İzin İsteme şekli ve Kapı Çalma Adabı

«Bir kardeşinin, arkadaşının veya tanıdığının, ya da herhangi birinin kapısını çalarken, kapıyı hafif bir şekilde ve kibarca çal. Kapıya vuruşun, kapıyı çalan birinin varlığını hissettirecek kadar olsun. Genelde kaba ve zorba insanların yaptığı gibi, içeridekileri ürkütecek, korkutacak, edep ve terbi-m ye ölçülerini aşacak bir şekilde kaba, sert ve hızlı çalma.»

Kapılar, kapı tokmakları olmadan önce elle çalınırdı. Hâlen de elle kapı çalma yaygındır. Sonra kapı tokmakları, kapı çalanların hizmetine sunuldu. Kültürlere göre çok farklı tokmaklar kapılarda yer almaya başladı. Elektrik yaygın hâle gelince bu tokmakların yerini kapı zilleri doldurdu. Özellikle de binalar yükselmeye, kapı tokmaklarının sesi dev apartmanlara tırmanmakta veya hangi dairenin kapısının çalındığını belli etmekte aciz kalınca, farklı sesler çıkaran ziller, hem apartman kapılarında, hem de daire kapılarındaki yerini aldı.
Daire kapılarındaki tokmaklar ise çok defa elektrik kesilmelerine, zil bozulmalarına karşı yerini korumaya devam ediyor.

Ancak kapıyı elle veya tokmakla çalmada bir farklılık vardı. Onlar kapıyı çalanın duygularını, kabalığını veya kibarlığını ev sahibine ulaştırırdı. Kapı heyecanla mı çalınıyor, çalanın acelesi mi var? “İçerde bir şey unuttum, çabuk açın?” dercesine unutulanı almaya dönüşü mü ifa de ediyor, yoksa çekingenliği, utangaçlığı mı yansıtıyor, belli ederdi. Elbette nezaketi, edep ve terbiye inceliğini de, kabalığı, hoyratlığı da, içeridekilere haber verirdi…

Hatta birçok kapıda hanımlar için ayrı tokmaklar yapıldığını, onların daha ince, farklı ses çıkardığını, dolayı sıyla kapıyı çalanın kadın olduğunun içerden bilindiğini ve kapıyı çalan kadın olunca açanın da ona göre kadın veya çocuk olduğunu, mahremiyetin, gelen insana ilginin de buna göre gerçekleştiğini biliyoruz.

Ziller ise bu inceliklerin bir kısmının kaybolmasına sebep oldu. Ancak içerideki insanlara yine de zili çalan la ilgili bilgiler taşımaya devam ettiği de bir gerçek. Peş peşe çalınan, uzun uzun çalınan ziller, bir kere kısa basış, hep farklı mesajlar verirler…

Oda kapılarının çalınışı ise hâlâ el ile olduğu için diğer incelikleri korumaya devam ediyor…

Bütün bunların bilinmesinde elbette ki fayda vardır. Kapı çalışın, görüşmek veya giriş için izin isteyişin de bir edep ve terbiye ölçüsünün olduğu, hürmet ve görgü ak settirdiği unutulmamalıdır.
«İmam Ahmed İbn Hanbel’e dînî konularda soru sormak için gelen bir kadın, kapısını biraz hızlıca çalmıştı. İmam kapıyı açmak için gelirken hoşnutsuzluğunu ifade için; “Bu kapı çalış, devlet kolluk güçlerinin kapı çalışı,” diyordu.»

Bu sözüyle kapı çalışta ölçülü olunmasını arzu ediyor, suçluya baskın edâsında kapı çalışı yadırgıyordu.

Hepimizin baskın veya yangın varmışcasına kapı çalışlarla karşılaştığı, bunları yadırgadığı bir gerçektir. Baş kası yapınca yadırgadığımız bir şeyi kendimizin de yap maması, bu konuda dikkatli olunması İslâm edep ve ter biyesinin bir gereğidir.

«İmam Buhârî, “Edebü’l-Müfred” isimli kitabında sahâbenin Peygamber (sav) Efendimiz’e karşı taşıdığı edep ve ince duyguları anlatırken; Peygamber (sav) Efendimiz’in kapısını çalmak istediklerinde sahâ benin çok defa sadece tırnakları ile vurarak kapı çaldıklarını nakleder.

