Alimler ve Yaşlılar için Ayağa Kalkmak Hürmet Etmek Caiz Mi?

Dışarıdan gelen âlim, fâzıl ve sâlih kişiye ayağa kalkmak caiz midir?

Fukahânın cumhûru, dışarıdan gelen âlim ve fâzıl kişiye ihtiram kastıyla ayağa kalkmanın câiz olduğuna hükmetmişlerdir. Çünkü Müslümana hürmet etmek vâcibtir. Zira ona yapılan saygı onun dininden ve salâhından ötürüdür. Bu da İslâm’a karşı olan saygıyı göstermektedir. Çünkü Resûlullah (s.a.v.), “İslâm’ın emir ve tavsiye ettiği hiçbir şeyi hakir görmeyin. Bir Müslüman kardeşinizle konuştuğunuz zaman ona güler yüzle konuşun.” buyurmuştur.

Dışarıdan gelen bir insana, eğer fasık değilse ve kibre yol açmıyorsa ayağa kalkılması câizdir. Yalnız şu var ki meclise giren insan her giriş ve çıkışında cemaatin ayağa kalkmasını istiyorsa o zaman kalkmak mekruhtur.

Allâme İbn Kesir şöyle der: “Fakihler, dışarıdan gelen bir adama saygı için ayağa kalkılıp kalkılmayacağı hususunda ihtilâf etmişlerdir. Bazı fakîhler, “Efendinize ayağa kalkınız.” hadîsine istinâden kalkmanın câiz olduğuna hükmetmişlerdir. Diğer bazı fakihler ise Resûlullah’ın (s.a.v.) “Halkın kendisini ayakta karşılamasını isteyen kimse ateşte yerini hazırlasın.” hadisine dayanarak dışarıdan gelene cemâatin ayağa kalkmasının yasak olduğuna hükmetmişlerdir. Diğer bazı fakihler ise şöyle demişlerdir: Dışarıdan gelen kimse uzaktan gelen bir misafir ise veya o bölgenin hâkimi ise ayağa kalkılması câizdir. Sa’d b. Mu’âz’ın (r.a) kıssası da buna delâlet eder. Resûlullah (s.a.v.), Sa’d b. Mu’âz’ı (r.a) Beni Kurayza’ya hâkim tayin etti. Sa’d b. Mu’âz oraya gelince Resûlullah (s.a.v.), “Efendinize ayağa kalkınız.” buyurdu. Hükmettiği bölgede hâkime kalkmak, onun hüküm ve emirlerinin daha geçerli olması içindir.

Ulemânın cumhûru, dışarıdan gelen bir adam için ayağa kalkmanın câiz olduğuna hükmetmişlerdir. Ancak fasık, kibriyle meşhur veya saygı ve hürmeti seven bir kimse için ayağa kalkılmaz.
Bazı fakihlerin ayağa kalkmanın câiz olmadığı yolundaki görüşlerini isbat için delil aldıkları “Halkın kendisini ayakta karşılamasını isteyen kimse ateşte yerini hazırlasın.” hadisi, bu hususta bir delil olamaz. Çünkü Resûlullah (sav) bu hadiste mütekebbir ve halkın kendisine ayağa kalkmasını isteyen kimseye ayağa kalkılmamasını bildirmiştir. Yoksa her gelen için ayağa kalkılmasını yasaklamamıştır.

Bazı kimselerin, “Ayağa kalkmak namazın rükünlerinden bir rükündür. Bundan ötürü gelen bir kimseye ayağa kalkmak haramdır. Çünkü bu, ibâdete benzer.” demelerine gelince, bu söz tam bir cehaletin ifadesidir. Şerî hükümleri âyet ve hadislerden çıkaran kimseler böyle bir söz söylemezler. Bu nasıl söylenebilir? Oturmak, Kur’ân okumak, şehadet getirmek ve Şafii mezhebine göre salât ve selâm getirmek de namazın rükünlerindendir. Öyleyse kim, “Alimin huzurunda oturmak, birisinin karşısında Kur’ân okumak, kelime-i şahâdet getirmek, Resûlullah’a (s.a.v.) salât ve selâm okumak haramdır, çünkü bunlar namazın rükünleridir.” diyebilir. Kalkmayı namazdaki rüku’ ve secde ile kıyas etmek, İslâm’daki kıyas kurallarına uymadığı gibi bâtıl bir kıyas tır. Çünkü Allah’tan (c.c.) başkasına rüku’ ve sücûd câiz değildir. Nitekim Resûlullah (s.a.v.), “Eğer insanların insanlara secde etmesini emretseydim, kadının kocasına secde etmesini emrederdim.” buyurmuştur. Görülüyor ki secdenin Allah’tan (c.c.) başkasına yapılmaması hususunda kesin nass vârid olmuştur. Ayakta durma, oturma veya uzanma ise ha ram olan şeylerden değildir. Allah (cc.) bizi câhillerin şerrinden ve ilim iddiasındaki ahmakların şerrinden korusun.

