RAKĪB

الرقيب

Allah’ın isimlerinden (esma-yi hüsnä) biri.

“Her şeyi gözetleyip kontrolü altında tutan” anlamına gelen “rakib” ismi Kur’an-ı Kerim’de üç âyette Allah Teâlâ için kullanılmakta ve bu âyetlerde Allah’ın, insanların bütün yaptıklarını gözetleyip denetlediği ve bunlardan bir an bile habersiz kalmadığı vurgulanmaktadır. Bunların birinde Hz. İsa’nın

Allah’a şöyle dediği aktarılır: “Ben onlara, ancak senin bana emrettiğini söyledim. Benim de rabbim, sizin de rabbiniz olan Allah’a kulluk edin’ dedim. İçlerinde bulunduğum müddetçe yaptıklarına şahit idim. Fakat beni aralarından alınca, artık onların halini görüp gözetleyen sadece sen oldun. Sen her şeyi hakkıyla görensin” (el-Mâide 5/117). Bir diğer âyette ise, Allah Teâlâ müminlere kendisinden sakınmalarını ve akrabalık haklarını gözetmemekten kaçınmalarını emrettikten sonra, “Şüphesiz Allah sizi daima görüp gözetendir (rakib)” buyurur (en-Nisa 4/1). Bir diğer ayette ise hiçbir kayıt düşülmeksizin Allah’ın her şeyi gözetleyen olduğu bildirilir (el-Ahzab 33/52). “Rakib” ismi ayrıca Hz. Peygamber tarafından da Allah’ın isimleri arasında sayılmıştır (Tirmizi, “Daavât”, 82).

Mutlak yetkin bir uluhiyet anlayışına sahip olan İslam, bu anlayışın bir gereği olarak Allah Teâlâ’nın kâinat üzerinde mutlak ve tek hâkim varlık olduğuna sürekli vurgu yapar. Kur’ân-1 Kerim’de Allah Teâla’nın insanı asla başıboş bırakmadığını (el-Kıyâme 75/36), insana şah damarından bile daha yakın olduğunu bildiren âyetler (Käf 50/16) bu anlayışın bir ifadesidir. “Rakib” ismi de Allah’ın her şey gibi kulları üzerinde de mutlak hâkim olduğunu bildiren isimlerden biridir. Kulları üzerinde tek gerçek hâkim olan Allah Teâlâ onları sürekli gözetim altında tutmakta, bütün hallerini, söz ve davranışlarını, hatta akıllarından geçirdikleri şeyleri ve niyetlerini her an eksiksiz bilmekte, nefeslerini saymaktadır. Kainattaki hiçbir şey O’na gizli kalmaz. O’nun bir an bile gaflete

düşmesi düşünülemeyeceği için gözetim ve kontrolü

altında bulunan bir mahlukun varlığa gelmesi yahut varlığını devam ettirmesi hususunda herhangi bir aksaklığın meydana gelmesi söz konusu değildir. Şüphesiz bu yönüyle “rakib” ismi Allah Teâla’nın ilminin sonsuzluğunu da ifade etmektedir. Diğer taraftan “rakib” ismi Allah’ın kullarını koruduğunu da göstermektedir. Zira Allah Teâlâ’nın kullarını gözetim altında tutmasının sebebi de onları hatalara, yanlış yollara düşmekten korumaktır.

“Rakib” ismi ifade ettiği bu anlamlarıyla esma yi hüsnådan diğer pek çok isimle anlam yakınlığı taşır. Bunların başında “her şeyi gözetip koruyan” anlamındaki “hafiz”, “kainatın bütün işlerini düzenleyen, gözeten ve yöneten” anlamındaki “müheymin” isimleri gelir. Ayrıca Allah’ın ilminin sonsuzluğunu çeşitli açılardan ifade eden “her şeyi hakkıyla bilen” anlamındaki “alim”, “görülen şeyleri bütün özellikleriyle idrak edip gören” anlamındaki “basir”, “işitilecek her şeyi eksiksiz biçimde işiten” anlamındaki “semi” ve “her seyi kesin olarak bilen” anlamındaki “şehid” isimleri de “rakib” ismiyle anlam yakınlığı içerisindedir (bk. ALİM; BASİR; HAFİZ; MÜHEYMİN, SEMI; ŞEHÎD).

Allah Teâlâ’nın “rakib” isminin anlamını kavrayan bir mümin sürekli murakabe halinde olur. Yani nerede olursa olsun kesinlikle yalnız olmadığını, Allah’ın ona ailesinden, eşinden, dostundan, arkadaşlarından ve hatta kendi nefsinden bile daha yakın, her an yanında olduğunu bilir. Bu şekilde bir yandan güven duygusuna ve iç huzuruna kavuşurken, öte yandan Allah’ın bizim gizli olduğunu zannettiklerimiz de dahil her şeyden haberdar olduğunun, gizli açık her şeyi gördüğünün bilincine varır. Yalnız başına kaldığı zamanlarda bile aslında yalnız olmadığını, Allah’ın kendisini görmediği hiçbir yerin bulunmadığını bilir ve Allah’ın onu gözettiği bilinciyle yanlışa sapmamaya gayret eder. Sadece yasaklanan veya hoş görülmeyen davranışları yapmamakla kalmaz, kalbini ve duygularını da bunlardan temizlemeye çalışır.

“Rakib” isminin anlamını özümsemiş bir mümin, Allah tarafından sürekli gözetlendiğini bildiği için, sürekli kendi benliğini, duygularını, niyetlerini ve davranışlarını kontrol eder, kendisinden en çok haya edilecek ve sakınılacak varlığın Allah olduğunu anlar ve nefsinin ve şeytanın kendisini aldatmasına karşı hep tetikte durur (ayrıca bk. MURAKABE). Böylelikle

her an Allah’ı görüyormuşcasına kulluk vazifesini yerine getirir. Tıpkı Hz. Peygamber’in, “Cibril hadisi” olarak bilinen hadisinde ihsanı tanımlarken buyurduğu hal üzere olur: “Allah’a, O’nu görüyormuş gibi kulluk etmendir; çünkü her ne kadar sen O’nu göremesen de O seni muhakkak görür” (Buhârî, “Îmân”, 37; Müslim, “Îmân”, 1).

Kaynak: İslam ansiklopedisi Diyanet