HİDANE (DADILIK)

S.1. Hidane nedir?

C.1. Hidane sözlükte, Hıdn kökünden olup birleşme anlamına gelir. Hıdn, koltuğun altından bugüne kadar olan kısma denilir. Çocuğu besleyen sanki onu koltuğunun altına ve yanına almış gibi olur.

Şer’i Istılahta, Kendi başına işlerini göremeyen kişiyi korumak ve terbiyesini üstlenmektir. Hadine (dadı) çocuğu emziren kadın olabileceği gibi başka bir kadın da olabilir.

C.2. Eşler ayrıldığında, anne çocuğun terbiyesine daha uygundur.

S.2. Hidanenin hükmü nedir?

Anne olmadığı takdirde anne annesi baba annesinden daha evlädır, anne annesi yoksa baba annesi küçüğün kız kardeşlerinden daha evlâ olur. Eğer ninesi hiç yoksa kız kardeşleri hala ve teyzelerinden daha önce gelirler.

Anne ve babadan olan kız kardeşe öncelik tanınır, sonra anneden kız kardeşe sonra babadan kız kardeşe teslim edilir, teyzeler halalardan daha evlädır, teyze ve hålâlar, kız kardeşlerin indiği gibi inerler. Bunlardan evlenenin hakkı düşer, ancak kocası çocuğun dedesi olduğu takdirde, ninenin hidane hakkı bakidir. Eğer çocuğa yakın kadınlardan hiç kimse yoksa ve yakınları olan erkekler terbiyesi ve beslemesi için münakaşa ederlerse, asabe bakımından en yakınına verilir.

Erkek çocuk, tek başına yer, içer, elbisesini giyer ve tuvalet ihtiyacını kendi görene kadar anne ve ninenin bakması daha evlâdır. Kız çocuk da hayız görünceye kadar annesi ve ninesi yanında kalmalıdır. Evlenme çağına kadar kız çocuğuna anne ve nineden daha iyi kimse bakmaya layık değildir.

S.3. Hür olmayan bir kadının hidane hükmü nedir?

C3. Cariye azat edildiğinde, ümmü’l-veled çocuğundan ötürü azat olundugunda, hür kadın gibidir. Anne olan cariye ve ümm ül-veled, azat olmadan çocukta bir hakkı yoktur.

Dinleri ayırt edecek çağa gelip küfründen korkulmayan Müslüman çocuk, zimmi annesinden alınmaz.

S.4. Boşanmış kadın oğluyla şehir dışına çıkabilir mi?

C.4. Boşanmış kadın, çocuğunu alıp şehirden çıkaramaz. Ancak kocasıyla evlendiği memleketine götürebilir.

S.5. Kişi sadece eşine ve çocuklarına mi nafaka verir?

C.5. Hayır dinleri aynı olmasa dahi annesine, babasına, dede ve ninelerine de, ihtiyaçları olduğu takdirde, nafaka vermek zorundadır. Dinler farklı olduğunda, sadece anne, baba, dede, nine, çocuk ve eşe nafaka verilir. Ebeveynin nafakasında kimse evlatla müşterek değildir. Mahrem olan her rahim sahibi fakir ve küçük veya balik fakir kadın
yahut kötürüm ya da kör fakir, mirası nispetinde nafakası yakınları tarafindan verilir.

S.6. Çocuk nafakasının hükmü nedir?

C.6. Balig kızın, kötürüm çocuğun nafakası üçer olarak ebeveynlerine düşer, üçte iki babasına ve üçte biri de annesine alttir.

Yakınlarıyla kişinin arasında din ihtilafı olduğunda nafaka vacip olmaz,

Aynı şekilde fakir kimseye de yakınlarının nafakası vacip degildir. Kayıp evlâdın mali varsa ebeveynin nafakası o maldan verilir, baba nafakası için kayıp oğlunun eşyalarını satarsa Ebu Hanifeye göre, caizdir, gayri menkulünü satması caiz olmaz.

Kayıp evladın ebeveynin elinde mali olup o maldan nafakalarını alırlarsa, zamin olmazlar. Eğer malı başka birisinin elinde ise ve o da hâkimin izni olmadan ebeveynlerine nafaka verirse zamin olur.

Häkimin, evlåda, ebeveyne ve rahim sahiplerine verdiği nafaka ka ran, zaman aşımına uğrarsa düşer. Ancak hakim evlådın namına borç etmelerine izin verebilir.

Efendi, kölesine ve cariyesine infak etmek zorundadır. İnfak etmedigi takdirde, çalışabiliyorlarsa, çalışır nafakalarını temin ederler. Çalışamıyorlarsa efendileri satılmaya zorlanır.

Kolay Hanefi Fıkhı Soru Cevaplı
İtisam Yayınları