Share
İslamda Haya Duygusu
Question
İslamda Haya Duygusu
Sözlükte; Utanma, çekinme, tövbe ve vazgeçme gibi anlamlarına gelen hayâ, bir ahlak kavramı olarak kınanmak endişesiyle kurallara aykırı davranmaktan kaçınmak ve bunu sağlayan duygu demektir. Başka bir ifade ile fenalıklar karşısında nefsi tutmak ve kötülüğü terk etmektir. [1]
Şanı yüce Rabbimiz konuyla alakalı olarak Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurmaktadır. “Ey Âdemoğulları! Size avret yerlerinizi örtecek giysi ve süslenecek elbise verdik. Takva (Allah’a karşı gelmekten sakınma) elbisesi var ya, işte o daha hayırlıdır. Bu (giysiler), Allah’ın rahmetinin alametlerindendir. Belki öğüt alırlar (diye onları insanlara verdik).Ey Âdemoğulları! Avret yerlerini kendilerine açmak için, elbiselerini soyarak ana babanızı cennetten çıkardığı gibi, şeytan sizi de saptırmasın. Çünkü o ve kabilesi, onları göremeyeceğiniz yerden sizi görürler. Şüphesiz biz, şeytanları, iman etmeyenlerin dostları kılmışızdır. Çirkin bir iş işledikleri vakit, “Biz atalarımızı bunun üzerinde bulduk, Allah da bize bunu emretti” derler. De ki: “Şüphesiz, Allah çirkin işleri emretmez. Siz bilmediğiniz şeyleri Allah’ın üzerine mi atıyorsunuz?” [2]
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) “Her dinin bir ahlakı vardır İslam’ın ahlakı da hayâdır.”[3] Hayânın Müslümanların en belirleyici nitelikleri ve değer ölçüleri arasında bulunması gerektiğini,
“Utanmıyorsan dilediğini yap.”[4] hadisi ile de hayânın insanı kötülüklerden alıkoymada ne kadar güçlü bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Evinde edebiyle oturan bir genç kızdan daha hayâlı olan peygamberimiz (s.a.v.) aynı fazilete sahip olmasından dolayı Hz. Osman (r.a.)’a özel bir değer vermiş ve “Kendisinden meleklerin bile hayâ duydukları bir kimseden ben hayâ duymayayım mı?”[5] diyerek hayranlığını ifade etmiştir.
Sahabeden İbn-i Mes’ud (r.a.) Peygamberimiz (s.a.v.) in şu rivayetini nakleder. “Allah’tan hakkıyla hayâ edin” buyurdular. Biz “Ey Allah’ın Resulü Elhamdülillah biz Allah’tan hayâ ediyoruz” dedik. Ancak Resulullah Efendimiz (s.a.v.) şu açıklamayı yaptı ve: “Söylemek istediğim bu; Allah’tan hakkıyla hayâ etmek, başı ve onun taşıdıklarını, batını ve onun ihtiva ettiklerini muhafaza etmen, ölümü ve toprakta çürümeyi hatırlamandır. Kim ahireti dilerse, dünya hayatının ziynetini terk etmeli, ahireti bu hayata tercih etmelidir. Kim bu söylenenleri yerine getirirse Allah’tan hakkıyla hayâ etmiş olur.” [6] ve “Kendisine karşı hayâ edilmeye Allah (c.c.) daha layıktır.” [7] buyurdular.
[1] Dini Kavramlar Sözlüğü, DİB, İsmail KARAGÖZ.
[2] Araf ,26-28.
[3] İbni Mace, Zühd 17.
[4] Buhari, Enbiya 54 Edeb 78.
[5] Müslim, Fezailüssahbe 36,4201.
[6] Tirmizi, Kıyamet 25, 2460.
[7] Ebu Davud, Hamam, 3, 4017.
BENZER KONULAR:
Answers ( 2 )
Genellikle alçakgönüllülük, utangaçlık veya utanma duygusu olarak tercüme edilen haya, İslam’da kişisel davranış, davranış ve görünümle ilgili bir dizi erdemli niteliği kapsayan önemli bir kavramdır. İşte İslam’da haya hissinin bazı temel yönleri:
Haya, İslam’da övülmeye değer bir nitelik olarak kabul edilir ve kişinin ahlaki sorumluluklarının bilincinde olmasını, kendine ve başkalarına saygı duymasını ve Allah’a olan bağlılığını yansıtır. Bireyler içinde ve bir bütün olarak toplumda saflık, alçakgönüllülük ve saygı ortamı yaratmaya yardımcı olur.
İslam’da haya, çok önemli bir erdem olarak kabul edilir ve ahlaki değerlerin temel taşlarından biridir. Haya, kelime olarak, “utanma”, “çekingenlik” ve “sıkılma” gibi anlamlara gelir. Ancak İslam’da haya, sadece dışsal bir davranış değil, içsel bir erdem olarak da değerlendirilir. İslam’da haya, kişinin hem Allah’a karşı duyduğu derin saygı ve korku hem de insanlara karşı sergilediği iyi davranışlarla ilgilidir.
Haya’nın İslam’daki Önemi
Haya, İslam ahlakının bir parçası olup, insanın hem kişisel hem de toplumsal yaşamında önemli bir rol oynar. İslam’da haya, sadece cinsel ahlakla ilişkilendirilmez; aynı zamanda dürüstlük, iffet, mahremiyet ve insan onuruna saygı gibi daha geniş bir anlam taşır. Haya, bir insanın Allah’ın emirlerine karşı duyduğu saygının dışa yansımasıdır.
