Share
İslâm’ın Yayılmasında Tarikatlerîn Rolü
Question
İslâm’ın Yayılmasında Tarikatlerîn Rolü

Soru: İslâmiyet’in yayılışında tarikatlerin bir rolü var mıdır?
Cevap: Tarikatler konunda düşünürler arasında geniş görüş ayrılıları vardır. Tarikatleri destekleyenler de, eleştirenler de bulunmaktadır.
Bâzı kimseler tasavvufun sonradan ortaya çıkmış bir bid’at olduğunu, pek çok kimsenin tasavvufu (kişisel) arzu ve ihtiyaçları, keyfi istek ve şehvetleri için kullandığını söylemektedir. Bu düşüncede olanlar tasavvufa karşı çıkıyor ve onun olumsuz bir hareket olduğunu, İslâmiyet’in aslında, özünde böyle bir şey bulunmadığını ifade ediyorlar.
Bir başka grup ise tasavvufun ruhsal hayatın zirvesi olduğunu, ahlâkı ve dini duyguyu diriltme hususunda yüce bir mertebede bulunduğunu söylemektedir.
Bu iki gömsün ortasında daha ılımlı düşünenler de vardır. Bunlara göre tasavvufçuların kusur ve eksikleri olabilir. Özellikle tasavvufu göstermelik yapanlarda, bu işi sadece lafta bırakanlarda kusur ve eksiklikler vardır.
Öte yandan gerçekten tasavvuf erbabından Kur’ân ve sünnete sarılanlar Allah’ın güçlü, sağlam ipine yapışmışlardır. Ve bunlar arzularına ve rezilliklere direnir, karşı çıkarlar.
Görüş ayrılıklarının sonucu ne olursa olsun İslâm tarihi şunu ortaya koymuştur ki şu anda meşhur olan tarikatler, özellikle günümüzdeki düzenlemeleri ile İslâm’ın ilk yıllarında mevcut değildi.
Günümüzdeki durumu ile tasavvuf, Hz. Peygamber zamanında, sahabe ve tabiîn döneminde yok idi. Bu dönemlerde İslâmiyet hızlı bir şekilde yayılıyordu. Doğusuyla batısıyla tüm bu yayılışta tarikatlerin bir rolü söz konusu değildi. Zira henüz ortada tarikat diye bir şey bulunmuyordu.
Bununla beraber daha sonraki dönemlerde İslâm’ın yayılmasında tarikatlerin büyük rolü olmuştur. Tasavvufçulardan ihlaslı kimseler Allah yoluna çağırmada büyük gayretler göstermişlerdir.
Bu insanlar güzel önderlik ve güzel örnekler vermek yolu ile insanları Allah yoluna çağırıyorlardı. İnsanlar bu davranışlardan etkileniyor ve verilen örnekleri çekici buluyor, kolaylıkla kazanılıyorlardı. Bu insanlar hoşlanılan, ışık saçan, yardım eden insanlardı. Böylece İslâm’ın yayılmasına ve halkın İslâm’a bağlanmasına hizmet ediyorlardı.
Bunlar konuşmalarında çoğunlukla ruh, ahlâk ve vicdan yönlerine özen gösterirlerdi. Nitekim bu konuların dinde dahi aktif bir etkisi vardır.
Tasavvuf yoluyla İslâmiyet’in yayılmasına, İslâm inancının açık ve sade olması da yardımcı olmuştur. Zira İslâm dininde inanılacak meselelerde bir kapalılık, karışıklık yoktur.
Özllikle tasavvufçuların zeki ve ileri görüşlü olanları kendi sınırlı dini kültürleri ile İslâm’ın inanç esaslarını kolaylıkla ve basit bir şekilde açıklıyorlardı.
Bir örnek olarak Hacı Bektaş Veli Bektaşilik yoluyla miladi 16. yüzyıl başlarında bu görevi yerine getirmiştir.
