GASP

S.1. Gasp nedir?

C.1. Gasp sözlükte, Bir şeyi haksız yere zorla almaktır. Tartışma adabında, ispatlama tarafı tartışma konusu olan meselenin ispatına delil göstermeden, karşı tarafın olmadığına delil göstermesine denir.

Şer’i Istılahta, Degeri ve ihtiramı olan bir malı, gizlilik olmaksızın, sahibinin izni olmadan almaktır. Buna göre leşi almak gasp olmaz, çünkü mal değildir. Aynı şekilde Müslüman’ın elinde bulunan içkiyi almak gasp olmaz, çünkü değeri yoktur. Harbi’nin malını almak ta gasp olmaz zira ihtiramı yoktur. Sahibinin izni kaydıyla emanet, gizliliğin olmaması kaydıyla hırsızlık hükmün dışına çıktı.

S.2. Gaspın hükmü nedir?

C.2. Bir kimse, benzeri bulunan bir şeyi gasp edip elinde telef olursa benzeri ile tazmin ettirilir. Eğer benzeri olmayan bir şey ise, kıymetini vermekle mükellef olur. Gasp Eden, gasp ettiği şeyin aynısını geri vermek zorundadır. Eğer telef olduğunu iddia ederse, gerçek anlaşılıncaya kadar hapsedilir, telef olduğu sabitlendiğinde bedell alınır.

S.3. Gayrimenkul gasıbının hükmü nedir?

C.3. Gasp ancak menkul şeylerde olabilir. Buna göre, Ebu Hanife ve Ebu Yusuf, gayrimenkul gasp ettiğinde elinde telef olursa zamin olmaz, diyorlar, ancak Muhammed’e göre, zamin olur. Gasıp (gasp eden), elin de oluşan eksikliğin miktarını tazmin eder. Başkasının koyununu kesenin hakkında, koyun sahibi muhayyerdir. Dilerse koyunu verip kıymetini tazmin ettirir, isterse oluşan eksikliğin bedelini alır. Başkasının elbisesini az bir şey yırtarsa, noksanlığına zamin olur, ancak yırtık elbiseyi kullanılamaz duruma getirecek büyüklükte ise, elbise sahibi, değerini ödetebilir.

S.5. Gasp edilen mal bozulursa hüküm nasıl olur?

C.5. Gasıbın fiiliyle, gasp edilen mal ismi ve faydalarının çoğu ortadan kalkacak şekilde bozulursa, sahibinin mülkiyetinden çıkar, gasıbın mülkü olur ve gasıp malı tazmin eder. Bedelini vermeden, kullanması helâl olamaz.

Bir koyunu gasp edip keserek pişirmesi, buğdayı gasp edip öğütmesi yahut demiri gasp edip kılıç yapması veya bakırı gasp edip kap yapması gibi durumlarda mal gaspın olur ve değerini vermeden faydalanamaz. Eğer gümüş veya altını gasp eder eritir ve para yaparsa Ebu Hanife’ye göre, sahibinin mülkünden çıkmaz. Ağacı gasp edip, binada kullanırsa sahibinin mülkünden çıkar, gasıp kıymetini tazmin eder. Bir elbiseyi gasp edip boyatırsa veya kavutu (kavuzu) gasp edip yağ ile karıştırırsa, malın sahibi muhayyerdir, dilerse boyasız elbisenin kıymetini ve yağsız kavutun benzerini alıp gasıba teslim eder, dilerse, öylece kabul ederek galiba boyanın ve yağın parasını verir. Bir nesneyi gasp edip gizlerse, malın sahibi kıymeti tazmin ederse, mal gaspın mülkü olur. Malın kiymeti hakkında yeminiyle birlikte gasıbın sözü kabul edilir. Ancak, mal sahibi değerinin daha fazla olduğunu kanıtlarsa kabul edilir. Gasp edilmiş nesne sonradan bulunursa, kıymeti mal sahibinin sözü veya ispati yahut gasıbın yemin etmemesiyle belirtilmiş ve ödenmiş olan miktardan daha fazla çıkarsa, mal sahibi pişman olamaz. Eğer gasıbın yeminli sözü ile kıymetlendirilmiş ise, sahibi muhayyerdir, dilerse tazminata razı olur, dilerse tazminatı geri verir, malın kendisini alır.

S.6. Cariyeyi gasp etmenin hükmü nedir?

C6. Doğum ile cariyede meydana gelen eksiklik galiba yüklenir. Eğer doğan çocuğun kıymeti eksikliği karşılarsa, eksiklik çocukla tamamlanır ve tazminattan kurtulur. Ancak, eksiklik gasıbın kullanmasından meydana gelmişse, eksileni öder.

Müslüman zimminin şarabını döker veya domuzunu telef ederse, kıymetlerini vermelidir. Müslüman, Müslüman’ın şarap ve domuzunu telef ederse zamin olmaz.

S.7. Gasp edilen arazinin hükmü nedir?

C.7. Araziyi gasp edip bag diker veya üzerinde ev yaparsa, agacı ve binayı kaldırıp, araziyi boş olarak sahibine teslim etmek zorundadır.Eğer ağaç ve binanın sökülmesiyle arazinin değeri düşüyorsa, arazi sahibi galiba sökük haldeki kıymetlerini öder ve alır.

Gasp edilmiş malın yavrusu ve geliri, bahçenin meyveleri gasıbın elinde emanettir, telef olması durumunda mesul olmaz. Ancak, gasıbın taksiratından dolayı veya mal sahibi istediğinde vermemişse tazmin eder.

S.8. Gasp edilmiş haram nesnenin hükmü nedir?

C.8. Müslüman, gayri müslimin gasp ettiği içkisini ve domuzunu te lef ederse tazmin eder, ancak bunlar bir başka Müslüman’a aitse tazmin etmez.

Kolay Hanefi Fıkhı Soru Cevaplı
İtisam Yayınları