Bu anlayış, zarif tavır ve ince duyguda elbette ki güzellik vardır. Bu anlayış ve duygu onlara, Allah Rasûlü(sav) tarafından aşılanmış, aşılayanın sevgisiyle bir likte gönüllerinde filizlenip büyümüş ve olgunlaşmıştır. Sahralarda yaşayan, hırçın ve zor bir hayatın derin izle rini taşıyan, çöllerin kuruluğunu içine sindiren ve beşerî münâsebetlerin birçoğundan haberi olmayan bir milleti, güzel hasletler, edep ve terbiye açısından beşeriyet tarihinin en gıpta edilir insanları hâline getirmiştir. Bu dağları yerinden sökmek kadar zor bir iştir. Ancak o, bu zoru hayranlık duyulacak bir güzellikte başarmıştır.
Her insanın aklına gelebilecek bir gerçek daha vardır. Kapıyı biraz hızlı vuruş, her zaman kabalıktan veya saygısızlıktan kaynaklanmaz. Bazen içeridekilere duyurma kaygısından da kaynaklanabilir. Ancak böyle bir kaygıdan kaynaklanıyorsa, hızlı vuruşun kabalıktan değil böyle bir kaygıdan, iyi niyetten kaynaklandığı çok defa ev sahibi tarafından bilinir veya hissedilir.

Bu farkı vurgulamak için müellif (rh.a) şöyle der:

«Bu şekilde kapıyı hafif ve nazik çalış, içeride oturan insanların kapıya yakın oturmaları hâlinde geçerlidir. Yakın olmayanlar, çalınan kapıya uzak oturanlar için ise öfke belirtmeyecek, içerdekileri ürkütmeyecek, korkutmayacak, kabalık ifade etmeyecek bir şekilde ve kapının çalındığını kendilerine duyuracak bir şiddette çalınabilir.

Daha önce nakledilen bir hadis-i şerifte Allah Rasûlü’nün (sav);

«إنّ الرفق لا يكون في شيء إلا زانه و لا ينزع من

شيء إلا شانه.»

“Şüphesiz yumuşak huy, nezaket ve kibarlık her nerede bulunursa onu güzelleştirir, her nereden de koparılıp uzaklaştırılırsa o şey değer kaybeder, çirkinleşir” buyurduğu zikredilmişti. Hadis, Müslim’in rivâyet ettiği bir hadistir.

Yine Müslim’in rivayet ettiği bir başka hadiste Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurur:

“من يحرم الرفق يخرم الخير كله

“İncelik ve kibarlıktan mahrum olan, hayrın her türlüsünden mahrum olur.”

Vasıflar, asıllara bağlıdırlar. Onlar bağlandıkları bir asıl olmadan boşlukta duramazlar. Elma, kiraz, çilek, çiçek olmadan kırmızılıkları, sarılıkları, siyahlıkları, morlukları güzellikleri olamaz. Renkler havada, boşlukta durmazlar. Güzel ahlâk, nezaket, gönül inceliği de öyledir.

Cömertlik, mertlik, güzellik, nezaket, incelik boşlukta durmaz. Onlar, insanla birlikte var olan vasıflardır. Her biri kendisine sahip olan insanla bütünleşmiştir. Güzel ve hayırlı vasıflar insanın her davranışına, her sözüne aksederler. Dolayısıyla da insanın devamlı ecir almasına, gönül kazanmasına, başkalarının da hayır ve güzelliğe teşvik edilmesine vesile olurlar.

Kabalık, saldırganlık, ahlâk çirkinliği de böyledir. Bunlar hangi insanın vasfı ise, o insana sürekli zarar getirir; çünkü o şahsın gönül kırmasına, nefret toplamasına, bedduâ almasına, çevresine eziyet vermesine sebep olur…

Bunun içindir ki Allah Rasûlü(sav) Müslüman’ı tarif ederken;

«المسلم من سلم المسلمون من يده و لسانه.»

“Müslüman, diğer Müslümanların dilinden ve elinden emin olduğu kimsedir” buyurur.
İmam Hattâbih), hadisi açıklarken asıl muradı şöyle izah eder: “Bunun mânâsı, methedilmeye lâyık olan bir Müslüman, vasfı böyle olan bir Müslüman’dır. Müslümanların en faziletlisi, Allah’ın hakkını edâ ettiği gibi Müslümanların haklarına da riâyet eden, onları da yerine getiren, iffetleri konusunda titiz ve hassas olandır. Her iki hukukun edâsını birleştirme başarısını gösterebilendir.”

Kapının nezâketle çalınması gerektiği gibi, içeride kileri telaşa düşürmeyecek, “Ne oluyor?!” endişesine sürüklemeyecek, “Ne acelen var? Geldik geldik! Yeter, anladık! Yangın mı var, ne var!” şeklinde hoşnutsuzluk ifadelerine sürüklemeyecek şekilde belli aralıklarla çalınması doğru olandır.

Dolayısıyla «Kapıyı (veya kapı zilini) çalarken, her iki çalma arasında biraz beklenilmelidir. Bu bekleme süresi;

Abdest alanın rahatlıkla abdestini alabileceği,

Namaz kılanın acele etmeden namazını edâ edebileceği,

Yemeğini yiyen bir insanın da telaşa kapılmadan lokmasını çiğneyip yutabileceği, kadar bir süre olarak belirlenmiştir.

