Share
İdgamı mütekaribeyn ne demektir? Örnekler
Question
İDĞAM-İ MÜTEKARİBEYN NEDİR
ÖRNEKLERİYLE
İdgam-i mütekarıbeyn ne demektir?
Mahreçleri (çıkış yerleri) veya sıfatları (sedâları) birbirine yakın olan iki harf’in idğâmı demekdir.
İdğâm-i mütekâribeyn ne zaman olur?
Cevap : Mahrecinde veya sıfatında birbirine yakınlık olan harflerden birincisi sâkin, ikincisi harekeli olarak yan yana geldiği zaman (tecvîd hükmü) idğâm-i mütekâribeyn olur.
Misal:
قُلْ رَبِّ . اَلَمْ نَخْلُقْكُمْ
İdgâm-i mütekâribeyn harflerınin mahreci kaçtık?
İki mahrectir.
Birincisi lâm ile ra mahrecidır.
Örnek:
قُلْ رَبِّ . بَل رَفَعَهُ اللهُ
Bu misallerdeki idgâm, idgâm-i tâmdır. Lâm-i sâkine râda idgâm edilmiştir.
Not : râ harfi lâm harfine uğrarsa, bizim kıraâtimize göre idgâm yapılmaz.
Örnek:
يَغْفِرْلَنَا
Kelimesinde olduğu gibi.
İkincisi, kaf ile kef mahrecidir.
Örnek:
اَلَمْ نَخْلُقْكُمْ
Arapça tarifi:
اِدْغَامُ مُتَقَارِبَيْنِ . مَاتَقَارَباَ مَخْرَجًا اَوْصِفَةً
Not : Buradaki kaf ile kef örneğindeki idğam, idğâm-ı nâkıstır Çünkü burada kaf, kef okunursa, ki, caizdir; o zaman idgâm-ı tâm olur. Kefi Kefde idgâm edip okumak da caizdir.
İdğâm-ı Mütekâribeyn
Lâm ve Râ harfleri, Lâm harfi cezimli Râ harfi harekeli olarak ayrı kelimelerde yan yana geldiğinde idğâm-ı mütekâribeyn olur. Bu uygulamada Lâm harfi okunmazken Râ harfi şeddeliymiş gibi okunur.
İDGÂM-I MÜTEKÂRİBEYN (الإدغام المتقاربين)
Tanımı
Lügat anlamı: “Birbirine yakın olan iki şeyin birleşmesi” demektir.
Istılahî (terim) anlamı:
Mahreç (çıkış yeri) veya sıfat (harf özelliği) bakımından yakın olan iki harften, birincisi sâkin (cezimli), ikincisi harekeli olup yan yana geldiğinde, birinci harfin ikinciye katılarak okunmasıdır.
“Mütekaribeyn” kelimesi “yaklaşmak” anlamındaki قَرُبَ – يَقْرُبُ fiilinden gelir.
Çeşitleri
A. Lâm (ل) ve Râ (ر) Harflerinde İdgam
Kural:
Sâkin lâm (لْ) harfinden sonra harekeli râ (ر) gelirse, lâm okunmaz, râ şeddeli okunur.
Tecvid adı: İdgâm-ı Tam (Tam birleşme)
Çünkü birinci harf (ل) tamamen ikinciye (ر) karışır.
Örnekler:
قُلْ رَبِّي → “Kurrabbî”
(ل harfi tamamen ر harfine katılır)
“De ki: Rabbim!” (En‘âm, 6/12)
بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ → “Barrafa‘ahullāh”
“Hayır, Allah onu yükseltti.” (Nisâ, 4/158)
İstisna:
Eğer sıralama ters olursa, yani râ (رْ) sâkin, ardından lâm (ل) harekeli gelirse idgam yapılmaz (İzhâr edilir).
Örnek: يَغْفِرْ لَنَا → “Yagfir lenâ”
B. Kâf (ق) ve Kef (ك) Harflerinde İdgam
Kural:
Sâkin kâf (قْ) harfinden sonra harekeli kef (ك) gelirse, iki harf birbirine yakın mahreçli olduğu için İdgâm-ı Mütekaribeyn uygulanır.
Tecvid adı: İdgâm-ı Nâkıs (Eksik birleşme)
Çünkü sesler tamamen değil, yaklaşarak birleşir.
