Paylaş
Konuşma Adabı
Question
Ayet ve Hadisler ışığında “Konuşma Adabı”
İslâm düşünürleri, geleneksel görüşü sürdürerek insanı kısaca “hayvanı nâtık” şeklinde tanımlamıştır. Bu tanım hem “düşünen canlı”, hem de “konuşan canlı” anlamına gelir. Kuşkusuz insan, sadece konuşma özelliğiyle değil, başka bakımlardan da hayvanlardan farklıdır. Ancak yine de konuşmak insanın en temel yeteneklerinden biridir. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de, konuşma organları olan “dil ve iki dudak” Allah’ın insanlara verdiği başlıca nimetler arasında gösterilmiştir (el-Beled 90/9). Bununla birlikte İslâm ahlâkı kaynaklarında “Âdâbü’llisân” (konuşma âdabı),
“Âfâtü’llisân” (dilin zararları) gibi başlıklar altında, dilin yaratılış hikmetine uygun olarak, Allah’a hizmet ve İnsanlara iyilik yolunda kullanılmasının gerekliliği üzerinde önemle durulmuştur. Hz. Peygamber bu hususu, veciz bir şekilde şöyle ifade etmiştir: “Ya hayırlı konuş veya sus!” (Buhârî, Edeb, 31,85; Rikâk, 23).
Kur’ân-ı Kerîm’de çeşitli vesilelerle “iyi söz”ün önemine işaret edilmiştir. Bu âyetlerden birinde “İyi bir söz, arkasından eziyet gelen bir sadakadan daha hayırlıdır” (el-Bakara 2/263) buyurulmuştur. Bu âyetteki “iyi söz” (kavlün ma’rûfûn), öncelikle tatlı dilli olma anlamına gelir. Ayrıca Kur’ân-ı Kerîm’de “yumuşak söz” (kavlen leyyinen), “güzel söz” (kavlen kerîmen), “gönül alıcı söz” (kavlen meysûren) gibi ifadelerle genel olarak konuşmalarda kibar, terbiyeli, sevgiye dayalı ve candan bir üslûp izlemenin önemi vurgulanmış[74]; buna karşılık İncitici konuşma (el-Ahzâb 33/19), masum insanlara kötü sözlerle dalaşıp sataşma (el-Furkân 25/63; el-Mümtehine 60/2) müşriklerin kaba ve hoyrat davranışları arasında gösterilmiştir.
Osmanlı ahlâk bilginlerinden Kınalızâde Ali Efendi “Ahlâk-ı Alâî” adlı eserinde “Konuşma âdabı” başlığı altında şu öğütlere yer verir: Çok konuşmaktan kaçınmak gerekir. Çünkü çok konuşma hem zihni yorar ve dile zararlı olur, hem de insanı gözden düşürür. Sözün en hayırlısı, kısa ve anlamlı olanıdır. Topluluk içinde, bazı kişilerden gizli olarak bir başkasıyla ikili konuşmak edebe aykırıdır; çünkü diğerleri bu iki kişinin kendi aleyhlerinde konuştuğunu düşünebilirler. Ayrıca konuşurken ses tonunu ölçülü ayarlamak gerekir. Çünkü çok alçak sesle konuşmak, muhatabı soru sormak zahmetine sokar, yüksek sesle konuşmak da edepsizlik olarak değerlendirilir. Nitekim Kur’ân-ı Kerîm’de “Yürüyüşünde tabiî ol, sesini alçalt” buyurulmuştur (Lokman 31/19). Özellikle büyükler ve bilginler huzurunda yüksek sesle konuşmak daha da çirkindir. Kur’ân-ı Kerîm’de “Ey inananlar, seslerinizi Peygamber’in sesinden daha fazla yükseltmeyin” (el-Hucurât 49/2) buyurulmuştur. Çirkin, küfür ve kaba sayılan sözlerden, kırıcı mizahtan, soğuk şakadan kaçınmak gerekir. Çünkü bunlar insanlar arasında kin ve düşmanlık doğurur. Kişi, duruma ve bulunulan yere göre konuşmalı; konuşurken aşın el, kol, baş, göz ve kaş hareketleri yapmaktan kaçınmalıdır.[75]
Gazzâlî, konuşma ve dilin Öneminden söz ederken “Allah’ın en değerli nimetlerinden ve insana şaşkınlık veren ince sanat eserlerinden biri olan dilin cirmi (hacmi) küçük ise de itaati veya cürmü (günahı) çok büyük olabilir. Küfür veya imanın dil ile ifade edilmesi dahi bu organın önemini göstermeye yeter” demektedir (ihya, 111, 9293).