Bazı âlimler bu iki çalma arasındaki bekleme süresini, -içerdeki şahsın yeni namaza başlamış olabileceği ihtimalini göz önüne alarak,- dört rekatlı bir namazın tamamlanması için ne kadar zaman gerekiyorsa o kadar bir zaman olarak takdir etmişlerdir.»
Şüphesiz kapı çalış, tek bir çalışla sınırlı değildir.

Yukarıda belirtildiği gibi arada uygun bir bekleme devresi bırakarak yeniden çalınabilir. Özellikle de kapıyı çalan kişi birinci çalışta hafif çalmışsa içerideki insanlar bu çalışı duymayabilir veya “-Acaba kapı mı çalındı?” diye şüpheye düşebilirler. İlk çalış duyulmamış veya şüphe duyulmasına sebep olmuşsa, ikinci çalış bu eksiği büyük oranda giderir.

Zaten kapının çalınıp çalınmadığından şüphelenen insan, tabiî hâllerde yeniden çalınır ümidiyle ve daha dikkatli olarak ikinci çalışı bekler. İkincide de kusur olmuşsa üçüncü çalış bu açığı kapatır. Onun için uygun aralıklarla üç kapı çalış, birbirini tamamlayan kâmil bir izin isteme üslubudur.

«Kapıyı belirtilen aralıklarla üç defa çaldıktan sonra, insanın kalbinde; “içerdekinin herhangi bir meşguliyeti olmasaydı bu kapı açılırdı,” kanaati oluşunca oradan ayrılmak gerekir.>>

Veya kapıyı çalan kişinin kalbine; “Galiba evde yoklar. Evde bulunsalardı açarlardı,” kanaati gelince daha fazla ısrarcı olmadan oradan ayrılmalıdır. Üçten fazla ısrar hatalıdır. Ortada farklı bir delil veya bilgi yoksa, içeridekilerle ilgili herhangi bir tehlike sezilmi yorsa uygun olan budur. Kapı çalmada esas olan üç çalış olmalıdır.

“Çünkü Peygamber Efendimiz(sav) Sahih-i Buhârî ve Sahih-i Müslim’in rivâyet ettiği bir hadis-i şerif te şöyle buyurmaktadır:

«إذا استأذن أحدكم ثلاثاً فلم يؤذن له فالينصرف“

“Sizden biriniz üç defa izin ister de kendisine izin verilmezse geri dönsün.”

Asr-ı Saadetten gelen tatlı bir hatıra, Allah Rasûlü’nün (sav) ümmetine emrettiğini bizzat yaşadığını bize nakleder:

Sa’d İbn Ubâde’nin (ra) oğlu Kays(ra) anlatıyor:

“Rasûlullah (sav) bizi evimizde ziyâret etti. Kapıya gelince; -Esselâmü Aleyküm ve Rahmetullah!” diye selâm verdi. Sa’d yavaş bir sesle selâmına karşılık verdi.

Ona; “-Allah Rasûlü’ne(sav) izin vermeyecek misin!?” dedim. “Seslenme! Bize daha çok selâm versin!..” dedi.

Rasûlullah (sav); -Esselâmü Aleyküm ve Rahmetullah!” diye tekrar selâm verdi. Sa’d da yine yavaş bir sesle selâmını karşıladı.

Bundan sonra Rasûlullah (sav) tekrar; -Esselâmü Aley küm ve Rahmetullah!” diyerek selâm verdi; sonra da geri döndü. Sa’d(ra) peşine düştü ve ona yetişti: “-Yâ Rasûlallah! Selâmını duyuyor, ancak sessizce karşılık veriyordum. Bize çok selâm veresin istiyordum,” dedi…

Daha sonra Rasûlullah(sav)’ı evine getiren Sa’da) bu aziz misafirine en güzel şekilde hizmet ediyor ve duasını kazanıyordu…”
Allah Rasûlü (sav) kapıda bekletildim diye kırılmıyor, küsmüyor, izin verilmeyince geri dönüyor; güzel duygu lar taşıyan sahâbîye güzel duygularla karşılık veriyordu. Kendisine izin verilmediği anda belki de evde insanların, ev sahibinin bulunduğunu da biliyordu.

Gizli-âşikâr her şeyimizi bilen Rabbimiz;

«يا أيها الذين أمنوا لا تدخلوا بيوتاً غير بيوتكم حتى تستأنسوا و تسلموا على أهلها ذلكم خير لكم لعلكم تذكرون. فإن لم تجدوا فيها أحداً فلا تدخلوها حتى يؤذن لكم ج و إن قيل لكم ازجعوا فارجعوا هو أزكى لكم ط و الله بما تعملون عليم.»

“Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, orada oturanlara geldiğinizi ve kim oldu ğunuzu belli etmeden, ev halkına selâm vermeden girmeyin. Bu sizin için daha hayırlıdır; herhâlde bunu düşünür, değerlendirir ve anlarsınız.

Orada hiç kimseyi bulamadıysanız, size izin verilmedikçe o eve girmeyin. Eğer size; geri dönün, denilirse, hemen geri dönün. Bu sizin için daha nezih, daha doğru bir davranıştır. Allah bütün yaptıklarınızı her yönüyle bilir.” buyurmaktadır.

İzin verilmeyen eve girmek veya meşru bir sebep olmadıkça girmeye çalışmak ilâhî emre, Rasûl’ün sünnetine karşı gelmektir, ciddi bir suçtur. Bu durumda nezih olan davranış, geri dönüştür, ilâhî emre uyuştur.

Kapı çalıp, izin istiyorsanız, bu noktada bir ahlâkî güzelliğe, inceliğe daha dikkat etmelisiniz:

«Kapıyı çalıp da izin verilmesini beklerken, yönün açılacak kapıya doğru dönük olmasın, kapı açıldığında içerisini görebilecek bir durumda bekleme. Kapının yasağına, ya da soluna dönük olarak dur.»

Allah Rasûlü’nün (sav) sünneti budur. Bu davranış, ahlâk yüceliğinin, ince düşüncenin, edep ve zarafet güzelliğinin cemiyet içinde yaşanışının, dışa aksedişinin en güzel misallerinden biridir.

«Ebu Davûd’un rivayet ettiği bir hadis-i şerifte şöyle der:

“كان رسول الله صلى الله عليه و سلم إذا أتى باب قوم لم يشتقبله من تلقاء وجهه و لكن من ركنه

الأيمن أو الأيسر.‘‘

“Peygamber Efendimiz (sau) sahâbeden birisinin kapısına geldiğinde yüzünü direk olarak kapı ya doğru döndürmez; ya sağ köşeye ya da sol köşeye doğru yönelerek dururdu.”

Allah Rasûlü’nün (sav) bu davranışındaki hikmet açık tır. Yüz kapıya dönük olunca, kapı açıldığında, evin durumuna göre az veya çok içerisinin bir kısmı görülecektir. Yüzü dönük olan insanın böyle bir niyeti olmasa da ister istemez gözü evin içine kayacaktır. Bu ev mahremiyetini belli bir ölçüde ihlaldir, zedeleyicidir.

Ev sahibi, evinin içinde dolaşan gözü hissedecek ve tedirgin olacaktır. Daha evin kapısında iken yaşanan bu tedirginlik ve hoşnutsuzluk sonraki konuşmalara, davranışlara da aksedecek, bu durum boğaza takılan bir kılçık gibi zihinde ve kalpte takılı duracak, iki tarafı da rahatsız edecektir.

Ev sahibi bu duruşu en azından ihmal ve dikkatsizlik, terbiye noksanlığı sayacaktır. Bilerek yapıldığını hisse der veya böyle bir kanaat edinirse durum daha da kötü olacak, güven duygusu yara alacak, sonraki günlere de tesir edecektir.

İslâm ahlâkının emrettiği kapının bir kenarına çekilerek, yüzü başka bir tarafa döndürerek duruş ise dikkatleri terbiye inceliğine çekecek, gönüllerde güven duygularının ve dostâne meltemlerin esmesine vesile olacaktır. Karşılıklı olarak iyi yönde filizlenen duygular da sonraya müsbet olarak aksedecek, hayırlara vesile olacaktır.

Her kapı çaldığında da kapılar kendisine dostça açılacaktır…

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Peygamberimizin İçeriye Girme, Kapı Çalma ve İzin İsteme Adabı
• Kapı çalma adabı Nur suresi 27 ve 28 ayetler
• Hz. Muhammed’in dini nedir ?
• Peygamber Efendimiz Alevi mi ?
• Dünyadaki ilk canlı Hz Adem mi ?
• Tümünü görüntüle.
• Cima adabı
• Zifaf adabı
• Düğün adabı (Sünnet, Mekruh ve Haram Düğünler)
• Kabir Ziyaretinin adabı ve Caiz Olmayan Uygulamalar
• Gadabı İlahiyi Söndürür Ne Demek, Hangi İşler Söndürür?
• Tümünü görüntüle.
• Dini soru sor Cevap Al
• Dini soru sorabileceğim site arıyorum ?
• Dini soru sor Cevap Al Sitesi Hakkında Bilgi
• Dini soru sor kimin?
• Dini soru sor imamlar cevaplıyor
• Tümünü görüntüle.