Eti yenen ve yenmeyen hayvanların fıkıh hükümleri

Hangi hayvanların etinin yenilip hangilerinin yenilemeyeceğine dair Kur’an’da yer alan âyetler şunlardır:

قُلْ لَٓا اَجِدُ ف۪ي مَٓا اُو۫حِيَ اِلَيَّ مُحَرَّماً عَلٰى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُٓ اِلَّٓا اَنْ يَكُونَ مَيْتَةً اَوْ دَماً مَسْفُوحاً اَوْ لَحْمَ خِنْز۪يرٍ فَاِنَّهُ رِجْسٌ اَوْ فِسْقاً اُهِلَّ لِغَيْرِ اللّٰهِ بِه۪ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَاِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَح۪يمٌ

O (Ey Peygamber!] De ki o müşriklere: “(Siz kimi hayvanların haram olduğunu söylüyorsunuz Fakat ben Allah tarafından bana vahyedilen hükümler arasında, murdar olarak ölmüş hayvan eti, [boğazlanmış yahut kendiliğinden ölmüş hayvanın damarlarından) akıtılmış kan, pis/iğrenç olduğunda şüphe bulunmayan domuz eti, putperestçe kurban edilen, dolayısıyla kesildiği sırada Allah’ın ismi
anılmayan hayvanın eti dışında yenilmesi haram kılınmış bir şey bilmiyorum. Ama kim (açlıktan ölme durumu gibi bir] zorunluluk hâlinde kalırsa, arzu/iştah duymamak ve zorunlu ihtiyaç sınırını aşmamak şartıyla bütün bu haram şeylerden yiyebilir. Çünkü rabbin çok affedici, çok merhametlidir [En’am, 6/145]

وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَٓائِثَ

O Bu peygamber onlara finananlara) temiz ve hoş şeyleri helâl, kötü ve çirkin şeyleri haram kılmaktadır. (A’râf, 8/157]

Yenilmesi helal ve haram konulara ilişkin genel ilkeler şu şekildedir:

a. Ayet ve hadislerde yenilmesinin haram olduğu belirtilen hayvanlar haram, helal olduğu belirtilenler helaldir.

b. Bir hayvanın yenilmesinin helallik veya haramlığı konusunda icmâ söz konusu ise icma hükmü esas alınır.

c. Kur’an, Sünnet ve İcmâ’da hakkında herhangi bir hüküm yer almayan öldürülmesi veya öldürülmemesine dair bir emir bulunmayan hayvanlara gelince; bunlar içinden Kur’an’ın indiği dönemdeki Arapların temiz ve helal saydıklan hayvanlar helaldir. Arapların pis ve iğrenç saydıkları hayvanlar ise haramdır.
Bu konuda Arapların beğenilerinin dikkate alınmasının sebebi şudur Allah âyette yenilmesi helâl olan hayvanları “hoşa gitmek”, yenilmesi haram olan hayvanları “pis/iğrenç olmak” gerekçesine bağlanmıştır. Burada soru şudur Kimin hoşuna giden veya kimin pis saydığı hayvan. Burada bütün dünya insanlarının esas alınması mümkün değildir. Çünkü insanların bu konuda ittifak etmeleri beklenemez. Nitekim günümüzde dünyanın çeşitli bölgelerinde yılan.
fare, haşerat vb. hayvanları yiyen ve bunları pis ve iğrenç saymayan insanlar bulunmaktadır. Öyleyse burada bütün insanlar değil bir kısım insanlar esas alınmalıdır Bunların Araplar olması daha uygundur; çünkü Kur’an’ın ilk muhatabı onlardır. Hz. Peygamber (s.a.v.)’e vahiy Arapça gönderilmiş o da tebliğini ilk olarak Araplara yöneltmiştir. Burada Araplar içinden kıtlık, darlık vb. zor durumlar içinde olmayanların beğeni veya nefretleri dikkate alınır, çünkü kıtlık ve zorluk durumlarında insanlar ne bulurlarsa onu yerler.

Şu hayvanları yemek haramdır: Katır, Köpek dişleri bulunan yırticı hayvanlar: Bunlar aslan, kaplan, kurt, ayı, fil, maymun, köpek, domuz, pars gibi hayvanlardır. Pençesi ile avını öldüren yırtıcı kuşlar: Bunlar doğan, şahin, atmaca, kartal, akbaba gibi kuşlardır. Insanlara eziyet verdiği için öldürülmesi teşvik edilmiş olan yılan, akrep, fare, eşek arısı, tahtakurusu vb. hayvanların yenilmesi haramdır. Mısır akbabası, papağan, tavus kuşunun yenilmesi haramdır. Kırlangicın yenmesi helâl değildir; çünkü onun öldürülmesi yasaklanmıştır. Karınca, sinek, kurtçuk, böcek gibi haşeratın yenmesi helâl değildir. Zürafa yemek helâl değildir.

