VASİYET

S.1. Vasiyet nedir?

C.1. Vasiyet sözlükte, Kişinin ölümünden sonra bir başkasına ahdettiği mal veya değil her şeye denir.

Islahta, ölüm sonrasına izafe edilmiş mülk etmedir. Malik vasiyet eden ve mülk edilen, kendisine vasiyet edilen kişidir.

S.2. Vasiyetin hükmü nedir?

C.2. Vasiyet yapmak vacip değildir, ancak müstehaptır. Diğer vârisler onaylamadan, herhangi bir vârise hususi vasiyette bulunmak caiz değildir.

Mirasın üçte birinden fazla ve katile vasiyet yapılamaz. Müslüman kâfire, kâfir de Müslüman’a vasiyet edebilir. Vasiyet ancak ölümden sonra kabul edilir. Dolayısıyla kendisine vasiyet yapılan kişi, yapan daha hayatta iken kabul veya reddetmesi batildir.

S.3. Mirasın ne kadarında vasiyet müstehap olur?

C.3. Mirasın üçte birinden daha az bir miktarın vasiyet edilmesi müstehaptır.

S.4. Vasiyeti reddetmenin hükmü nedir?

C.4. Kendisine vasiyet yapılan, vasiyet yapanın huzurunda kabul, ardında reddederse reddetmiş sayılmaz, ancak yüzüne karşı reddederse redd sayılır.

S.5. Vasiyet, kabul dışında mülk edindigi bir durum var mıdır?

C.5. Vasiyet edilen nesne, kabulle mülk edinir, ancak bir meselede hariç, vasiyet eden öldükten sonra kendisine vasiyet yapılanda mali kabul etmeden ölürse, mal doğrudan varislerine kalır.

S.6. Köle, kâfir ve fåsıka vasiyet etmenin hükmü nedir?

C.6. Hakim, köle, kâfir veya fasıkı väsi edinenin vasili dinden çıkarır ve başkasını tayin eder.

Vârislerde baliğler olduğu halde, kölesine vasiyet edenin vasiyeti, sahih değildir. Vasiyeti yerine getirmekten aciz olan birisini vâsi tayin ederse, kadı birini daha görevlendirir.

S.7. Birden fazla kişiye vasiyet etmenin hükmü nedir?

C.7. Iki kişiyi birden vasi tayin ederse, Ebu Hanife ve Muhammed’e göre, kefen alma, teçhiz yapma, küçük çocukların yemek ve elbiselerini temin etme, belli bir emaneti sahibine verme, belli bir köleyi azat etme ve ölünün haklarını müdafaa etme gibi konular dışında, biri diğerinden habersiz tasarrufta bulunamaz. Iki kişiye malının üçte birini vasiyet ettiğinde, vârisler kabul etmezlerse, malın üçte biri ikisinin arasında yan yarıya bölüştürülür. Malının üçte birini bir kişiye, altıda birini de başka bir kişiye vasiyet ederse, malın üçte biri, aralarında üçte bir olarak bölüştürülür. Birisine malının tümünü, diğerine üçte birini vasiyet eder, varisler onaylamazsa, Ebu Yusuf ve Muhammed’e göre, malın üçte biri aralarında dört paya bölünür, Ebu Hanife’ye göre, ikiye bölünür. Ebu Hanife, kayırma, çalışma ve belirsiz para dışında, vasiyet edilene malin üçte birinden fazla vermez.

S.8. Borçlu olup vasiyet edenin hükmü nedir?

C 8. Bütün servetini kapsayan borcu olup vasiyet edenin vasiyeti yerine getirilmez, ancak alacaklılar borçlarından vazgeçerlerse yerine getirilir.

S.9. Bir varisin payı vasiyet edilebilir mi?

C.9. Oğlunun payına düşecek malı vasiyet ederse, vasiyeti batıldır; payının miktarı kadar vasiyet ederse, caizdir. Iki oğlu varsa, vasiyet edilene malın üçte biri düşer.

S.10. Vasiyette kayırmanın hükmü nedir?

C.10. Ölüm hastalığında, kölesini azat eder, hibe veya çok ucuza satarsa, (muhâbât) vasiyet caiz olur ve vasilerle birlikte, malın üçte birin den sayılır. Ebu Hanife’ye göre, önce muhâbât (çok ucuza satmak) edip sonra azat ederse, muhabat takdim edilir, önce azat edip sonra muhabat yapmışsa, ikisi eşit olur.

Ebu Yusuf ve Muhammed’e göre, iki durumda da azat etmek daha evlâdır.

S.11. Malın bir payını vasiyet etmenin hükmü nedir?

C.11. Servetinin bir payını vasiyet ederse, beşte bir varis payları, altıda bir de vasiyete verilir, ancak altda birden az ise, tamamlanır. Bir bölümü vasiyet ederse varis istediği kadar verir.

S.12. Vasiyet edilen farzlar arasında tertip nasıl olur?

C.12. Allah hukukundan bir şeyler vasiyet ederse, evvelâ hac, zekât ve kefaretler gibi, farzlar yapılır, musinin takdim veya tehirine bakılmaz, farz olmayanlar, musinin istediği sıraya göre yerine getirilir.

S.13. Hac vasiyetinde bulunmanın hükmü nedir?

C.13. Farz hacci vasiyet eden için, vårisler aynı memleketten bir ve kil gönderirler, vekil binerek gider gelir, aynı beldeden gidip gelmeye nafaka yetmezse, nereden yetiyorsa oradan vekil tutulur.

Hac niyetiyle memleketinden çıkıp yolda vefat eden, haccın yapılmasını vasiyet ederse, Ebu Hanife’ye göre, memleketinden vekil tutulur.

Çocuğun ve mükateb köle nin borcunu ödeyecek bir miktar miras biraksa dahi, vasiyeti sahih degildir.

S.14. Vasiyetten dönülebilir mi?

C.14. Vasiyet yapan, dônebilir, açıkça caydığını bildirir veya caydi gina delalet eden bir fiilde bulunursa, caymış olur, vasiyetini inkar etmekle caymış sayılmaz.

S.15. Komşulara vasiyet edildiğinde kimler dahil olur?

C.15. Komşularına vasiyet ederse, Ebu Hanife’ye göre, ancak bitişik komşular dahildir.

S.16. Kayınlardan kimler dahil olur?

C.16. Kayınlarına vasiyet ettiginde, eşinin bütün yakılan dahil olurlar. Eniştelerine vasiyet yaparsa, mahremi olan her kadının kocası dahil olur.

S.17. Akrabalardan kimler girerler?

C.17. Akrabalanna vasiyet ederse, evvelå mahremlerinin en yakınindan yakınlık derecesine göre başlar, anne baba ve çocuklar dahil olmaz. Akrabalar tabirini kullandığında en az ikiden başlar. Böyle vasiyet yaptığında, iki amcasıyla iki dayısı varsa, Ebu Hanife’ye göre, amcalara verilir, blr amcası ve iki dayısı varsa, yarısı amcaya, diğer yarısı dayılara verilir. Ebu Yusuf ve Muhammed’e göre, akrabalara yapılan vasiyet, ilk Müslüman olan dedeye mensup bulunan herkese verilir.

Kolay Hanefi Fıkhı Soru Cevaplı
İtisam Yayınları