm toplumuna geçişte Hz. Peygamber’in en büyük yardımcılar hemcinsleri olan erkek lerdi. Fakat toplumda sadece erkekler yaşamadığı gibi, Kur’ân-1 Kerim’in tek muhatabı da erkekler değildi. Dolayısıyla kadın ların da İslam ile dönüştürülmesi gerekiyordu. Bu hususta Hz. Peygamber’e yardım edecek hanımların olması bir zorunluluktu. Allahu Teâlâ bu sebeple Hz. Peygamber’e bir ayrıcalık sağlayarak İslâmi hükümlerin ağırlıklı olarak indirilmeye başlandığı Medine döneminde kendisinin dilediği kadar hanımla evlenmesine izin vermişti. Hz. Peygamber’in yaptığı bu evlilikler sayesinde pek çok hüküm bizzat Hz. Peygamber’in ömekliği ile topluma gösterildiği gibi aynı zamanda bu an nelerimiz sayesinde özellikle bayanların irşad faaliyetleri de gerçekleşmiş oldu. Hz. Peygamber’in hanımlarının yetiştirdiği sayılan yüzleri bulan kadın ve erkek öğrencileri İslâm’ın en doğru şekilde yayılması hususunda çok kıymetli bir vazife ifa etmişlerdi.

Hz. Peygamber’in evliliklerini sadece cinsel tatmin ola rak gören bazı çevrelerin aksine bu evliliklerde pek çok farklı hikmet ve yarar bulunmaktaydı.

Hz. Peygamber Hz. Hatice ile evlenip tek eşli olarak yirmi beş sene boyunca mutlu bir hayat yaşamıştı. Hz. Hatice’nin yaşı hususunda bazı farklı rivayetler olsa da kesin olan Hz. Hatice’nin Hz. Peygamber’den yaşının büyük olduğuydu. Hz. Peygamber çok eşliliğin yaygın olduğu böyle bir ortamda yaşı da genç olmasına rağmen ikinci bir evlilik yapmayı düşünme mişti. Hz. Hatice’nin vefatının ardından Hz. Peygamber kendi yaşıtı olan, beş veya altı çocuk sahibi Hz. Sevde ile evlenmişti. Bu evlilik de tek eşli olarak beş yıl sürmüştü. Daha sonra Hz. Peygamber’in Hz. Âişe ile evliliğiyle birlikte onun çok eşli evlilik hayatı başlamıştı. Dikkat edilirse Hz. Peygamber’in çok eşli evlilikleri artık yaşlılık çağı diyebileceğimiz bir dönemde başlamıştı. Bazılarının iddia ettiği gibi Hz. Peygamber ka din düşkünü bir insan olsaydı, Hz. Hatice ile evli olduğu dö- nemde de pek çok evlilik yapabilirdi. Kendisini canıyla malıyla destekleyen Müslümanlar kızlarını Hz. Peygamber’den esirgeyecek değillerdi. Zaten Hz. Peygamber böyle bir istekte bulunsa, o dönemin toplum yapısına aykın bir iş de yapmış ol mayacaktı, o dönemde çok eşlilik toplumda bir hayli yaygındı. Otuz sekiz yıllık evlilik hayatının sadece sekiz yılını çok eşli olarak geçiren Hz. Peygamber’in bu evliliklerinde tüm İslâm ümmeti için pek çok yarar ve örneklikler vardı.

Hz. Peygamber’in çok eşli hayatının başlangıcı olan Hz. Âişe İslâm ümmetinin en önemli öğretmeni olmuştu. Günü müze kadar Hz. Âişe’nin ümmetin en âlim bayan olduğu ger çeği değişmediği gibi gelecekte de bu durumun değişme ihti mali olası gözükmemektedir.

Hz. Peygamber’in daha sonraki evliliklerine baktığımızda bazılarının, Zeyneb bint Huzeyme omeğinde olduğu gibi Mekke’den kendileri için yabancı bir belde olan Medine’ye hicret etmiş olan bu bayanlar yalnız bırakmamak amacıyla yapıldığı görülür.

Hz. Peygamber’in bazı evliliklerinde o dönemde toplumda hâkim olan kabilecilik anlayışının yansımalan görülmektedir. Ömeğin Hz. Peygamber’in Hz. Cüveyriye ile yapmış olduğu evlilik sayesinde Benî Mustalik kabilesi İslâm’a ısınmış ve kısa bir süre içerisinde Müslüman olmuşlardır. Yine bu kabile dengeleri için diğer bir örmek Hz. Peygamber’in Hz. Ümmü Habibe ile yaptığı evliliktir. Bu evlilik sayesinde İslâm’ın en büyük düşmanlarından olan Kureyşli Benî Ümeyye kabilesi Hz. Peygamber’e karşı sempati duymaya başlamış ve muhte melen Mekke’nin çok kan akıtılmadan ele geçirilmesinde bu evliliğin önemli bir payı olmuştur. Yahudi olan Hz. Safiyye ve Hz. Reyhâne annelerimizin evlilikleri için de benzer bir hik metin olduğunu düşünebiliriz. Benzer şekilde Hz. Mâriye an nemiz ile olan birlikteliğinden ötürü de ileriki yıllarda Misir lılar ile karşılaşacak olan Müslümanlara Hz. Peygamber bazı tavsiyelerde bulunmuştu.

Hz. Peygamber’in evliliklerinin tamamının annelerimiz ve onların kabileleri için bir taltif olduğu da unutulmamalıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de buyurulduğu üzere: “Kötü kadınlar kötü erkeklere, kötü erkekler ise kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara yaraşır.” âyeti gereğince Hz. Peygamber’in tüm eşleri Hz. Peygamber’e layık olması gerektiği üzere tertemiz hanımlardı. Hz. Peygamber yap mış olduğu bu evlilikler ile hem annelerimizin hem de onların kabilelerinin toplum içindeki saygınlıklarını artırmıştı.

Hz. Peygamber’in yaptığı bu evlilikler içerisinde gerek o yıllarda gerek zamanımızda en fazla eleştiriye maruz kalanı Hz. Zeyneb bint Cahş ile yaptığı evlilikti. Uzun bir şekilde anlattığımız üzere bu evlilik Hz. Peygamber’in tercihine bırakıl mış olmayıp Allah tarafından kendisi bu işe istemese de memur edilmişti. Bu evlilik sayesinde Câhiliye döneminin bir âdeti de ortadan kaldırılmıştı.

Sonuç olarak Hz. Peygamber’in tüm evlilikleri bazılarının iddia ettiği gibi dünyevî hazlar sebebiyle gerçekleştirilmiş olmayıp her birinin arkasında tüm ümmeti ilgilendiren büyük menfaatler ve hikmetler bulunmaktaydı.

Kaynak: Peygamberimizin Hanımları, Beyan yayınları

Ümmehâtü’l Mü’minin – Müminlerin Anneleri