Share
islamda eğitim ve öğretime verilen önem
Question
İslam’ın Eğitim ve Öğretime Verdiği Önem Kısaca
Dinimiz İslam, eğitim ve öğretime büyük önem vermektedir. Eğitim ve öğretim için zaman-mekan sınırı koymamıştır. Aynı zaman da kadın-erkek, genç ihtiyar sınırı da koymamıştır. Bu da gösteriyor ki, eğitim ve öğretime büyük önem verilmiştir. Peygamber (sas) efendimiz de: “Beşikten mezara kadar ilim öğreniniz” buyurmaktadır.
İslam dini öğrenmeyi farz kıldığı gibi, öğretmeyi de bize bir görev olarak vermiş, ilim öğrenmek ve öğretmek, ibadet olarak kabul edilmiştir. Yukarıda okuduğum ayette Yüce Allah İlk önce Peygamberine “Oku” emrini vererek, onun nezdinde bütün insanlara:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ {1} خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ {2} اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ {3} الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ {4} عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ {5}
“Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı bir aşılanmış yumurtadan yarattı. Oku! Rabbin, en büyük kerem sahibidir. O Rab ki kalemle (yazmayı) öğretti. İnsana bilmedikleri şeyi öğretti.”[1] Buyurmaktadır.
Peygamber Efendimiz de (sas) bir hadisi şeriflerinde “İlim tahsil etmek Allah katında nafile olarak kınlan namaz, tutulan oruç ve yapılan hacdan daha hayırlıdır”[2] buyurmaktadır.
Peygamberimizin okuma yazmaya önem verdiğinin diğer bir örneği de, Bedir savaşı sonucunda alınan esirlere uygulanan yöntemdir. Esirler arasında okuma yazma bilen her bir savaş esirinin, on Müslüman çocuğuna okuma-yazma öğretmesi karşılığında hür ve serbest bırakıldığıdır.
Yeni bir eğitim ve öğretim yılna girerken, çocuklarımızn ve gençlerimizin kendilerine, ailelerine, çevrelerine, vatana ve insanlığa yararlı birer birey olarak yetiştirilebilmelerinin iyi bir eğitimle mümkün olabileceğini hiçbir zaman akıldan çıkarmamak gerekir. Geleceğimiz olan gençlerimizi çok iyi bir eğitimle ve öğretimle yetiştirmeli ve hayata hazırlamalıyız. Çocuklarımız bize emanettir. Çocukların iyi bir eğitim almaları ve ahlaklı yetiştirilmeleri, onların bir hakkı olduğu gibi büyüklerin de önemli görevlerindendir. Her alanda gerekli eğitim ve öğretimin sağlanması toplumsal bir vazifedir.
Peygamberimizin şu iki hadisi şerifleriyle son vermek istiyorum: “Bilen, öğrenen, dinleyen veya ilim sevenlerden ol. Sakın beşincisi olma helak olursun.”[3] Yine Peygamberimiz (sas): Çocuğun babası üzerindeki hakkı, babasının ona yazıyı, yüzmeyi, atıcılığı öğretmesi ve bir de helal rızkla beslemesidir.”[4]
————————-
[1] Alak, 96/1-5.
[2] Camiu’s-Sağir, II,45.
[3] Fethu’l-Kebir, I,204.
[4] Kütüb-i Site, I,425.
BENZER KONULAR:
Answers ( 2 )
İslam cehalete karşı savaş açmıştır. İslam’ın en büyük düşmanı cehalettir. Onun için İslam öncesi Arap sosyal hayatına cahiliyye ismi verilmiştir. İslam, cahiliyye dönemine son vererek ilim ve irfan çağını açmış, ümmiliği yok etmek için mücadeleye girişmiş, okur-yazar sayısını artırmak için tedbirler almıştır. Fidye vererek, hürriyetlerine kavuşamayacak durumda olan Bedir Savaşı esirleri, on müslümana okuma-yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakılmışlardı. Böylece İslam, savaş halinde olduğu putperestlerin Müslümanlara öğretmenlik yapmalarını bile kabul etmiştir.
İslam’da eğitim ve öğretime verilen önem, hem bireysel hem de toplumsal gelişim için temel bir gereklilik olarak kabul edilmiştir. İslam, bilgiye saygı ve eğitim konusunda çok güçlü bir vurgu yapar. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), eğitim ve öğretimin her düzeyde önemli olduğunu belirtmiş ve ilme ulaşmayı her Müslümana farz kılmıştır. İslam’da eğitim, sadece dini bilgilere odaklanmakla kalmaz, aynı zamanda dünyevi ilimlerin de öğrenilmesini teşvik eder.
1. Kuran ve Hadislerde Eğitim
İslam’ın temel kaynağı olan Kuran-ı Kerim ve Hadislerde eğitim ve öğretime yönelik pek çok vurgulama bulunmaktadır.
Kuran’da eğitimle ilgili ayetler:
“Oku! Yaratan Rabbinin adıyla oku. O, insanı bir kan pıhtısından yarattı. Oku! Rabbin en büyük kerem sahibidir. O, kalemle yazmayı öğretendir. İnsana bilmediğini öğretendir.” (Alak, 96/1-5)
Bu ayet, ilk inen vahiyde, eğitimin önemini ve okumanın/öğrenmenin Allah’a olan yakınlık için ne kadar önemli olduğunu vurgular. Burada ilk emir: “Oku!” olup, eğitim ve bilgi edinme İslam’ın temel esaslarındandır.
