İslamda Vasiyet Hakkı

Vasiyet iki manada kullanılmaktadır. Vasiyet bir malı ölümden sonraya bağlayarak bir şahsa veya hayır kurumuna karşılıksız olarak bağışlaması veya bir kimsenin ölümünden sonra, küçük çocuklarının mâlî işlerini yürütmekte vasi tayin etmesidir. [1]

Vasiyetin meşruiyeti, Kitap, Sünnet ve İcma ile sabittir.

Vasiyetin sebebi, dünyada hayırla yâd edilmek ahrette ise yüksek derecelere nail olmaktır.[2]

Vasiyet, vasiyet edenin ölümüyle yürürlük kazandığı için, vasiyet eden kişi hayatta iken vasiyetini istediği zaman değiştirebilme imkânına sahiptir.[3]

Yüce Allah,  Nisa suresi 11 ila 14. ayet-i kerimeler arasında mirasçıların alacağı miktarı belirlemiştir. Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) de Veda Hacc’ında vermiş olduğu hutbesinde şöyle buyurmuştur: “Yüce Allah, her hak sahibine hakkını vermiştir. O bakımdan mirasçıya vasiyet yoktur.”[4] Buyurmuştur.

Vâsilerine zarar verircesine yapılan vasiyet muteber değildir.[5] Sahabeden Sa’d b. Ebî Vakkas (r.a) anlatıyor: “Rasûlullah (s.a.s) Veda Haccı senesinde, hastalığım için bana geçmiş olsun ziyaretine geldi. “Ey Allah’ın Rasulü! Gördüğünüz gibi ağrım çok şiddetlendi. Ben mal mülk sahibi biriyim. Bana varis olacak tek kızımdan başka kimsem yok. Malımın üçte ikisini tasadduk etmek istiyorum!” dedim. Hemen: “Hayır, olmaz!” buyurdular. “Yarısı?” dedim. Yine; “Olmaz!” buyurdular. “Üçte biri?” dedim. “Üçte birini mi? Üçte bir de çok. Senin mirasçılarını varlıklı olarak bırakman, insanlara el açacak şekilde muhtaç bir halde bırakmandan daha hayırlıdır..”[6] buyurdular.

Buna göre bir kimsenin malından vasiyetiyle tasarruf edebileceği miktar, en fazla üçte birdir. Malın üçte birinden fazlasını kapsayan vasiyet ise ancak mirasçıların rızası ile geçerlidir.[7]

Emanetleri geri vermek, yerine getirilmemiş hac, zekât, oruç ve kefaretler gibi bilinmeyen borçların ödenmesini vasiyet etmek farzdır.[8] Yine üzerinde bir hak, bir borç olan kimsenin ölümünden sonra terekesinden -yani geriye bırakmış olduğu maldan-  ödenmesini vasiyet etmesi farzdır. Böyle bir borcun veya sahibine teslim edilmesi gereken bir hakkın bulunmaması halinde vasiyetin yapılması tavsiye edilmiş ve ibadet kabul edilmiştir.[9]

Zengin akraba ve yabancılara da vasiyet etmek mubahtır. Varislerin zengin olması yahut kendilerine düşecek hisselerle ihtiyaçlarını karşılayabilmesi durumunda yabancılara usulüne göre vasiyette bulunmak ise müstehaptır.

Hasta olmayan sağlıklı bir insanın vasiyetinin yazılı olması menduptur. Çünkü ölüm ansızın gelebilir. Bundan dolayı borçlar, emanetler ve yerine getirilmesi gereken farzları içine alacak şekilde bir vasiyet hazırlanmalı ve kişinin vefatından sonra varislerce takip edilebilecek bir şekilde korunması sağlanmalıdır.[10]

Belli bir şekilde yapılmış meşru bir vasiyetin yerine getirilmesi, vasiyet edenden başka diğer ilgililer için bir borç teşkil eder. Bu hususta Cenab-ı Hak şöyle buyurur: “Her kim bunu işittikten ve kabullendikten sonra vasiyeti değiştirirse, günahı onu değiştirenleredir. Şüphesiz Allah her şeyi işitir ve her şeyi bilir.”[11]

[1]     Hüseyin Kayapınar, “Vasiyyet”, Ş. İsl.Ansik..

[2]   A. Fikri Yavuz, İslam İlmihali, s. 557.

[3]   Hamdi Döndüren, Ticaret ve İktisat İlmihali, s. 60.

[4]   Tirmizî, “Vesâyâ”, 5; Nesâî, “Vesâyâ”, 5.

[5]     Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, I/512.

[6]   İbrahim Canan, Kütüb-ü Sitte, XVI/183.

[7]     İhtiyar, (terc. Mehmet Keskin), .IV/329.

[8]     A. Fikri Yavuz, İslam İlmihali, s. 558.

[9]  Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, DİB. Y., I, 275.

[10]   Vehbe Zuhaylî, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, X/138.

[11]   Bakara, 2/181.

BENZER KONULAR:

• islâm’da miras vasiyet
• İslam’da Vakıf Kültürü
• Mirasta vasiyet yok ise ne yapmalıyız
• İslamı beğenemiyorum
• İstemediğim kişiler cenazeme gelmesin vasiyeti
• Tümünü görüntüle.