S. 1. İcare nedir ve rükünleri nelerdir?

C. 1. Icare sözlükte ücret alma demektir. Istilahta ise: Belli şartlarla bir menfaati ücret karşılığında mülk edinmeyi sağlayan bir akittir. Veya belli bir ücretle verme ve mubahlığa kabil, maksut ve belli bir menfaat için yapılan akittir.
Rükünleri:
1- İki taraf: İkisinin de tasarruf ehli olması gerekir.
2- Sıyga: Kesinlik ifade eden icap ve kabulden oluşmalıdır.
3- Ücret: Ya bir nesneye karşılık ücreti gecikmeli veya peşin ola bilir) yadâ zimmette iltizam edilen bir işe (ücreti peşin olur) karşılık olur.
4- Menfaat: Bir süre veya işle belirlenir, ikisi birlikte olmaz. Men faatin de şartları vardır:
a. Değerlendirilebilecek bir şey olmalıdır.
b. Mubah, helal olmalıdır
C- Kullanmakla tükenmemeli, aslı kalmalıdır.
d- Hem hissi hem de hukuki olarak teslim edilebilir olmaldır. Bu kayıtla firari köleyi veya çalınmış aracı ya da haizli kadını ca miyi temizlemesi için ücretle tutma çıkmış olur.
e- Hemen olmalıdır, gelecek zamana bırakılamaz.
f. Menfaat, kiralayana ait olmalıdır.
g- Zat, miktar ve vasif olarak belli olmalıdır. Bu şartlardan her hangi birisi bozulursa, misil ücreti gerekli olur.

S. 2. Nesne kiralamanın şekli nasıl olur?

C. 2. Bunun şekli, örneğin Bekir Halit’e der ki: bu evi sana bin liraya kiraladım, Halit de kabul ettim der.

S. 3. Zimmet kirası (kişi kiralama veya iş akdi) nasıl olur?

C. 3. Bu da, örneğin Ömer Bekir’e der ki: yüz liraya bu yükü falanca şehre götüreceksin, Bekir de kabul ettim der.

S. 4. Bir evi kiralayıp zamanı belirtmemenin hükmü nedir?

C. 4. İcare batıl olur, çünkü süreyi belirtmek şarttır.

S. 5. Kâfirin Mūslüman’ı ücretle tutması sahih mi?

C. 5. Evet, Müslüman köleyi kâfire satmanın aksine bu sahihtir.

S. 6. İcare tarafların ölümüyle bozulur mu?

C. 6. Hayır, ne birisinin ne de ikisinin ölümüyle bozulmaz, süresi bitene kadar devam eder.

S. 7. Ev yıkılırsa ev sahibi kiracının eşyasını tazmin eder mi?

C. 7. Hayır, ancak enkazı kaldırmak zorundadır.

S. 8. Ev yıkılırsa kira iptal olur mu?

C. 8. Evet, evin yıkılmasıyla kira iptal olur.

S. 9. Zaman olarak kiralamanın belli bir süresi var mı ve bundan ne istisna edilir?

C. 9. Icare zamanla takdir belirtildiğinde, genel olarak kiralanan nes nenin tükenmeyeceği belli bir müddet olmalıdır ki kiracı akdini yaptığı menfaati elde edebilsin. Nesnenin sağlam kalabileceği süreyi tayin etmek örfe ve bilirkişilere müracaat ederek öğrenilir. Bu da nesneye göre değişir. Örneğin toprak yüz sene ve daha fazlası için kiralanabilir. Ev otuz sene, hayvan on sene kiralanabilir. Böylece her şey durumuna göre değerlendirilir ve bunun için uzman kişilere danışılır. İcare zamanında yerine getirilen iba detlerin kapsadığı zaman icare süresinden istisna edilir. Aynı şekilde yemek vakitleri de müstesnadır. Uzun zamanlı kiralamada şer’i bayram günleri, ört olarak sabit olan tatil günleri istisna edilir. Ücretle tutulan kişi, akitte belir tilmese de bugünlerin ve o vakitlerin ücretini de alır. İş sahibi bir gün veya bir ay ya da bir yıl olarak anlaştığı ücretin hepsini verir.

S. 10. İcra hangi durumlarda fesholmaz?

C. 10. Aşağıdaki hallerde kira akdi bozulmaz:
1.Kiralanan mal kiraya veren kişinin mülkiyetinden çıkarsa kira akdi bozulmaz. Örneğin kiraya verdiği evi hibe verir veya sd tarsa, kira devam eder. Çünkü kira akdi menfaat üzerine yapıl mıştır, dolayısıyla malın elden çıkması bunu engellemez. Müş teri veya hibe edilen kişinin mülkiyetine malın kendisi geçer menfaati değil, çünkü menfaat, satan veya hibe verenin mül künde değildir. Malin menfaati, kira süresinin bitimine kadar kiralayanın elinde kalır. Ancak müşterinin durumdan haberi ol mamış veya zamanı bilmemişse muhayyerlik hakkı saklı kalır.
2.Taraflardan birinin veya ikisinin ölümüyle kira akdi bozulmaz, sürenin bitimine kadar devam eder. Çünkü bu, satış gibi sabit bir akittir, kiracıdan sonra varisi faydalanır.
3. Akde dâhil olmayan bir özrün oluşması da kira akdini bozmaz. Örneğin şoförlüğünü yapacağı arabasını kiralar ancak kiracıyla birlikte işe çıkamayacak kadar hastalanırsa kira akdi bozulmaz. Çünkü kiracı başka bir şoförle menfaati elde edebilir. Aym se kilde yolculuk için bir araç kiralar ve sonra hastalamp yolcu luğa çıkamazsa veya oturmak için ev kiralayıp sefere çıkmak zorunda kalırsa, bu durumlar da kira akdini bozmaz. Burada feshi engelleyen şey, üzerinde akit yapılan malda bir halelin olmamasıdır. Çünkü kiracı yerine menfaati ifa edecek birini ta yin edebilir.

S. 11. Ret ile telef hakkında kiracıyla kiraya veren arasındaki ihti laf nasıl çözülür?

C. 11. İhtilafın şekil ve çözümü:
1.Telef iddiası: Kiralanan mal kiracının elinde telef olur veya bir ayıba maruz kalırsa ve kiracı bir kusurunun olmadığı, semavi bir afetin veya elinde olmayan bir sebepten dolayı ya da izin verilen kullanım sonucu olduğunu iddia ederse. Kiralayan da kiracının taksiratı olduğunu, kullanımda aşırı gittiğini ve malı korumadığını söylerse, kiracının iddiası onaylanır. Çünkü kira layan taksirat olduğunu iddia ediyor, kiracı ise inkâr edip tak sirat göstermediğini söylüyor ve aslı olan taksiratın olmaması ve zimmetin beri olmasıdır. Dolayısıyla söz, yeminiyle birlikte aslı iddia edenindir.
2.Ret (iade) iddiası: Kiracı ile kiralayan kiralanan malın iadesin de ihtilaf ederlerse, kiracı kiraladığı malı iade ettiğini, kirala yan da iade etmediğini söylerse, yeminiyle birlikte kiralayani nin sözü kabul edilir. Çünkü kiracı faydalanmak için kiralanan nesneyi teslim almış ve aslı olan iade etmemesidir. Kiracı da iade ettiğini iddia ediyor ve söz yeminiyle birlikte inkâr ede nindir. Kiralayanının sözü kabul edilir, çünkü inkâr edip asli iddia ediyor.

Kolay Şafi fıkhı
itisam yayınları