SARF (SARRAFLIK)

S.1. Sarf nedir?

C.1. Sarf. Iki tarafın para olduğu bir alış-veriştir. Bu durumda gümüş gümüş veya altın altınla ayarı ve el emeği bakımından farklı olsa da satış tartı bakımından eşit olursa caizdir. Ancak ayrılmadan bedellerin kabzedilmesi gerekir.

S.2. Alışverişte fazlalık caiz midir?

C.2. Altın ve gümüşten birinin diğeriyle değiştirilmesi, aynı mecliste teslim alınmaları şartıyla fazlalıklı olarak caizdir. Ancak, taraflar bedel leri teslim almadan birbirinden ayrılırlarsa, akit batil olur. Sarraflık para sında, almadan önce, tasarrufta bulunmak caiz değildir. Tahmini olarak altını gümüşle satmak caizdir.

S.3. Süslü kılıç satmanın hükmü nedir?

C.3. Donatilmış ve süsü elli dirheme mal oluş bir kılicı yüz dirhemle alan, fiyatın elli dirhemini peşin verirse alışveriş caiz olur. Beyan edilmese bile verilen para, kılıç da bulunan gümüşün karşılığıdır. Eğer, bu elli dirhemi ikisinin parasından al, derse yine para gümüşün karşılığı olur. Bir şey alıp-vermeden ayrılırlarsa, hem süs ve hem de kılıç hakkında akit, süsün kılıçtan ayrılması kılına zarar verdiği takdirde, bozulur. Ancak, zarar getirmeksizin ayrılırsa kılıç hakkında akit caiz, süs hakkın da ise batıl olur.

S.4. Fiyatın yarısı ödenmiş akdin hükmü nedir?

C.4. Gümüşten yapılmış bir kabi, (gümüş veya altınla) satın alıp pa paranın bir kısmını alıp bir kısmını almadan ayrılırsa alınmamış miktar hakkında akit bozulur, ancak alınmışın hakkı sahih olup kapta ortak olurlar. Eğer satıştan sonra kabın bir kısmının başkasına ait olduğu ortaya çıkarsa, alıcı muhayyerdir, dilerse geri kalan kısmı pahasıyla alır, dilerse geri çevirir. Eğer külçeden bir parça satın aldıktan sonra, bir kısminın başkasının malı olduğu anlaşılırsa geri kalanı, hissesiyle alır ve cayamaz.

Iki dirhemle bir altını; iki altınla bir dirhemi değiştirirse, alış-verişi caizdir ve cinslerin her biri diğerinin karşılığı olur. On bir dirhem, on dirhem ile bir altına satılırsa alışveriş caizdir ve on dirhem benzerlerinin karşılığı ve altında dirhemin karşılıgı olur. İki saf, bir karışık dirhemin, iki karışık bir saf dirheme satılması caiz olur. Dirhemlerde çoğunluk gümüş ise, gümüş sayılırlar, dinarlarda çoğunluk altın ise, altın sayılırlar, saf gümüş ve altınlarda itibar alınan fazlasıyla satma haramlığı, bu çoğu gümüş ve altın olanlarda da itibar olunur. Eğer fazlalan karşıt madde ise, dirhem ve dinarlar (oyunlar) hükmünde olmaz, bu durumda katıştık- ları, cinsleriyle fazla olarak satılıp alınırsa caiz olur. Katışık para ile bir malı alırsa sonra o para kesata uğrayıp, halk onunla muameleyi bırakırsa, Imam Ebu Hanife’ye göre, bu alışveriş bozulur. Ebu Yusuf’a göre, alışveriş günü değeri ne ise, o verilir ve Muhammed’e göre, en son halk onu kaça bozarsa değeri odur. Belirtilmezse bile, geçer pullarla (paralarla) alışveriş caizdir. Anacak, geçer değilse belirlemeden onunla muamele caiz olamaz. Imam Ebu Hanife’ye göre, geçer bir para ile satış yapılır ve sonra o para tedavülden kalkarsa alışveriş batil olur. Bir şeyi, fülüsün yarım dirhemiyle alırsa alışveriş caizdir ancak, değeri bir fülüsten yarim dirhem olan bir şeyi diğer tarafa vermesi gerekir.

Sarrafa tam bir dirhem verip bu dirhemin yarısıyla bana fülüs (ufak para) ver, diğer yarısıyla bir tanecik eksik olmak suretiyle yarım dirhem ver dese, Ebu Hanife’ye göre, hepsinde de alışveriş fasittir. Ebu Yusuf ve Muhammed’e göre, fülüs hakkında alış-veriş caiz, diger kisım da batildır. Eğer yarım dirhemlik fülüs ve ikinci yarımı da bir tane (para) eksik olarak ver dese alışveriş caizdir. Füller ve bir tanesi eksik olan yarımı, bir dirhemle satın almış oluyor.

Kolay Hanefi Fıkhı Soru Cevaplı
İtisam Yayınları