Örnek:
أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ →
Üç şekilde okunabilir:
İdgâm-ı Nakıs: “E lem nahluk̛kum” → (k sesi biraz yumuşatılır, benzeşme olur)
İdgâm-ı Tam: “E lem nahlükküm” → (tam kaynaşma, caizdir)
İzhâr: “E lem nahluk-kum” → (her harf ayrı okunur, caizdir)
Özet Tablo
| Harfler | 1. Harfin Durumu | 2. Harfin Durumu | Tecvid Türü | Örnek | Okunuşu |
|---|---|---|---|---|---|
| ل ve ر | لْ (sâkin) | ر (harekeli) | İdgâm-ı Tam | قُلْ رَبِّي | قُرَّبِّي |
| ق ve ك | قْ (sâkin) | ك (harekeli) | İdgâm-ı Nâkıs | نَخْلُقْكُمْ | نَخْلُقْكُمْ (yakın benzeşme) |
Kaynaklar
İbnü’l-Cezerî, et-Tamhîd fî ‘İlmi’t-Tecvîd
Ahmed b. el-Cezerî, el-Mukaddime el-Cezeriyye
Diyanet İşleri Başkanlığı, Tecvid ve Kur’an Okuma Rehberi, 2021
Abdulfettah el-Mersafî, Hidâyetü’l-Kârî ilâ Tecvîdi Kelâmi’l-Bârî
BENZER KONULAR:
Answers ( 2 )
Mahrec ve sıfatlarında yakınlığı olan harflerden birincisi sâkin ikincisi harekeli olarak arka arkaya gelirlerse idğamü mütekâribeyn olur. İdğam mütekâribeyn iki mahreçtir.
1)ل-ر
2) ق-ك
Örnek:
قُلْ رَبِّ
ل (lâm) harfinin cezimi düşüp ر (da) harfi şeddeli okunur.
—
Arapça tecvid kurallarından İdğam-ı Mütekâribeyn kuralını çok güzel özetlemişsiniz. Açıklamanızı biraz daha detaylandıralım ve örneklerle pekiştirelim.
İdğam-ı Mütekâribeyn (Yakın Olan Harflerin Birleştirilmesi)
Tanım: Mahreçleri (çıkış yerleri) ve sıfatları (özellikleri) birbirine yakın olan iki harften;
Birinci harfin sakin (cezimli/ harekesiz),
İkinci harfin harekeli olarak yan yana gelmesiyle oluşur.
Bu durumda, birinci harf ikinci harfe tamamen katılarak şeddeli bir şekilde okunur.
İki Türü Vardır:
1. Lâm (ل) ve Râ (ر)
Bu iki harfin mahreçleri dilin ucu bölgesinde birbirine çok yakındır.
Kural: Sakin ل (lâm), harekeli ر (râ) ile karşılaştığında, lâm okunmaz, doğrudan râ harfine geçilir ve râ şeddeliymiş gibi vurgulu okunur.
Verdiğiniz Örnek:
Yazılış: قُلْ رَبِّ
Okunuş: Kur rabbi
Açıklama: “قُلْ” kelimesindeki sakin ل (lâm), “رَبِّ” kelimesinin harekeli ر (râ)’sına katılarak kaybolur. “Kul” değil, “Kur rabbi” şeklinde okunur.
Başka Bir Örnek:
Yazılış: بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ
Okunuş: Ber refeahullahu
Açıklama: “بَلْ” kelimesindeki sakin ل (lâm), “رَفَعَ” kelimesinin harekeli ر (râ)’sına katılır. “Bal” değil, “Ber rafea” şeklinde okunur.
2. Kâf (ق) ve Kef (ك)
Bu iki harfin mahreçleri dilin kökü ve arka kısmında birbirine yakındır.
Kural: Sakin ق (kâf), harekeli ك (kef) ile karşılaştığında, kâf okunmaz, doğrudan kef harfine geçilir ve kef şeddeliymiş gibi vurgulu okunur.
Örnek:
Yazılış: أَلَمْ نَخْلُقكُّم
Okunuş: Elem nahlukkum
Açıklama: “نَخْلُقْ” kelimesindeki sakin ق (kâf), “كُم” kelimesinin harekeli ك (kef)’ine katılır. “Nahluk kum” değil, “Nahlukkum” şeklinde, “kef” harfi vurgulu olarak okunur.
Başka Bir Örnek (Mushaflarda yazılı olmasa da kıraat kuralıdır):
Yazılış: يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ الْمَبْثُوثِ
Kıraatteki Okunuş: …kel ferâşil mebsûs (Buradaki örnek farklı bir kurala işaret ediyor olabilir. Kâf ve Kef için en net örnek yukarıdaki “نَخْلُقكُّم” dur.)