İslâm ahlâkçılarının, konuşma âdabıyla İlgili olarak, çoğunlukla “Dilin afetleri” başlığı altında sıraladıkları başlıca sözlü kötülükler şunlardır; Körü körüne tartışma (cedel) ve yersiz itiraz, yersiz soru sorma, gereğinden fazla konuşma, düşmanca sözler söyleme, sövüp sayma, lanet etme, kırıcı ve üzücü şaka, alay, yalan, yalan şahitliği, yalan yemin, yalan vaad, gıybet, söz getirip götürme (nemime), abartılı veya asılsız övgü, dalkavukluk.
BENZER KONULAR:
Answers ( 3 )
İslam dininde, konuşma adabı oldukça önemlidir ve Müslümanlar arasındaki iletişimin sağlıklı ve saygılı bir şekilde yürütülmesi için belli başlı kurallar bulunmaktadır. İslam dini, insanların birbirleriyle olan iletişimlerinin de Allah’ın huzurunda olduğunu ve bu nedenle doğru bir şekilde yapılması gerektiğini öğütler. İşte İslam dininde konuşma adabı ile ilgili bazı temel kurallar:
Sonuç olarak, İslam dininde konuşma adabı oldukça önemlidir. İnsanların birbirleriyle olan iletişimlerinde nazik, saygılı, doğru ve sabırlı olmaları tavsiye edilir. Bu, insanlar arasındaki ilişkilerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesine yardımcı olur ve toplumun huzurunu korur.
Konuşma Adabı
İslam ahlakında konuşma, insanın en önemli yeteneklerinden biri olarak kabul edilir. Kur’an-ı Kerim, konuşma organlarını Allah’ın nimetleri arasında sayar ve “iyi söz”ün önemini vurgular. Hz. Peygamber, “Ya hayırlı konuş veya sus” diyerek bu konuya dikkat çekmiştir.
Kur’an’da tatlı, yumuşak, kibar ve gönül alıcı bir üslupla konuşmanın gerekliliği vurgulanırken, incitici sözler ve kötü niyetli konuşmalar eleştirilmiştir. Osmanlı ahlakçılarından Kınalızâde Ali Efendi, çok konuşmaktan kaçınılmasını, topluluk içinde gizlice konuşulmamasını ve ses tonunun ayarlanmasını öğütler. Kur’an, büyükler karşısında alçak sesle konuşulmasını emreder.
Gazzâlî, dilin küçük bir organ olmasına rağmen iman veya küfrü dile getirebilme gücüyle çok önemli olduğunu belirtir. Dilin afetleri olarak körü körüne tartışma, yalan, dedikodu, kırıcı şaka gibi kötü davranışlar sıralanır. Konuşmalarımızda edep, samimiyet ve ölçülülük esastır.
Konuşma adabı, insan ilişkilerinde önemli bir yer tutar. İslam, hem toplum içinde hem de özel hayatımızda nasıl doğru bir şekilde konuşmamız gerektiği konusunda bizlere yol gösteren birçok öğüt sunar. Bu öğütler, hem ahlaki hem de sosyal yönleriyle insanların birbirine saygı ve sevgiyle yaklaşmasını amaçlar. Konuşma adabı, özellikle karşılıklı iletişimde huzurlu ve sağlıklı ilişkiler kurmayı hedefler. Ayetler ve hadisler ışığında “Konuşma Adabı”nı inceleyecek olursak, aşağıdaki başlıklara değinmek mümkün:
1. Sözün Güzel Olması
Kur’an ve hadislerde, sözün güzel ve nazik olmasına büyük bir vurgu yapılır. Allah, insanlara doğruyu söylemeyi, güzel sözler kullanmayı emreder.
Kur’an’dan:
“Sözün en güzeli, insanı en güzel şekilde hakka yönlendiren, doğruyu söyleyen ve kalpleri birbirine yaklaştıran sözdür.” (Fussilet, 41:33)
Bu ayette, güzel sözün kalpleri birbirine yakınlaştırdığı ve doğruyu söylemenin ne kadar önemli olduğu vurgulanmaktadır.