Hacı Bektaş Veli Anadoluya gelerek İnkişariyye grubunun Sultan Orhan zamanında müslüman olmasını sağlamıştır.[33] Hacı Bektaş Veli ve müridleri davalarını Anadoluda ve kurt bölgelerinde yaymışlardır.
13. hicri yüzyıllarda yaşayan Mücahid Abd’ul-Kâdir Cezain (vefatı hicri 1300) de bir sûfi idi. Hem insanları İslâm’a davet ediyor, hem Fransız işgalcilerine karşı direniş hareketlerini oluşturuyordu. Cezayir de İslâm varlığının korunmasında bu zâtın büyük payı vardır.
Cezairî’nin tasavvuf konusunda M<?vö/:z/isimli üç ciltlik bir kitabı vardır. Bu zatın, bağlıları arasında etkisi büyüktür.
Öte yandan Senûsî tarikatı aracılığı ile milyonlarca zenci müslüman olmuştur. Özellikle Kongo, Nijerya, Kamerun ve Çad’da Senûsi-lik yaygındır.
Kendilerine bir takım eleştiriler yöneltilmiş olmasına rağmen Ticanilik, Kadirîlik ve Şâzeliyye tarikatlarının da İslâm’ın yayılmasında
hatırı sayılır hizmetleri olmuştur.
En iyisini Allah bilir.
Benzer konular:
Answer ( 1 )
İslam’ın yayılmasında tarikatlar önemli bir rol oynamıştır. Tarikatlar, İslam’ın manevi boyutunu vurgulayan ve bireylere manevi rehberlik sağlayan kurumsal yapılar olarak ortaya çıkmıştır. Tarikatlar, genellikle bir şeyh (ruhani lider) etrafında toplanan öğrencilerden oluşur ve bu öğrenciler, tarikatın öğretilerini takip ederek manevi gelişimlerini sağlamaya çalışırlar.
İslam’ın yayılmasında tarikatlar, çeşitli yollarla etkili olmuşlardır. İşte bazı önemli etkileri:
Manevi Rehberlik: Tarikatlara bağlı şeyhler, öğrencilere İslam’ın içsel boyutlarını öğretir, manevi rehberlik sunar ve onları Allah’a yakınlaşma konusunda yönlendirir. Bu manevi rehberlik, öğrencilerin İslam’a olan bağlılıklarını artırır ve onları İslam’ın öğretilerini daha derinlemesine anlamaya teşvik eder.
Zikir ve İbadet: Tarikatlar, zikir adı verilen manevi remzi tekrarlarla Allah’ı anmak ve manevi bir deneyim yaşamak için düzenlenen ibadetlerin önemini vurgular. Zikir, tarikat mensuplarının manevi disiplini geliştirmelerine ve Allah’a daha yakın hissetmelerine yardımcı olur. Bu şekilde tarikatlar, İslam’ın ruhani boyutunu vurgulayarak Müslümanların manevi gelişimlerini destekler.
Toplum Hizmetleri: Bazı tarikatlar, İslam’ın yayılması ve toplumun ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla çeşitli toplum hizmetleri sunarlar. Bu hizmetler arasında yoksullara yardım, eğitim faaliyetleri, sağlık hizmetleri ve barınma gibi alanlar yer alabilir. Tarikatlar, bu şekilde hem Müslümanların yaşam kalitesini artırırken hem de İslam’ın değerlerini topluma yayma amacını taşırlar.
Sosyal Bağlar ve İnisiyasyon: Tarikatlar, bir araya gelen öğrenciler arasında sıkı bir sosyal bağ oluşturur. Öğrenciler, birbirleriyle manevi deneyimlerini paylaşır, yardımlaşır ve birlikte ibadet ederler. Tarikatlara katılmak genellikle bir inisiyasyon sürecini gerektirir ve bu süreç, yeni üyelerin tarikatın öğretilerini kabul etmelerini ve tarikat ailesinin bir parçası olmalarını sağlar.