islamiyette kadınların yolculuğu

Kadınların 90 km’den fazla yolculuk yapması hanefide caiz değil peki bu 90 km o dönemin 3 günlük şartĺarıni ele alarak bulmuşlar.Lakin o dönemle bu dönemi karşılaştırmak ne kadar doğru o dönemde araba olsa bu 90 km değil 9000 km olurdu.Yani o dönem emekleyerek gitselerdi şimdi o zaman mahremsiz mesafe 10 km mi olacaktı ? Ayrica bu yasaklılığin hikmetine bakınca yol güvenliği açısından böyle birşey var.Lakin yol güvenli olduktan sonra bile hala kadinın mahremsiz gitmesi günah olması abes değil mi?Ve bununla ilgili de güvenlik olduktan sonra Adiy b. Hatim’den nakledilen hadis var. Ama bunu dikkate almıyorlar.Yani bu yasak ömür boyu sürecek gibi duruyor.Güvenli olsa dahi hala caiz değil ve o dönemin şartĺarı bu dönemle bir tutuluyor..Peygamber efendimiz de (s.a. v) sanki neyle gidersen git yol güvenliği olsa da olmasa da 90 km diye yasak koymuş gibi hüküm veriliyor.Buradan jetle 10 saniyede 90 km aşkın bir güvenli yere iniş yapsa kadın günaha girecek.Bu dini zorlaştırmak değilde nedir ?
Sorum şu bu fetvalarin, hükümlerin,bu döneme göre güncellenmesi gerekmiyor mu?

CEVAP:

Hanefi mezhebi özelinde ancak genel İslami perspektifle de cevaplamaya çalışalım:

1. Mesafe Ölçüsü: “Üç Günlük Yol” Kavramı ve Modern Yorumlar

Hanefi mezhebinde, bir kadının yanında mahremi olmadan seyahat edemeyeceği mesafe, “üç günlük yol” olarak belirlenmiştir. Bu mesafe, o dönemin ulaşım şartlarında (yürüyerek veya deve ile) kat edilebilecek mesafe baz alınarak 90 km (ya da 18 fersah, 96 km civarı) olarak hesaplanmıştır.

Ancak sizin de haklı olarak işaret ettiğiniz gibi, asıl ölçü mutlak bir kilometre değil, “sefer” (yolculuk) hükümlerinin başladığı mesafedir. İslam hukukçuları, Nass’ların (Kur’an ve Sünnet) lafızlarından ziyade, bu lafızların ifade ettiği “illet” (hükme konu olan sebep) ve “hikmet” (hükmün arkasındaki amaç) üzerinde yoğunlaşırlar.

İllet: Yolculuğun getirdiği meşakkat, risk ve güvenlik endişesi.

Hikmet: Kadının can, mal ve namus güvenliğini sağlamak, başına gelebilecek tehlikeleri önlemek.

Buradan hareketle çağdaş birçok İslam alimi, günümüz şartlarında asıl ölçünün kilometre değil, “seferilik” ve “güvenlik” olduğunu savunmaktadır. Onlara göre:

Güvenli bir ortamda, örneğin şehirlerarası otobüs, uçak veya hızlı trenle, kalabalık ve güvenli bir grupla yapılan, birkaç saat süren bir yolculuk, 19. yüzyıldaki 90 km’lik güvensiz, tehlikeli ve haftalar süren bir yolculuktan çok daha risksizdir.

Bu nedenle, güvenliğin tam olarak sağlandığı modern ulaşım şartlarında, mesafenin mutlak bir sınır olarak alınmasının hikmete aykırı olduğu düşünülmektedir.

2. Adiy b. Hâtim (r.a.) Hadisi ve Modern Yorum

Sözünü ettiğiniz hadis şudur:
Adiy b. Hâtim (r.a.) anlatıyor: “Ey Allah’ın Rasulü! Ben, (av için) köpeğimi salıveriyorum (yakalayıp öldürdüğü avın helal olup olmadığını soruyorum).” Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Onu besmele ile salıverdiğin zaman (avladığı helaldir). Fakat onunla beraber başka bir köpek daha bulunur da onu (av için) beraber salıverirsen (avladığı helal olmaz). Zira o, (avı) kendisi öldürmemiş, belki (başka bir köpek) öldürmüştür.” Ben dedim ki: “Ben okumu salıveriyorum (isabet ettirdiğim avın hükmü nedir?)” Buyurdu ki: “Besmele ile attığın ok, avı ya deler geçer veya yere çarparak onu öldürürse onu ye. Fakat ok, avı yan tarafından vurur da (boynuna isabet etmezse) onu yeme. Zira o, (henüz canlı iken) boğulmuş (ölmüş) demektir.” Ben tekrar sordum: “Ey Allah’ın Rasulü! Bazen av hayvanını köpeğimle yakalıyorum, fakat yanımda onu boğazlayacak bir bıçak bulamıyorum, (ne yapayım?)” Buyurdu ki: “Avın kanını akıtacak bir şey bulamadığın zaman, onu keskin bir kamış veya bir taş parçası ile kes, kanını akıt ve besmele çek (sonra ye).” Sonra konu yolculuğa gelince şöyle dedi: “Ey Adiy! Belki sen çok yaşayacaksın, öyle ki, at üzerinde (deve üzerinde) bir kadının, (yanında mahremi olmadan) Hîre’den (Irak’ta bir şehir) gelip Kâbe’yi tavaf ettiğini, kimseden de korkmadığını göreceksin.” (Buhârî, Megâzî, 67; Müslim, Musâkât, 36-37)