Hadislerde eğitimle ilgili vurgular:
“İlim, her Müslümana farzdır.” (İbn Mâce)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), eğitim ve öğretimi sadece belirli bir sınıfa değil, her Müslümana farz kılmıştır.
“Kim bir yolculuk yaparak ilim öğrenmeye çıkar, Allah o kimseye cennetin yolunu kolaylaştırır.” (Sahih Muslim)
Bu hadis, ilme olan büyük saygıyı ve eğitim yolunun her türlü zorluğa katlanmayı gerektirdiğini belirtir.
2. İslam’da Eğitimin Amaçları
İslam’da eğitim, sadece dünyevi kazanç değil, manevi bir gelişim sağlamak için de önemlidir. Eğitimin başlıca hedefleri şunlardır:
a) Allah’a yakınlaşmak
İslam, insanın ilk ve en önemli öğretmeni olarak Allah’ı kabul eder. İlim, sadece dünyayı anlamak için değil, aynı zamanda Allah’ın yarattığı evreni ve insanı tanımak, Onun emirlerini öğrenmek ve takva sahibi olmak için gereklidir. İlim, insanın Allah’a ibadet etmesini kolaylaştırır.
b) Toplumsal gelişim ve adalet
Eğitim, toplumda adaletin sağlanması ve insanların daha faydalı bireyler haline gelmesi için önemli bir araçtır. Bilgi, insanları doğru düşünmeye ve toplumun faydasına hizmet etmeye yönlendirir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), insanlara sadece dinî bilgileri değil, aynı zamanda toplumsal ilişkileri düzenlemeyi, ahlakî değerleri öğretmiştir.
c) Bireysel gelişim
İslam, her bireyin kendisini geliştirmesini ve eğitim almasını teşvik eder. İlim, insanın karakterini iyileştirmesine, ahlakını güzelleştirmesine ve topluma katkı sağlamasına olanak tanır. Eğitim, insanın akıl, duygu ve davranışlarını dengede tutmasına yardımcı olur.
3. Eğitimde Kapsamlılık
İslam, eğitimde sadece dini bilgiye değil, aynı zamanda dünyevi ilimlere de büyük önem verir. Bilim, sanat, felsefe, tıp, matematik gibi alanlarda eğitim, İslam medeniyetinin en parlak dönemlerinde büyük bir gelişim göstermiştir. Bu anlayışa göre:
Dini ilimler: İslam, temel dini bilgiler, Kur’an ve Hadis gibi metinlerin doğru anlaşılması ve hayata geçirilmesi için eğitim verir.
Dünyevi ilimler: İslam, bilimsel çalışmalar, doğa bilimleri, matematik, astronomi, tıp ve felsefe gibi alanları öğrenmeyi teşvik etmiştir. Orta Çağ İslam dünyasında, bilimsel ilerlemeler bu anlayışla büyük bir hız kazanmıştır.
4. İslam’da Kadın ve Eğitim
İslam, kadınların eğitimine de büyük bir önem verir. Kadınların eğitim hakkı, İslam’dan önceki dönemlerde pek fazla konuşulmazken, İslam, kadınları eğitimli ve bilgili bireyler olmaya teşvik etmiştir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), kadınların eğitim almasının, toplumun sağlıklı bir şekilde gelişmesi için gerekli olduğunu ifade etmiştir.
Hadis: “Kadınlarınızı eğitin, çünkü onlar toplumun temel taşıdır.” (Sahih Buhari)
Kadınlar, İslam’da sadece annelik veya eşlik rolünde değil, toplumsal hayatta da aktif birer birey olarak kabul edilmiş ve onların eğitimi, toplumun gelişmesinde önemli bir rol oynamaktadır.
5. Eğitimde Ahlak ve İslamî Değerler
İslam’da eğitim sadece bilgi edinme değil, aynı zamanda ahlaki gelişim ve güzel ahlak kazandırma sürecidir. İslam, ahlaklı bireyler yetiştirmeyi, toplumda adaleti ve merhameti yaymayı amaçlar. Öğrenilen her bilgi, güzel ahlakla birleştirilmeli ve bireyler, edindikleri bilgileri başkalarına faydalı olacak şekilde kullanmalıdır.
Kuran: “Biz sana, güzel ahlakı tamamlamak için gönderdik.” (Ahzab, 33/21)
Bu ayet, ahlaklı bir yaşamın eğitimle şekillenmesi gerektiğini ifade eder.
Hadis: “Ben, güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.” (Sahih Buhari)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), ahlak eğitimine verdiği önemi bu hadisle açıklamaktadır.
6. Eğitimde Süreklilik
İslam’da eğitim, hayat boyu bir süreçtir. İnsanlar, küçük yaşlardan başlayarak her yaşta öğrenmeye devam etmelidir. İslam, ilmin sınırsız olduğunu kabul eder ve insanları daha fazla bilgi edinmeye teşvik eder.
Hadis: “İlim, doğudan batıya kadar geniştir. Her zaman öğrenmek gerekir.”
Bu hadis, öğrenmenin sürekli bir çaba olduğunu ifade eder.
Sonuç
İslam, eğitim ve öğrenmeye büyük bir değer verir. Hem dini ilimler hem de dünyevi ilimler öğrenmek, insanın sadece kendisini geliştirmesi değil, aynı zamanda toplumuna fayda sağlaması için de önemlidir. Bilgiyi paylaşmak, güzel ahlakla birleştirilerek toplumsal barışı ve adaleti sağlamak, İslam’ın eğitim anlayışının merkezinde yer alır.