Hakim (Hakîm, Hakem, Hayru’l-Hâkimîn, Ahkemü’l-Hâkimîn) Nedir? Kısa bilgi

Hükmetmek, hâkim olmak, hikmetli olmak, yönetmek, men etmek, dönmek ve sağlam yapmak anlamındaki “h-k-m” kökünden türeyen hâkim hükmeden, karar veren, yargıç; hakem” (çoğulu hakeme), uzman, hâkim; hakîm (çoğulu hukemâ’), hikmet sahibi, âlim, hâkim, filozof, doktor; hayru’l-hâkimîn, hâkimlerin en hayırlısı; ahkemü’l-hâkimîn, hâkimler hâkimi demektir.

Dört kelime de Kur’ân’da Allah’ın sıfatı olarak kullanılmıştır. Hâkim kelimesi Kur’ân’da tekil olarak değil; “hayru’l-hâkimîn” ve “ahkemü’l-hâkimîn” terkipleriyle geçmiştir.

Herhangi bir konuda insan da hüküm, karar verir, taraflar arasında ihtilaflı konuları çözümler. İnsanların hüküm ve kararlarında yanılma ihtimali vardır. Allah’ın hükmünde ise yanılma, hata ve zulüm asla yoktur. Çünkü O, hâkimler hâkimi, hüküm verenlerin en hayırlısıdır:

Hayru’l-hâkimîn terkibi üç âyette geçmiştir: “(Şuayb, kavmine) eğer içinizden bir kısmı benimle gönderilene îman etmiş, bir kısmı da îman etmemiş ise Allah, aramızda hükmedinceye kadar sabredin. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.” (A’râf, 7/87); (Ey peygamberim!) Sana vahyedilene uy ve Allah hükmünü verinceye kadar sabret. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.” (Hûd, 11/109; bk. Yûsuf, 12/80)

Ahkemü’l-hâkimîn terkibi iki âyette geçmiştir: “Nuh Rabbine şöyle seslendi: Rabbim! Oğlum ailemdendir. Senin sözün elbette haktır ve sen hâkimler hâkimisin.” (Hûd, 11/45); “Allah, hâkimler hâkimi değil mi?” (Tûr, 95/8).

Allah, dünyada peygamber ve kavmi arasında hüküm verip uyguladığı gibi âhirette de (Hac, 22/56) toplumlar ve insanlar arasında adaletle hükmedecektir.

Allah’ın Kur’ân’da bildirdiği emir ve yasakları, helal ve haramları, öğüt ve tavsiyeleri de birer hükümdür (Mümtehine, 60/10). Gerçek hükmü veren Allah’tır. Kur’ân, Allah’ın bir hükmüdür (Ra’d, 13/37). Kur’ân ölçülerine uymayan hükümler “cahiliyye hükmüdür.” (Mâide, 5/50).

Allah’ın hüküm verdiği daha çok “hakeme – yahkümü” fiili ile ifade edilmiştir. “…Hükmü Allah verir. O’nun hükmünün arkasına düşüp onu geri çevirecek yoktur…” (Ra’d, 13/41); “…Allah istediği hükmü verir.” (Mâide, 5/1); “O gün mülk Allah’ındır. O, onların aralarında hükmeder…” (Hac, 22/56); “Allah kıyamet günü aranızda hüküm verecektir…” (Nisâ, 4/141) ve benzeri âyetler; Allah’ın hâkim vasfını ifade etmektedir. Kur’ân’a uygun bir şekilde (Mâide, 5/48, 49) adaletle hükmetmeyi emreden (Nisâ, 4/58, Mâide, 5/42) Allah, her hükmünde âdildir, en güzel hükmü verendir. “… İyice bilen bir toplum için Allah’tan daha güzel hüküm veren kim olabilir?” (Mâide, 5/50).

Hakem kelimesi iki âyette geçmiştir. Bunlardan biri Allah ile ilgilidir: “O size kitabı açıklanmış olarak indirmiş iken ben Allah’tan başka bir hakem mi isteyeyim?…” (En’âm, 6/114).

Dilciler, “hakem” ile “hâkim” kelimelerinin aynı anlamda olduğunu söylemişlerdir. Hâkim ve hakem, haklı ile haksızı, suçlu ile suçsuzu ayırt eder, ihtilaflı konuları çözümler.

Kur’ân’da en çok hakîm ismi zikredilmiş, 97 âyette geçmiştir. Bunlardan 92’si Allah’ın vasfı ile ilgilidir. Allah’ın sıfatı olarak hakîm; her işi, her hükmü, her emir ve yasağı, hikmetli, doğru, isabetli ve bir amaca yönelik olan, yaratıkları mükemmel ve sağlam bir şekilde vâr eden, onları iyi bilen anlamlarına gelir.

Hakîm ismi; “habîr”, “alî”, “hamîd”, “azîz”, “alîm”, “vâsi'” ve “tevvâb” isimleriyle birlikte zikredilmiştir: “Şüphesiz Allah, azîzdir, hakîmdir.” (Bakara, 2/220); “Şüphesiz Allah alîmdir, hakîmdir.” (Tevbe, 9/28); “O, hakîmdir, habîrdir.” (En’âm, 6/18); “Şüphesiz Allah, tevvâbdır, hakîmdir.” (Nûr, 24/10); “Şüphesiz O, yücedir (alî) hâkimdir.” (Şûrâ, 42/51); “Allah, (nimeti) geniş olandır, (vâsi’) hakîmdir.” (Nisâ, 4/130); “…(Kur’ân) hakîm, hamîd (Allah’) tan indirilmiştir.” (Fussilet, 41/42).

Hakîm kelimesi 4 âyette Kur’ân’ın (Âl-i İmrân, 3/58) ve bir âyette Allah’ın işinin (Duhân, 44/4) sıfatı olarak da kullanılmıştır.
Diyanet dini kavramlar sözlüğü