Share
Mezhepler neden ayrılmıştır?
Question
Mezhepler neden ayrılmışlardır?
İslam dini bir olduğu halde bu kadar çok mezhebin olması bu birliği gölgelemiyor mu?
Bu soru, üzerinde çok konuşulan ve tartışılan bir meseledir. Direkt olarak sorunun cevabına geçmeden önce konunun daha iyi anlaşılabilmesi için meseleye geniş ve teknik bir açıdan yaklaşmak daha iyi olur kanatindeyiz.
Mezhepler konusuna girmeden önce dinin 4 ana kaynağı olduğunu bilmede yarar var. Çünkü bu kaynaklar mezheplerin de kaynağıdır.
1- Kitap: Kastedilen Kur’an’dır. Dini meseleler de ilk müracaat edilecek kaynaktır. Allah tarafından muhafaza edilmiş ve hiç bir harfi değiştirilmemiştir.
2- Sünnet:Peygamber Efendimizin s. mübarek sözleri, işleri ve görüpte karşı çıkmayıp sessiz kaldığı hallerdir. Aynı zaman da hadis te denir. Kur’an’dan sonra, dini hükümlerin belirlenmesinde sünnetin çok önemli bir yeri vardır.
3- Kıyas: Kitap ve sünnet te sabit olan bir meseledeki hükmü, aynı sebep ve hikmete dayanan benzer bir meseleye tatbik etmektir. Bir kıyas örneği; Kur’an içkiyi yasaklamak ta, fakat günümüzde içilen bira Kur’an’da lafız (kelime) olarak geçmiyor. İşte İslam alimleri bu nokta da lafzen benzerliğe bakmayıp insana, şurunu kaybettirmesi ve sağlığına zarar vermesi noktasından yola çıkarak, içkinin de haram olduğuna hükmediyorlar.
4- İcma: Kitap ve sünnette bulunmayan bir meselede müçtehitlerin içtihat ederek verdikleri hükümlerde ittifak olursa, buna icma-i ümmet denir. Artık bu mesele kuvvetli bir mesele haline gelmiştir. Efendimiz şu mübarek sözleriyle bu meseleyi te’kit etmiştir; “Ümmetim dalalet üzerine ittifak etmez.”( İbni Mace) “Müslümanların güzel gördüğü bir şey Allah katında da güzeldir.”( Müsned)
Benzeri konular:
Answer ( 1 )
Mezheplerin ayrılmasının temel nedeni, İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren ortaya çıkan teolojik, fıkhi (hukuki), siyasi ve kültürel farklılıklardır. Bu farklılıklar zamanla, İslam toplumlarında farklı mezheplerin doğmasına yol açmıştır. Mezheplerin ayrılmasının sebepleri şunlardır:
1. Siyasi Nedenler:
İslam’ın ilk yıllarında, özellikle Peygamber Muhammed’in ölümünden sonra, halifelik meselesi büyük bir bölünmeye yol açmıştır. Halife kim olmalıydı? Bu soru, en önemli siyasi çatışmayı yaratmıştır. İki ana grup ortaya çıkmıştır:
Sünniler: Peygamber’in ölümünden sonra, liderliğin toplumun en bilgin ve yetkin şahsiyetlerine verilmesi gerektiğini savunmuşlardır. Bu görüşü benimseyenler zamanla “Sünni” mezhebini oluşturmuşlardır.
Şiiler: Ali’nin, Peygamber’in kuzeni ve damadı olarak, halifeliği devralması gerektiğini savunmuşlardır. Ali’nin soyundan gelenlerin halife olmasını isteyen bu grup, “Şii” mezhebini oluşturmuştur.
Bu siyasi ayrılık, zamanla teolojik ve dini farklılıklarla derinleşmiştir.
2. Fıkhi (Hukuki) Nedenler:
Fıkhî yani İslami hukuk konusunda da farklı yorumlar ortaya çıkmıştır. İslam toplumları, dini kuralları nasıl uygulayacakları konusunda farklı görüşlere sahip olmuşlardır. Örneğin:
Sünniler arasında farklı fıkhi okullar (Hanefi, Şafi, Maliki, Hanbeli) oluşmuştur. Bu okullar, İslam’ın temel kaynaklarını (Kur’an ve Hadis) nasıl yorumlayacakları konusunda farklı metodolojiler geliştirmiştir.
Şiiler de kendi hukukî anlayışlarını, özellikle Ali’nin soyundan gelen İmamların sözleri ve öğretileri doğrultusunda geliştirmişlerdir. Şii fıkhı, bazı noktalarda Sünni fıkhından farklılıklar göstermektedir.
3. Teolojik Nedenler:
İslam’ın erken dönemlerinde, inançla ilgili çeşitli teolojik sorunlar ve farklı yorumlar ortaya çıkmıştır. Bu da mezhep farklılıklarını derinleştiren önemli bir etkendir. Örneğin, Allah’ın sıfatları, kader, iman ve amel ilişkisi gibi konularda farklı görüşler gelişmiştir. Bu teolojik farklılıklar, zamanla yeni mezheplerin doğmasına yol açmıştır.
4. Sosyal ve Kültürel Nedenler:
Farklı coğrafyalarda yaşayan Müslümanlar, kendi yerel kültürel, sosyal ve dilsel özelliklerine göre dini yorumlamışlardır. Bu, bazı mezheplerin daha yerel veya bölgesel bir kimlik kazanmasına yol açmıştır. Örneğin, İslam’ın Hindistan’a, Kuzey Afrika’ya ve Orta Asya’ya yayılması, yerel halkların farklı dini ve kültürel yapılarından etkilenmiş ve bu durum yeni dini okulların, anlayışların ortaya çıkmasına neden olmuştur.
5. Dini Liderlik Anlayışları:
Sünniler, dini liderliğin, toplumun seçtiği ve onayladığı kişiler tarafından yürütülmesi gerektiğini savunurlar. Şiiler ise dini liderliğin, Peygamber’in soyundan gelen İmamlar tarafından yapılması gerektiğini savunurlar. Bu farklı anlayış, mezheplerin teolojik temellerinin farklılaşmasına yol açmıştır.
6. İçsel Gelişim ve Ayırımcı Faktörler:
Zaman içinde bazı dini liderlerin ve alimlerin geliştirdiği fikirler, yeni mezheplerin doğmasına yol açmıştır. Bu, özellikle fıkıh (hukuk), kelam (teoloji) ve tasavvuf gibi alanlarda yaşanan gelişmelerle daha belirgin hale gelmiştir.
Özet:
Mezheplerin ayrılmasının temel sebepleri, dini yorumlardaki farklılıklar, siyasi çekişmeler, kültürel farklılıklar ve tarihsel süreçlerdir. Bu ayrılıklar zamanla, farklı dini akımların ve mezheplerin oluşmasına yol açmıştır. Bu mezhepler, İslam’ın farklı yorumlarını ve uygulamalarını ortaya koymuş, ancak hepsi temel İslam inançlarına dayanmaktadır.