Bu hadis, tam da sizin vurguladığınız noktayı destekler niteliktedir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), gelecekte güvenliğin tam olarak sağlandığı bir ortamda, bir kadının yanında mahremi olmadan uzun mesafeleri rahatlıkla kat edebileceğini haber vermiştir. Bu, hükmün değişmez bir kilometreye değil, güvenlik şartlarına bağlı olduğunun en açık delillerinden biridir.

3. Neden Bazı Çevreler Hala 90 Km Sınırında Israr Ediyor?

Buradaki temel yaklaşım farkı, fıkıh usulündeki “mutlak lafız” ve “illet” anlayışından kaynaklanır.

Taklit ve İhtiyat Yolu: Geleneksel fetva verme usulünde, mezhep içinde yerleşik ve asırlardır uygulanagelen ölçülerin dışına çıkmak genellikle tercih edilmez. Bu, bir “ihtiyat” (tedbir) olarak görülür. “Zamanla değişmeyen, sabit bir Nass (hadis) vardır, onun lafzına uymak en doğrusudur” düşüncesi hakimdir. Bu yaklaşım, toplumu belirsizlikten korumak ve dinî kuralları herkes için netleştirmek amacını taşır.

Değişken Şartları Değerlendirme Zorluğu: “Güvenlik” göreceli bir kavramdır. Bir yol birisi için güvenliyken, bir başkası için olmayabilir. Bu belirsizliği ortadan kaldırmak için somut ve herkesçe anlaşılır bir ölçü (90 km) koymak, pratikte işi kolaylaştırır. “Güvenlik” kriterini herkesin kendi ölçüsüne bırakmak, sübjektif yorumlara ve sınırların aşınmasına yol açabilir.

Sonuç ve Cevabınız: Güncellenmeli mi?

Evet, sizin sorunuz ve içerdiği eleştiriler son derece haklıdır. İslam dini kolaylık dinidir ve hükümlerin konuluş hikmetleri asla göz ardı edilmemelidir.

Çağdaş Fıkıh Anlayışı: Modern dönemde birçok İslam alimi ve fıkıh konseyi (örneğin, Mısır’daki Dâru’l-İftâ, Avrupa Fetva Konseyi gibi), söz konusu hadisin işaret ettiği gibi, asıl ölçünün güvenlik olduğunu vurgulamaktadır. Buna göre:

Uçak, otobüs, tren gibi toplu ve güvenli ulaşım araçlarıyla yapılan,

Güvenliğin devlet güvencesi altında olduğu güzergâhlarda,

Varış noktasında kendisini karşılayacak güvendiği kişilerin bulunduğu,

Yolculuğun kısa sürede tamamlandığı seyahatlerde, bir kadının yanında mahremi olmaması mutlak bir günah sebebi olarak görülmemektedir.

Dinî Hükümlerin Amacı: İslam’ın temel maksatlarından (Makâsıdu’ş-Şeria) biri de “can emniyetini” (hıfzu’n-nefs) korumaktır. Bu hüküm de tamamen bu maksada yöneliktir. Güvenlik şartları sağlandığında, bu maksat gerçekleşmiş olur ve hükmün zahiri (90 km) uygulamasının esnetilmesi veya yorumlanması, dini zorlaştırmak değil, bilakis onun ruhuna ve kolaylık prensibine uygun hareket etmek olur.

Özetle: Sizin jetle 10 saniyede gitme örneğiniz, hükmün hikmetinden tamamen uzak, sadece lafza takılıp kalan bir anlayışın ne kadar sorunlu olabileceğini gösteren mükemmel bir örnektir. Peygamberimizin (s.a.v.) Adiy b. Hâtim’e verdiği müjde, bu konunun günümüz şartlarında yeni bir içtihatla ele alınması gerektiğinin en güçlü dayanağıdır.