Hadislerden:
Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
“Müslüman, dilinden ve elinden başkalarına zarar vermeyendir.” (Buhârî, İman, 13)
Bu hadis, insanlara zarar verecek sözlerden kaçınılması gerektiğini anlatır.
2. Sözün Yerinde Olması
Konuşma adabının bir diğer önemli yönü de, sözün yerinde ve zamanında söylenmesidir. Gereksiz, fazla veya yersiz konuşmak, insanların huzurunu bozar ve iletişimi olumsuz etkiler.
Kur’an’dan:
“İyi söz, güzel amellerle desteklenmiş bir sadakadır.” (Bakara, 2:263)
Burada da sözün ne kadar önemli olduğu, ancak amellerle desteklenmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Hadislerden:
Peygamber Efendimiz (sav) şöyle demiştir:
“İnsanlar, söylediklerinin karşılığını bir gün alacaklardır. O yüzden her sözü, güzel bir şekilde söylemelidir.” (Buhârî)
3. Yalan Söylemekten Kaçınmak
İslam, yalan söylemenin büyük bir günah olduğunu vurgular ve müslümanların doğruyu söylemelerini öğütler.
Kur’an’dan:
“Yalancıların önünde ve arkasında hiçbir hayır yoktur.” (Ahzab, 33:72)
Bu ayette yalanın kötülüğü açıkça belirtilmiştir.
Hadislerden:
Peygamber Efendimiz (sav), yalan hakkında şöyle buyurmuştur:
“Yalan, tüm kötü ahlâkların başıdır. Yalan söyleyen kimse, başkalarının güvenini kaybeder.” (Tirmizî)
4. Hoşgörü ve Sabır Gösterme
Konuşmalarımızda, insanlara karşı hoşgörülü ve sabırlı olmak, onların duygularını incitmemek önemli bir erdemdir.
Kur’an’dan:
“Sen affet, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir.” (A’raf, 7:199)
Bu ayette, insanlar arasında hoşgörü ve sabır gösterilmesi gerektiği öğütlenmektedir.
Hadislerden:
Peygamber Efendimiz (sav) bir hadisinde şöyle buyurmuştur:
“Kim sabrederse, ona sabrın karşılığı olarak daha iyisi verilir.” (Buhârî)
5. Karşılıklı Saygı ve Güven
Konuşma adabının bir parçası da, başkalarına karşı saygılı olmaktır. İnsanlar birbirlerine nazik ve saygılı bir şekilde hitap etmelidir.
Kur’an’dan:
“Ey iman edenler! Allah’a, Peygamber’e ve sizden olan ulu’l-emre itaat edin.” (Nisa, 4:59)
Bu ayette, hem Allah’a hem de insanlar arasında saygı ve itaatin önemi vurgulanmaktadır.
Hadislerden:
Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
“Birbirinizi sevmedikçe cennete giremezsiniz. Size ne yapmalıyım ki birbirinizi sevesiniz? ‘Selamı yayın, yiyecek verin, insanlar uyurken gece namazı kılın, o zaman selametle cennete girersiniz.’” (Müslim)
6. Güzel Bir Dinleme Adabı
İyi bir konuşma, aynı zamanda iyi bir dinleme adabını gerektirir. Dinlemek, karşıdakine değer vermek anlamına gelir ve bu da ilişkileri güçlendirir.
Kur’an’dan:
“Ve birisi sana bir kelamla geldiğinde, ona ‘hoş geldin’ de.” (Fussilet, 41:34)
Burada, birisinin güzel bir sözle geldiğinde, onu kabul etmenin ve ona değer vermenin önemine değinilmektedir.
Hadislerden:
Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
“İki kişi birbirine hitap ettiğinde, o kişinin söylediklerini dikkatle dinlemek ve anlamaya çalışmak, onun değerini anlamanın bir yoludur.” (Buhârî)
Sonuç
İslam’a göre konuşma adabı, güzel söz söylemek, doğruyu söylemek, yalanlardan kaçınmak, hoşgörülü olmak, karşılıklı saygı göstermek ve dinlemeyi bilmek gibi temel ilkelere dayanır. Bu kurallar, sadece bireysel ilişkilerde değil, toplumsal huzuru sağlamak ve toplum içinde adaletin tesis edilmesi için de büyük önem taşır. Bu adabın yerine getirilmesi, kişilerin birbirine daha yakın olmasına ve sağlıklı bir toplumun oluşmasına katkı sağlar.