ESMAÜL HÜSNA “ES-SÂNİ”

Sani isminin arapça yazılışı: الصانع

Es-Sani, Allah hakkında kullanılan isimlerden biridir.

“Sâni” ismi, “belli bir amaca yönelik olarak düzenli bir şekilde iş yapan, sanatlı yaratan” anlamına gelir. “Sâni” ismi Kur’ân-i Kerim’de zikredilmese de ismin kökünü oluşturan sun’ (sanatlı iş) kavramı tabiattaki yaratılışın eşsizliği ve güzelliğine örnek verilen bir âyette Allah Teâlâ’ya nispet edilir: “Dağları görür, yerlerinde donmuş zannedersin. Halbuki onlar bulutların yürümesi gibi yürürler. İşte bu, her şeyi sapasağlam yapan Allah’ın sanatıdır” (en-Neml 27/88). “Sâni”, Allah’ın isimlerinin topluca zikredildiği esmâ-yi hüsnâ rivayetinde (bk. Tirmizi, “Daavât”, 82; İbn Mâce, “Dua”, 10) geçmiyor olsa da, Hz. Peygamber başka bir hadisinde Allah Teâlâ’nın dilediğini yapan ve yaratan olduğunu ifade etmek için bu ismi zikretmiştir (Müslim, “Zikir”, 9).

Allah’ın yaratıcılığı Kur’ân-ı Kerim’de en fazla vurgulanan hususlardan biridir. Şüphesiz bunun temel sebebi, yaratmanın sadece Allah’a ait bir vasıf olduğunu bildiren, “Şunu iyi bilin ki, yaratmak da emretmek de O’na mahsustur” (el-A’raf 7/54) âyetinin de gösterdiği üzere, yaratma fiilinin Allah Teâla’nın gerçek ve hak ilah olduğunun en somut göstergesi olmasıdır. Nitekim yaratamayan bir varlığın asla ilah olamayacağını dile getiren, “Onların Allah’tan başka yalvardıkları, hiçbir şey yaratamazlar. Kaldı ki onların kendileri yaratılmıştır” (en-Nahl 16/20; ayrıca bk. el-A’râf 7/191; el-Furkan 25/3) âyeti, Allah ile sahte ilahlar arasındaki farkın da yaratabilmek olduğunu göstererek bu gerçeği gözler önüne sermektedir. Bu sebeple Kur’an-ı Kerim’de her ne kadar “sâni” ismi zikredilmese de onunla aynı mefhuma işaret eden pek çok isim kullanılmaktadır.

Bununla birlikte “sâni” ismine işaret eden âyetteki, “İşte bu, her şeyi sapasağlam yapan Allah’ın sanatıdır cümlesinin, bir yandan kâinattaki yaratmada eşsiz bir sanat ve maharet bulunduğunu, diğer yandan da bu eşsiz yaratmanın aynı zamanda bir sağlamlık, düzen ve devamlılık içerdiğini bildirmesi, İslam âlimlerini Allah hakkında “sâni” ismini kullanmaya sevketmiştir. Zira bir şeyin tesadüfi olamayacak bir düzen ve devamlılık arzedecek şekilde eşsiz bir sanat ve maharet içermesi, bunu yapanın varlığına ve yetkinliğine delalet eder. Öte yandan Kur’ân-1 Kerim’de “sâni” isminin işaret ettiği anlamı ifade edecek şekilde Allah Teâlâ’nın her şeyi sapasağlam yaptığını, yaratmasında bir uygunsuzluk ve bozukluk görmenin mümkün olmadığını bildiren âyetler (Kaf 50/6; el-Mülk 67/3-4) de bu ismin Allah hakkında kullanılmasını destekler.

“Sani ismi, Allah’ın yaratıcılığını ifade eden diğer isimleriyle anlam yakınlığı taşır. Şüphesiz bu isimlerin başında Allah’ın mutlak yaratıcılığını ifade eden “hâlik” ismi gelir. Bunun yanında Allah’ın yaratmasını belirli açılardan ifade eden “bâri’, bedi’, musavvir, mübdi’ isimleri de “sâni” ismiyle anlam açısından irtibatlıdır (bk. BÂRİ’; BEDÎ’; HÂLİK; MÜBDİ’).

“Sâni” ismi mümine öncelikle Allah’ın yüceliğini öğreten isimlerdendir. Zira “sâni” isminin anlamını kavrayan bir mümin, her şeyden önce eksiksiz ve en güzel biçimde yaratma gücüne sahip tek varlığın Allah olduğunu bilir. Kendisinin ve evrendeki her varlığın, nasıl incelikler gözetilerek, sanki birer sanat eseri gibi yaratıldığının farkına varır. Yaratma üzerine düşünerek, her şeyde Allah’ın sanatlı yaratışını görür. Bu bilince sahip mümin, doğal olarak bu yaratmanın ardındaki varlığın karşısında eğilerek kulluğun gereklerini yerine getirir.

Kaynak: İslam ansiklopedisi Diyanet