Gıybetin sebepleri nelerdir?

Dedikodu Yapmayı Sağlayan Sebepler..

ويل لكل همزة لمزة الذي جمع مالاوعدده

“Mal toplayan ve onu durmadan sayan, insanları arkadan kiştiren, kaş göz işaretiyle alay eden her kişinin vay hâline!”

Kur’an-ı kerimde dedikodu konusu “hümeze”, “lümeze”. “bemmar” ve “grybet” kelimeleri ile ifade edilmektedir. Kur’an-ı kerim, peş peşe sıraladığı “hümeze ve lümeze” kavramlarıyla hem yüze karga hem de arkadan yapılan dedikodu etkinliğine açıklık getirmiştir. Bu kavramlarla dedikodunun özellikle sözlü dil ve beden dili kullanılarak yapılabileceğine dikkat çekmiştir.

Müfessirler, ayet-i kerimede geçen “hümeze” kelimesine, ince den inceye veya geriden geriye insanların şahsiyet ve namusuna dil uzatan, hafife alarak, alay ederek onları inciten, bir kimseyi yüzüne karşı sözlü olarak açıktan kötüleyen, insanların etini yiyen yani gıy- bet ederek ayıplayıp kınayan anlamını vermişlerdir. Benzer anlam lan “lümeze” için de kullanmışlardır.

Buna göre lümeze, insanlara kulp takan, kaş göz işaretiyle biri ni başkalarına göstererek hakir gören, bir kimseyi arkasından ko tüleyen yani gıybet eden, sadece beden diliyle değil, sözlü olarak çekiştirendir. Müfessirler arasında, “hümeze” ve “lumeze”nin an lamlarının birbirine yakın olduğunu, hatta aynı anlama geldiğini söyleyenler de vardır. Hümeze kelimesinin yorumunda, müfessirlerin “insan etini yiyenler, gıybet edenler” şeklinde yapmış oldukları açıklamalar, bu kelimeyi Hucurât süresinin 12. ayetiyle tefsir ettiklerini gösterir.

Hümeze ve lümeze kelimeleri, Arapçada, özelliği açıklanan kimselerin bu işleri yapmayı bir alışkanlık ve karakter haline getirdiklerini, sık sık böyle eylemlere başvurduklarını anlatır.

Hümeze ve lümeze kelimeleriyle anlatılmak istenen davranışı yapanlar bu işi adet haline getirmişlerdir. Kur’an ahlâkından uzak yaşayan bu insanlar arasında başkalarını açıktan ya da arkalarından kötülemek, çekiştirmek normal bir davranış gibi kabul edilmiştir.” Vicdanları öylesine körelmiştir ki, yaptıklarının bir suç, hak ihlali olduğunu bile hissetmemişlerdir. Dedikodu yapmak onlar için tıpkı içki içmek, kumar oynamak gibi bir zevk haline gelmiştir.

Bu âyetin, gıybet etmeyi alışkanlık haline getiren Ahnes ibn Şüreyk hakkında indiği rivayet edilir. Başka bir rivayette ayet-i keri menin Peygamber Efendimiz’e (Sallállahu Aleyhi ve Sellem) gıybet eden Velid b. Muğire hakkında indiği açıklanır.

Ayet-i kerimenin nüzul sebebinde, dedikoduculuğuyla öne çıkan bu isimler, aynı zamanda inkârcı, ilâhi değerleri kabul etmeyen kimselerdir. Bu kimseler, Allah’ı ve O’nun koyduğu ahlâk ilkelerini tanımadıkları için, apaçık bir haksızlık ve zulüm olan gıybeti yap maktan çekinmemişlerdir. Gıybetini ettikleri kimselerden bir an lamda intikam almayı, onları insanların gözlerinde küçük düşürme yi planlamışlardır.

Gıybetin genel sebepleri arasında şunları sayabiliriz:

-O Kızgınlık

-Kin beslemek

-İntikam duygularını tatmin etmek,

-Hoşça vakit geçirip eğlenmek,

-Rakiplerini gözden düşürmek,

-Kendi kusurlarını örtebilmek için başkalarının kusurlarını öne sürmek,

-O Başkalarının eksiklerini açığa çıkararak kendi üstünlüğünü göstermek,

-İnsanları küçük görmek, kıskançlık duymak. Zira serveti, güzelliği, başarısı ya da başka üstün özellikleri dolayısıyla toplumda sivrilmiş olanlara karşı fısıltı halinde yöneltilen dedikodunun temelinde daima rekabet ve kıskançlık duyguları rol oynar.

Gıybet, aşağılık duygusu içerisinde bulunan, düşüncelerini dile getirmekte yetersiz kalan kimselerde görülen bir özelliktir. Böyle kimseler, kendilerinden daha üstün gördükleri kişilerin beğenmedikleri görüş ve yönlerini yüzlerine karşı açıklamaktan çekinirler. Fakat onların bulunmadığı bir ortamda, arkalarından hemen dedikodularını yapmaya başlarlar.

Burada gıybetin sebepleri arasında sayılan eğilimleri iki başlık altında toplayabiliriz. Buna göre gıybetin ardında yatan birinci psikolojik neden üstün gelmek, ikinci temel neden ise saldırganlık eğitimini tatmin etmektir.

Bir başka deyişle, saldırganlık ve üstünlük eğilimleri insanları gıybet etmeye yönelten psikolojik motivelerdir. Bu motivler hem gıybet yapmaya sebep olurlar hem de gıybet sayesinde doyuma ula şırlar. “Hümeze” ve “lümeze” kelimeleriyle tasviri yapılan dedikoducu kimselerin de üstünlük ve saldırganlık eğilimlerinin etkisiyle gıybete yöneldiklerini söyleyebiliriz.

BENZER KONULAR:

• Gıybet ve dedikodu nedir? Hangi sözler dedikodu sayılır
• Gıybet ve Dedikodunun zararları
• Harama bakmak yalan söylemek dedikodu yapmak orucu bozar mı
• Gıybet nedir, Gıybet yapmak haram mıdır?
• Ailevi sorun dinlemek dedikoduya girermi
• Tümünü görüntüle.