Haya-Utanma duygusu

Question

UTANMA–HAYA DUYGUSU

Hayâ: Utanmak, arlanmak ve sıkılmak manalarına gelir.

Hayâ: Nefsin, Yüce Allah’ın (Celle Celáluhu) yasakladığı kötü ve ayıp olan şeyleri yapmaktan korkarak, sıkılması, çekinmesi ve bir kötü lük işlemişse bundan utanıp üzülmesidir. Hayâ, mü’min olmanın en güzel ve en mükemmel vasıflarından biridir.

Bilindiği gibi bir insanın toplumda ve ailede fert ve yüceliği ağır başlılığı ve hayâsı ile ölçülür. Allah Teâlâ yüce kitabımız Kur’ân Kerîmde şöyle buyurur:

يا بني آدم قد أنزلنا عليكم لباشا واري سؤآتكم وریا ولباس التقوى ذلك خير ذلك من آيات الله لعلهم يرون

“Ey Ademoğulları! Size avret yerlerinizi örtecek giysi ve süs lenecek elbise verdik. Takva (Allah’a karşı gelmekten sakınma) elbisesi var ya, işte o daha hayırlıdır. Bu (giysiler), Allah’ın rah metinin alâmetlerindendir. Belki öğüt alırlar (diye onları insan lara verdik).”

Bu âyet-i kerimede avret yerlerinin örtülmesiyle ilgili ifadeler vardır. Cenab-ı Hakk insanoğluna bu örtünmeyle ilgili ifadeleri bu yururken, haya yerlerinin kapatılmasını ve haya sahibi bir toplulu gun oluşturulmasını emretmektedir. Hayâsız olan insanın şeytanın pençesine düşmekten kendini kurtaramayacağını da şöyle ifade et mektedir.

يا بني آدم لا يفتنكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء الذين لا يؤمنون

1) Ara Sures: 26

“Ey Âdemoğulları! Avret yerlerini kendilerine açmak için, elbiselerini soyarak ana babanızı cennetten çıkardığı gibi, şeytan sizi de saptırmasın. Çünkü o ve kabilesi, onları göremeyeceğiniz yerden sizi görürler. Şüphesiz biz, şeytanları, iman etme yenlerin dostları kılmışızdır.”

Bu âyet-i kerimede hayâdan dolayı avret yerlerinin örtülmesi konusunda Cenab-ı Hakkın yüce mesajları yer almaktadır.

Ayrıca haya konusunda sevgili Peygamber Efendimiz (sav) in hadis-i şerifleri de vardır.

عن أبي هريرة عن البيتي -صلى الله عليه وسلم قال الإيمان بضع وستون شغب والحياء شعبة من الإيمان

Ebû Hureyre (Allah ondan razı olsun), Peygamber Efendimiz (Se Aleyhi ve Sellem)’in şöyle dediğini rivâyet etmiştir: “İman altmış küsur şûbedir. Haya da imandan bir şubedir.”

Diğer bir hadis-i şerifte Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur.

وعن أنس – رضي الله عنه – قال : قال رسول الله – صلى الله عليه وسلم – ما گكان الفخ في شيء إلا شانه ، وما كان الحياء في شيء إلأرائه

Enes (Allah ondan ram olsun), Peygamber Efendimiz (Sallaku Aleyhi ve Sellem)’in şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Edepsizlik hangi şeye girerse, onu mutlaka ayıplı kılar. Haya nerede bulunursa ona mu hakkak ziynet, şeref verir”

İnsanlara karşı haya ve edepli olmak, Allah Teâla’ya karşı hayali olmaktır.

عنِ ابن سيرين أن زيد بن ثابت لقي الناس راجعين من الجمعة ، قتال إلى دار ، فقيل له ؟ فقال : من لا يستحيي من الناس، لا

يستحيي من الله

Ibn Sirin (Allah ona rahmet etsin)’den rivayet olunmuştur ki; Zeyd b. Såbit (Allah ondan razı olsun) insanları Cuma namazından dönerlerken yol da karşıladı. Hemen eve doğru yolunu değiştirdi. Ona bunu neden yaptığı soruldu. (Cuma namazına yetişemediğini neden insanlar dan saklıyorsun manasında) o:

“İnsanlardan utanmayan kimse, Allah’tan da utanmaz” buyurdu.

Sevgili Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve Sellem) görüldüğü gibi hayâyı imandan bir parça, bir dal olarak açıklamıştır. Haya sahibi olmayan insanlardan kaçınılmasını tavsiye buyurmuşlardır. Aynı zamanda Peygamber Efendimiz (Sallallahu aleyhi ve Sellem) Hazreti Osman (Allah ondan razı olsun)’ın haya sahibi olmasından bahsederken, onu bu üstün özelliğinden dolayı övmüşlerdir. Yine bu konunun önemine binden Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in şu hadis-i şeriflerini zikretmek yerinde olacaktır.

عن عبد الله بن مسعود ، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم اشتخيوا من الله حق الحياء، قال قلت: إنا نستحي والحمد الله، قال: ليس ذاك ولكن من اشتځيا من الله حق الحياء فليحفظ الرأس، وما

خوٰي، وليخفظ البطن ، وما وعى، وليذكر الموت والبلى، ومن أراد الآخرة ترك زينة الدنيا ، فمن فعل ذلك فقد اشتيا من الله حق الحياء

Abdullah b. Mes’ud (Allah onlardan razı olsun), Peygamber Efendimiz (Salalahu Aleyhi ve Sellem)’in şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Allah Teâlâ’ya karşı gerçek bir haya ile hayâ edin (onun şanına layık olun. Kötülük yapmaktan ondan utanın, sakını), Abdullah b. Mes’ud (Allah onlardan razı olsun), diyor ki: ‘Allah’a hamdolsun ki biz hayâ ediyoruz.’ dedim. Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve sellem): ‘Hayır benim haya dediğim o değildir. Allah Teala dan hakkıyla hayâ eden kimse, başını ve başında bulunan (göz, dil, kulak gibi) organları, karnını ve karın boşluğunda bulunan uzuvlarını (Allah Teâlâ’nın emirlerine aykırı hareketten) korusun. (Ayrıca) ölümü ve çürüyüp yok ola cağını hatırlasın. Ahiret isteyen, dünya hayatının ziynetlerini (zevk ve süslerini) terk eder. İşte bunları yapan Allah Teâlâ’dan hakkıyla haya etmiş (utanmış) olur.”

Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) neden hayâ edileceğini gayet açık bir şekilde ifade etmişlerdir. Bu konuda hadis-i şerifler ve âyet-i kerimeler ölçü alınmalıdır.

Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) hayâ sahibi olmakta öncülük yapmıştır. Ve diğer konularda olduğu gibi bu konuda da onun hayâlı tavrını her müslümanın örnek alması gerekmektedir.

Nitekim Ebû Ümâme (Allah ondan razı olsun), Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in şöyle dediğini rivayet etmiştir:

عن أبي أمامة ، قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: لو أني أقدر على أن أوارى عؤرتي من شعاری لفعل

1) Timizi, Kaydet bab 24 hadis no: 2458

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

1
2026-06-07T21:16:00+03:00 0 Son Cevaplar 9 görüntüleme
1
Dini Soru Cevap

Dini Soru Cevap

Her soru cevap verilmeye değerdir, yeter ki aynı konu bize sorulmuş olmasın ve kurallara uygun sorulsun. Lütfen soru yollamadan önce aynı konu var mı diye \\\\"ARAMA\" yapınız. Konu altına yazılan sorulara öncelik tanıyoruz.. Bilginize

Takip Et

Cevapla