ÖZET:

İslam alimlerinin çoğunluğuna (cumhûr) göre, dışarıdan gelen âlim, faziletli (fâzıl) ve salih kişilere hürmet kastıyla ayağa kalkmak caizdir. Bu davranış, İslam’a ve ilme gösterilen bir saygı kabul edilir. Hz. Peygamber (s.a.v.), “Müslümana hürmet etmek vaciptir” şeklinde bir anlayışı teşvik etmiş, ayrıca “Efendinize ayağa kalkınız” (Sa’d b. Muâz örneğinde olduğu gibi) hadisiyle belli durumlarda saygı gösterisinde bulunulabileceğine işaret etmiştir.

Ayağa Kalkmanın Şartları ve Sınırları:

1. Saygı ve Hürmet Amacı Taşımalı:
   • Kişiye ayağa kalkılması, onun ilmi, takvası veya toplumdaki meşru konumundan dolayı olmalıdır.
   • Eğer gelen kişi fasık (açık günahkâr), kibirli veya kendisine aşırı saygı bekleyen biri ise, ayağa kalkmak uygun değildir.
2. Kibir ve Riyaya Yol Açmamalı:
   • Hz. Peygamber (s.a.v.), “İnsanların kendisi için ayağa kalkmasını isteyen kimse, cehennemdeki yerine hazırlansın” (Tirmizî) buyurarak, kibir amacıyla saygı bekleyenleri uyarmıştır. Ancak bu hadis, samimi hürmet gösterisini yasaklamaz.
3. Mecliste Sürekli Kalkılmamalı:
   • Eğer bir kişi her geliş-gidişinde insanların ayağa kalkmasını talep ediyor veya bu bir âdet haline gelip riyaya dönüşüyorsa, bu mekruhtur.
4. Hakim veya Misafir İstisnası:
   • Önemli bir misafir (özellikle uzaktan gelen) veya meşru bir yönetici (hakim) için ayağa kalkmak, onun otoritesini pekiştirmek amacıyla caiz görülmüştür.

Ayağa Kalkmayı Namazla Kıyas Etmek Doğru Değildir:

Bazı kimseler, “Ayağa kalkmak namazın rükünlerindendir, bu nedenle haramdır” gibi bir iddiada bulunmuşlarsa da, bu görüş batıl bir kıyastır. Zira namazdaki kıyam (ayakta durma), ibadete özgüdür; günlük hayattaki saygı duruşuyla aynı değildir. Aynı mantıkla, oturmak veya selam vermek de namazın rükünlerindendir, ancak bunlar günlük hayatta caizdir.

Sonuç:

• Âlim, salih ve faziletli kişilere samimi bir hürmetle ayağa kalkmak caizdir.
• Kibir, riya veya zorunlu bir âdet haline getirme durumunda sakıncalıdır.
• Fasık, kibirli veya şöhret düşkünü kişiler için ayağa kalkılmaz.

Bu konudaki ölçü, niyet ve örftür. Eğer toplumda meşru bir saygı ifadesi olarak görülüyorsa ve İslam’ın ruhuna aykırı değilse, caizdir.

Allah (c.c.), bizleri ilmiyle amel eden, kibirden uzak ve hakka saygılı kullarından eylesin. Âmin.

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Kur’ân-ı Kerîm’i Meclise Getirildiği Zaman Ayağa kalkmak Câiz midir?
• Kuran İçin Ayağa kalkmak
• Namazda son rekatta Ayağa kalkmak
• İmam Yanlışlıkla Beşinci Rekata Kalkarsa Ne Yapması Gerekir?
• Rükudan Kalkınca dik durmamak
• Tümünü görüntüle.
• Dini soru sor Cevap Al
• Dini soru sor Cevap Al Sitesi Hakkında Bilgi
• Dini soru sor kimin?
• Dini soru sor imamlar cevaplıyor
• Dini soru sorabileceğim site arıyorum ?
• Tümünü görüntüle.