Paylaş
Caiz ne demek, Caiz ne anlama gelir?
Question
FIKIH İLMİNDE “CÂİZ“ KELİMESİNİN ANLAMI NEDİR?
الجائز
Dinen yapılmasına izin verilen veya işlenmesi serbest olan fiiller.
Sözlükte “mümkün, geçerli ve serbest olmak” anlamına gelen “cevaz” kelimesinden türeyen “câiz” kelimesi, fıkıh ilminde bir söz veya davranışın dinî esaslara uygunluğunu veya yapılmasının serbest ve geçerli olduğunu belirtmek için kullanılır.
Kur’ân-ı Kerim’de birtakım fiillerin serbest olup yasak ve günah sayılmadığı değişik ifadelerle bildirilmiş olmakla birlikte bunun için “câiz” kelimesi kullanılmamıştır. Hadislerde ise “câiz” kelimesi terim anlamına yakın anlamlarla yer almıştır (mesela bk. İbn Mâce, “Ahkâm”, 23; Ebû Dâvûd, “Akzıye”, 12).
İslam tarihinin ilk devirlerinden itibaren çeşitli meselelerdeki görüşlerini, “Câiz olur – Câiz olmaz” şeklinde açıklayan İslam âlimleri tarafından yaygın olarak kullanılan bu terimin birbirine hayli yakın üç anlamı vardır:
1. İlk olarak câiz, mübah terimi ile eş anlamlı olup kişinin yapma veya yapmama hususunda dinen serbest bırakıldığı fiilleri ifade eder. Bu anlamda câiz, yapılması zorunlu olan vâcip ile yapılması tavsiye edilen menduptan farklıdır.
2. Daha kapsamlı olan ikinci tanıma göre din tarafından yasaklanmamış her türlü davranış ve eylemi içerir. Buna göre câiz terimi haram ve tahrimen mekruh dışında kalan teklifi hükümlerin hepsini, diğer bir ifadeyle vâcip, mendup, tenzihen mekruh ve mübahı içine alır.
3. “Câiz” kelimesi ayrıca dine uygun anlamında “helal” ve “meşru” kelimeleriyle eş anlamlı olarak da kullanılır.
Bu üç yaygın kullanım dışında, câiz sorumluluk hukuku alanında daha dar bir anlam alanına işaret etmektedir. Buna göre câiz, zararlı sonuçları olsa da kanunî sınırı aşmayan, hukuken izin verilmiş fiil anlamında kullanılmıştır. Bu anlamda bir şeyin câizliği (cevaz), hukukî ve cezaî sorumluluğu kaldırır. “Şer’î cevaz” da bir işin yapılması veya yapılmaması yönünde dinin başta tanıdığı mutlak izin anlamındadır.
Ayrıca bk. HELAL: MEŞRU; MÜBAH. Temel islam ansiklopedisi
BENZER KONULAR:
- Caiz Ne demek, Caiz Ne anlama gelir?
- Caiz Ne demek kısaca
- Caiz Nedir? Kısaca
- Kura çekmek caiz mi diyanet
- Giyilmesi caiz olan ve olmayan giysiler
- Tümünü görüntüle.
Answers ( 4 )
Dinimizin helal gördüğü yeme içme gibi şeyleri caizdir kelimesi kullanılır İslam’ın haram kıldığı domuz etti, içki gibi haram kılınan şeylere caiz değildir kelimesi kullanılır Allah’ın haram kıldığı şeylere caizdir demek çok tehlikelidir kullanmak caiz değildir.
Câiz , geçip gitmek, mümkün olmak, serbest ve geçerli olmak gibi anlamlara gelen cevaz kökünden türemiş bir isim olup, İslam hukukunda bir söz ve davranışın dini veya hukuki esaslara uygunluğunu, yapılmasının serbest ve geçerli olduğunu belirtmek için kullanılmıştır.
Câiz, yapılıp yapılmaması bir olan, tavsiye edilen ve emredildiği gibi aynı zamanda yasaklanmayan, işlendiğinde mükâfatlandırmayı, işlenmediğinde de cezalandırmayı gerektirmeyen hareketlerdir. O halde caizin, taşıdığı bu anlam açısından mubah kavramıyla aynı anlama geldiği kabul edilebilir.
Sonuç olarak caiz; Şari’in hüküm vermediği (meskûtun anh) konularda mükellefin sorumluluk açısından rahat hareket ettiği, fiilin yapılıp yapılmaması eşit seviyede olanı ve sevap ve ıkabın söz konusu olmadığı davranışlar olarak tarif edilebilir. Ayrıca caiz ile cevaz kavramı, aynı kökten türemiş olması ve aynı anlama gelmesi sebebiyle birbiri yerine kullanılabilir.
Caiz, İslam fıkhında, dinen yapılmasına izin verilen veya serbest olan fiilleri ifade eden bir terimdir. Sözlük anlamı itibarıyla “mümkün, geçerli ve serbest olmak” anlamına gelen cevaz kelimesinden türemiştir. Fıkıh ilminde ise, bir davranışın ya da sözün dinî esaslara uygunluğunu ve yapılmasının serbest olduğunu belirtmek için kullanılır.
Kur’an’da doğrudan “caiz” kelimesi geçmese de, bazı fiillerin serbest olduğuna dair çeşitli ifadeler kullanılmıştır. Hadislerde ise “caiz” kelimesi bu anlamda yer almıştır. İslam alimleri tarih boyunca çeşitli meselelerde “caiz olur” veya “caiz olmaz” şeklinde görüşler beyan etmişlerdir.
Caiz kelimesi üç temel anlamda kullanılır:
Caiz kavramı ayrıca hukukî sorumluluk bağlamında kullanıldığında, hukuki sınırları aşmayan ve zararlı sonuçları olsa da hukuken izin verilmiş fiilleri ifade eder. Bu durum, sorumluluğu ortadan kaldırır.
“Caiz” kelimesi, İslam terminolojisinde çok sık kullanılan bir kavramdır. Anlamını ve kullanımını şöyle açıklayabiliriz:
Anlamı
Kelime anlamı: “Mübah, izin verilmiş, yapılmasında sakınca olmayan”
Dini anlamı: Bir fiilin, davranışın dinî açıdan yasak olmadığı, yapılabileceği veya izinli olduğu demektir.
Örnekler
Yemekle ilgili:
“Bu yiyecek helaldir ve caizdir.” → Din açısından yenilebilir.
Davranışla ilgili:
“Cemaatle namaz kılmak caizdir.” → Yapılması dinen uygundur.
Özet
Caiz = izin verilmiş, helal, yapılabilir
Caiz olmayan ise haram veya mekruh olabilir.
İstersen sana caiz, haram, mübah, vacip, sünnet, mekruh farklarını kısa ve net bir tabloyla da gösterebilirim, böylece dini hükümler daha kolay anlaşılır. Bunu yapayım mı?