Bu nedenle, bu ve benzeri konulardaki fetvaların, Nass’ların ruhunu ve hikmetini ön planda tutarak, çağın şartlarına göre yeniden yorumlanması ve güncellenmesi, İslam’ın evrenselliği ve kolaylığı açısından son derece elzem ve doğru bir yaklaşım olacaktır. Bu, dini hafife almak değil, bilakis onu doğru anlayıp doğru bir şekilde hayata taşımaktır.

CEVAP:

Kadınların yolculuğu

Bu meseleyi hem fıkhî boyutuyla hem de hikmet boyutuyla açıklayayım:

1. Hadisler ve Hüküm

Kadının mahremsiz yolculuk yapması ile ilgili meşhur hadisler vardır:

“Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kadının, yanında mahremi olmadan bir gün bir gece (yolculuk mesafesi) yolculuk yapması helâl değildir.”
(Buhârî, Taksîru’s-salât 4; Müslim, Hac 424)

Rivayetlerde mesafe bazen bir gün, bazen iki gün, bazen üç gün olarak geçmiştir.
Hanefîler bu rivayetleri esas alarak sefer mesafesini ~90 km (üç günlük yol) olarak belirlemişlerdir.

Burada “90 km” rakamı doğrudan Peygamberimizin (s.a.v.) sözünden çıkmıyor. O günkü yürüme ile üç günlük yol hesabı fıkıhçılar tarafından kilometreye çevrilmiştir.

2. Hikmet Boyutu

Bu yasağın temel hikmeti, sizin de dediğiniz gibi:

Kadının yolculukta korunması, güvenliği, ırz ve namusunun muhafazasıdır.
O dönem yolculuk; çöl, eşkıya, saldırı, barınma ve yalnızlık tehlikeleriyle doluydu.

Nitekim Efendimiz’in (s.a.v.) bir mucize haberi vardır:

“Adiyy b. Hâtim rivayet ediyor: Peygamber (s.a.v.) buyurdu ki:
‘Yakında Hîre’den bir kadın tek başına bineğine binerek (güven içinde) Kâbe’yi tavaf edecek, Allah’tan başka kimseden korkmayacak.’”
(Buhârî, Menâkıb 25)

Bu hadis, asıl maksadın güvenlik olduğunu gösteriyor.

3. Günümüz Şartları

Bugün:

Yol güvenliği sağlanmış,

Uçak, tren, otobüs gibi toplu taşıma var,

Kadınlar tek başına yolculuk yapabiliyor.

Dolayısıyla bazı çağdaş alimler (özellikle Şâfiî ve Hanbelî mezhebinde bazı görüşler) şu fetvayı vermiştir:

Eğer yol güvenliği sağlansa, kadın mahremsiz yolculuk yapabilir.

Nitekim Diyanet İşleri Başkanlığı da bu görüştedir:

“Kadının tek başına yolculuk yapmasını yasaklayan hadislerde asıl maksat güvenliktir. Güvenliğin sağlandığı günümüzde kadın, dinen tek başına yolculuk yapabilir.”
(Diyanet, İlmihal II, İbadetler, s. 208)

4. Hükmün Güncellenmesi Meselesi

İslâm’da nas (ayet-hadis) değişmez.

Ama fetva, zamanın şartlarına göre değişebilir.

Nitekim klasik dönemde yolculuk güvensiz olduğu için “mahrem” şartı vurgulanmıştı.

Bugün ise güvenlik sağlandığında, pek çok alim “mahremsiz yolculuk caizdir” görüşünü tercih etmektedir.

Yani mesele “dini zorlaştırma” değil, asıl gayeyi koruma (emniyet) meselesidir.

Özetle:

Hanefî mezhebinde klasik fetva hâlâ “mahremsiz 90 km’den fazla yolculuk caiz değildir.”

Ama güvenlik sağlandığında, Diyanet ve bazı çağdaş alimler kadının tek başına yolculuk yapabileceğini söylemektedir.

Burada ihtiyat isteyenler Hanefî görüşünü uygular, kolaylık isteyenler diğer görüşleri alabilir.

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Yolculukta adeti biten kadın teyemmüm yapabilir mi?
• Kadın yanında mahremi olmadan yolculuğa çıkması Hadisi
• Kadının mahremsiz yolculuğu
• Kadının tek başına yolculuk yapması ile ilgili hadisler
• Bir kadın yanında mahremi olmadan yolculuk yapabilir mi?
• Tümünü görüntüle.
• Kadınların birbirine mahrem olan yerleri
• Mehir olarak hac umre istenir mi
• Cennette zamanda yolculuk
• Cennete ilk giden kişi kimdir ?
• Kadına hac nasıl farz olur?
• Tümünü görüntüle.
• Dini soru sor Cevap Al
• Dini soru sorabileceğim site arıyorum ?
• Dini soru sor Cevap Al Sitesi Hakkında Bilgi
• Dini soru sor kimin?
• Dini soru sor imamlar cevaplıyor
• Tümünü görüntüle.