1. Allah’a Karşı Haya
İslam’da en önemli haya, Allah’a karşı duyulan hayadır. Müslümanlar, Allah’ın her an her yerde onları gördüğüne ve gözettiğine inanırlar. Bu, kişiyi, Allah’a karşı saygılı ve dikkatli olmaya yönlendirir. Allah’tan utanmak, O’na isyan etmekten ve haramları işlemekten kaçınmak demektir. Bu tür haya, insanın kalbinde Allah’a olan sevgiyi ve saygıyı artırır.
Kur’an’da Haya ve Allah’a Karşı Saygı:
“Gerçekten Allah, sizin ne yaptığınızı görendir.” (Al-Mujadila, 58:14)
“O, gizlileri de açığa çıkarandır. Gerçekten Allah, kalplerdeki her türlü gizliliği bilendir.” (At-Taghabun, 64:4)
2. Peygamber Efendimiz’in Haya Anlayışı
Peygamber Efendimiz (sav), haya duygusunu en yüksek seviyede yaşamış ve sahabelerine de bunu öğretmiştir. O, hayayı hem Allah’a karşı hem de insanlara karşı sergilenen güzel bir davranış olarak görmüştür. Haya, Peygamberimizin (sav) ahlaki özelliklerinden biri olup, o kadar güçlüydü ki, sahabeler, Peygamberimizin haya duygusunu tarif ederken, “Peygamberimiz (sav) bizden daha çok utanırdı” demişlerdir.
Bir hadisinde Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
“Haya, imanın bir parçasıdır.” (Buhari)
“Her dinin bir ahlâkı vardır ve İslam’ın ahlâkı da haya’dır.” (İbn Mâce)
Peygamber Efendimiz (sav), kadınlar ve erkekler için iffetli, edep ve haya dolu bir yaşam tarzını teşvik etmiştir. Bu, hem bireysel hem de toplumsal ilişkilerdeki düzeni sağlar.
3. İslam’da Haya ve İffet
İslam’da haya, özellikle iffet ve namusla ilgili önemli bir yer tutar. İffet, kişinin kendini denetlemesi, haramdan uzak durması ve toplumsal değerlere saygı göstermesidir. Haya, bireyi bu türden olumsuz davranışlardan uzak tutar.
Haya, sadece dışarıya gösterilen bir tavırdan ibaret değildir. İslam’da haya, bireyin kalbinde, vicdanında ve davranışlarında tezahür eder. Kişi, içsel olarak da haya duygusuna sahip olmalı ve bu duyguyu günlük hayatına yansıtmalıdır.
4. Haya ve İslam’da Ahlaki Sorumluluk
İslam, hayayı ahlaki bir sorumluluk olarak kabul eder. Müslümanlar, her zaman Allah’ın rızasına uygun hareket etmeye ve güzel ahlakla yaşamaya teşvik edilir. Haya, insanın hem kendisine hem de başkalarına karşı sorumluluklarının farkında olmasını sağlar. Bu duygu, başkalarının haklarına saygı, insan onuruna zarar vermemek ve toplumun huzuruna katkı sağlamak adına önemli bir rol oynar.
5. Haya ve Toplumsal İlişkiler
İslam, haya ve edep duygusunu toplumsal ilişkilerde de dikkate alır. Bir insanın hem ailesine hem de toplumuna karşı saygılı, dürüst ve iffetli olması beklenir. Haya, insanları hem toplumsal hem de kişisel düzeyde kötü alışkanlıklardan ve zararlı davranışlardan alıkoyar. Toplumda huzur, barış ve güveni sağlamada önemli bir araçtır.
Kur’an’da Haya ve Toplumsal İlişkiler:
“Ey Ademoğulları! Şeytan sizi anne ve babanızdan çıkarıp çıkardığı gibi sizi de aldatmasın. Şüphesiz o, sizin açık düşmanınızdır.” (A’raf, 7:27) Bu ayet, İslam’ın insanları edebe ve saygıya teşvik etme amacını gösterir.
İslam, aynı zamanda iffetli giyinmeyi ve bakışları korumayı teşvik eder. Özellikle kadınlar için haya, örtünme ve dikkatli bir davranış biçimini içerir. Ancak erkekler için de aynı şekilde edep ve haya duygusuyla davranmak önemlidir.
6. Haya ve Cinsellik
İslam’da cinsellik, yalnızca evlilik içinde ve yalnızca belirli sınırlar çerçevesinde kabul edilir. Haya, cinsellik ve mahremiyet konusunda da önemli bir yer tutar. Kişinin, evlilik dışı ilişkilerden, zina ve başka haram davranışlardan kaçınması, onun haya duygusuyla bağlantılıdır. Evlilik içindeki cinsellik de saygı, sevgi ve mahremiyet çerçevesinde olmalıdır.
Haya ile İlgili Önemli Hadisler
“Haya, sadece bir yüz ifadesi veya bir kıyafetle sınırlı değildir. Haya, kalpte başlar ve sonra davranışlara yansır.” (Buhari)
“Haya, bütün iyiliklerin anahtarıdır.” (Buhari)
“Haya imanın bir parçasıdır, İman ve Haya birbirinden ayrılmayacak kadar sıkıdır.” (Müslim)
Sonuç olarak
İslam’da haya, sadece dışsal bir edep ve davranış biçimi değil, içsel bir değer, inanç ve Allah’a karşı saygıdır. Haya, insanların hayatlarını daha dürüst, iffetli ve ahlaki bir çerçevede sürdürmelerini sağlar. Kişinin hem Allah’a hem de topluma karşı duyduğu saygıyı yansıtarak, ona bir yön verici güç olur. İslam, insanı sadece fiziksel değil, aynı zamanda ruhsal ve manevi olarak da korumayı amaçlar ve haya, bu korumanın temellerinden biridir.