Nasslarda helâl olduğu belirtilen hayvanlar deve, sığır (inek, dana, manda vb. büyük baş hayvanlar) ve davar (koyun, keçi vb küçük baş hayvanlarkdır.
Bunlar dışında at, vahşi sığır, vahşi eşek (zebra), geyik, ceylan, tavşan, sırtlan, tilki, sincab, kirpi, çöl sıçanı, pelikan gibi hayvanları yemek helaldir.
ördek, tavuk, güvercin gibi kuşların yenilmesi helaldir.

Açlıktan ölme veya ölümcül bir hastalığa yakalanma tehlikesi ile karşı karşıya bulunan bir kimse yenilmesi helâl olan bir hayvan bulamazsa ölmüş olan hayvanın etinden yemelidir. Bu konu Kur’an’da şu şekilde belirtilir:

اِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْز۪يرِ وَمَٓا اُهِلَّ بِه۪ لِغَيْرِ اللّٰهِۚ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَٓا اِثْمَ عَلَيْهِۜ اِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَح۪يمٌ

O IŞunu bilin ki) Allah size (temiz rızıkları değil ancak) murdar olarak ölen hayvanı, (boğazlanmış yahut kendiliğinden ölmüş hayvanın damarlarından akıtılmış) kanı, domuz etini ve Allah’tan başkası adına kesilen hayvanların etini yemeyi yasakladı Ancak her kim bunlari (açlıktan ölme durumu gibi zorunlu bir sebeple] yernek zorunda kalırsa, yerken arzu istek duymamak ve zorunlu miktarı aşmamak şartıyla günaha girmiş olmaz. Çünkü Allah darda kalan kullarına karşı çok affedici, çok merhametlidir (Bakara, 2/173]

Kişinin “darda kalmış” sayılabilmesi için “yemediği takdirde ölümün veya tehlikeli hastalığın yüzde yüz kesinlikte” olması gerekmez. Bu konuda kişınin zannının bulunması yeterlidir. Adam öldürmek, zina etmek, meşru savaştan kaçmak, soygun yapmak vb günah bir sebeple yola çıkmış kimsenin tövbe etmedikçe bu ruhsattan yararlanması mümkün değildir.
Açlık durumunda helâl bir yiyecek bulamayan kimsenin, şayet bulmayı ümit ediyorsa açlıktan ölmeyecek kadar ölmüş hayvan eti yemesi câiz olup bundan fazlasını yemesi helâl değildir.
Balık ve çekirgenin ölüsünü yemek helaldir
Denizden çıkan hayvanlar bilinen balık türlerine benzemese bile bunları yemek helaldir.
Kurbağa, su akrebi, su yılanı, timsah, kaplumbağa gibi hem karada hem denizde yaşayan hayvanları yemek haramdır.
Ciğer ve dalaktaki kanlar haram değildir.
Insanın bedenine veya aklına zarar veren bir şeyi yiyip içmesi haramdır.
Buna göre taş, toprak, cam, zehir, uyuşturucu vb. şeyleri yiyip içmek haramdır.
Çünkü bunlar insana zararlıdır, insanın ölümüne bile yol açabilir.
Insanın yeme-içme konusunda aşırı lükse kaçmaması gerekir. Ancak misafire ikram, bayram günleri vb. zamanlarda normal zamandakine göre biraz farklı yemekte bir sakınca yoktur. Bununla birlikte israf, gösteriş, övünme haramdır.
————————
Şâfii İbadetler ilmihâli Soner Duman

BENZER KONULAR:

• Eti Yenen ve Yenmeyen Hayvanlar
• https://www.dinisorusorcevapal.com/soru/olu-hayvanin-parcalarinin-hukmu-ve-turleri-nelerdir/Hangi hayvanlar yenmez?
• Eti Yenen ve Yenmeyen Kuşlar Hangileridir?
• Murdar bir hayvanın yalnız eti mi, yoksa herhangi bir uzuv veya parçasından faydalanmak mı haramdır?
• Eti yenen hayvanlar hangileridir? kısaca bilgi
• Tümünü görüntüle.

Farkında olmadan evcil hayvanıma büyük zarar verdim