Hafif uyuklamak (Kestirmek) abdesti bozar mı?

Uyumak bazı durumlarda abdesti bozar bununla ilgili Şafii Hanefi maliki ve Hanbeli mezheplerine göre hükümlerini hadislerdeki delillerle birlikte zikredeceğiz.

ABDESTİ BOZAN ŞEYLER: UYUMAK

الله عنه قال: «كان أصحاب رسول الله صلى عن أنس بن مالك رضي ا الله عليه وسلم ينتظرون العشاء على تخفق رؤوسهم، ثم يصلون ولا يتوضؤون » أخرجه أبو داؤد، وصححه الدارقطني، وأضلة في مسلم.

Enes b. Malik radıyallahu anh şöyle anlatıyor: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin ashâbı başları düşene kadar yatsıyı beklerler, sonra abdest almadan namaz kılarlardı.”
وعن معاوية بن أبي سفيان رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «العين وكاء الشه، فإذا نامت العينان استطلق الوكاة » رواه

أحمد، والطبراني.

Muâviye b. Ebi Süfyân radıyallahu anhın rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Göz makatın bağcığıdır. Gözler uyuduğu zaman bağcık çözülür.“”

وهذه الزيادة في الحديث عند أبي داود وابن ماجه من حديث علي، ولقطة : اوكاء الشه العينان، فمن نام فليتوضأ»، وفي كلا الإستادين ضعف.

Bu ziyade Ebu Davud’da (ve İbni Mâce’de) Hz. Ali’nin hadisinden şu lafızla nakledilmiştir: “Gözler makatın bağcığıdır. Kim uyursa abdest alsın!”

ولأبي داؤد أيضاً عن ابن عباس رضي الله عنهما مرفوعاً: «إنما الوضوء

على من نام مضطجعاً.» وفي إسناده ضعف أيضاً

Ebu Davud merfû olarak İbni Abbas radıyallahu anhümâdan şöyle rivayet etmiştir: “Ancak uzanmış olarak uyuyan kişinin abdest alması gerekir.

Hadislerden Çıkarılan Hükümler:

Enes’in hadisi oturan kişinin uyumasının abdestini bozmayacağını göstermektedir. Çünkü sahabe radıyallahu anhum yatsı namazını beklerken uykuya yenik düşerler hatta başlan önlerine düşerdi. Sonra kalkıp abdest almadan namaz kılarlardı.

Hz. Ali ve Muaviye’nin hadisleri uykunun hadese, yani abdestin bozulmasına sebep olabileceğini göstermektedir. Çünkü uykuya dalan kişi kendisinden çıkan şeyi hissetmez, çıkanı zaptedemez ve bedenine hâkim olamaz. Bütün bunlar da abdestin bozulmasına sebep olur. Uyku gerçekleştiği zaman abdest bozulur. Çünkü uyku hâli hades şüphesi taşır, yani uyuyan kişilerin çoğu kez abdestleri bozulur.

İbni Abbas’ın hadisi abdestin uyku sebebiyle bozulmasının sadece ya tarak uyumaya mahsus olduğunu gösteriyor. Çünkü yatan kimsenin maf salları gevşer, yani ondan hades çıkar. Buna karşılık oturanın, rükû ve secde edenin uyumasıyla abdesti bozulmaz.

Daha önce geçen Safvân b. Assâl’in hadisindeki “uyku” ifadesi mutlak olup herhangi bir şekilde uyumakla abdestin bozulacağını göstermektedir.

Hz. Ali’nin ve Muâviye’nin hadisleri de bunu gösteriyor.

Şerh edenler bu mesele hakkında sekiz mezhep zikretmişler ve ümmetin uyguladığı dört mezhebi bunlar arasında belirtmemişlerdir. Biz burada söz konusu mezhepleri hadislerle delillendirerek anlatmaya çalışacağız.

Dört mezhep de bizzat uykunun bir hades olmadığı ancak hadese sebebiyet verebilecek bir hâl olduğu hususunda ittifak etmişlerdir. Çünkü uyku hâlinde beden gevşer ve hissetme kabiliyetini yitirir. Böylece kişi his setmeden hades vaki olabilir. Kişinin uykusundayken bilmeden hades vaki olmasından korkulduğu için uyku abdest bozan şeylerden sayılmıştır. Buna dayanarak konu hakkında şu ayrıntılar ifade edilmiştir:

a) Az da olsa yatarak uyuyan kişinin abdestinin bozulacağı hususunda ittifak etmişlerdir. Şöyle ki, kişinin elinde tutmuş olduğu şey yere düşer veya çevresindeki sesleri ve konuşmaları duymaz hale gelirse söz konusu uyku gerçekleşmiş demektir. Eğer kişinin uykusu böyle değilse, yani bazı fakihlerin hafif uyku dedikleri türdense, kişi elindeki şeyi yere düşürmeden tutmaya ve çevresindeki sesleri işitmeye devam ediyorsa abdesti bozulmaz. Yüzüstü veya bir şeye dayanarak uyuyan kişi de yatarak uyuyan gibidir.

Buna delalet eden hadisler daha önce de açıkladığımız üzere gayet açıktır. Fakat Enes’in şu hadisi bu hususta problem teşkil etmektedir: “Yaslanırlar ve içlerinden bazısı uyurdu.” Bu hadise verilen cevapta onların bu uykusunun hafif türden olduğu söylenmiştir. Bu gayet açıktır, çünkü namazı bekleyen kişinin uykusudur.

b) Kabaları yere yapışık hâlde oturarak uyuyan kişinin abdesti ise Hanefiler’e ve Nevevi’nin tasvip ettiği üzere Şafiîler’e göre bozulmaz. Mâlikîler’e ve Hanbeliler’e göre böyle uyuyan kişi çok uyursa abdesti bo zulur, az uyursa bozulmaz. Eğer böyle oturarak uyuyan kişi bir şeye daya narak uyuyorsa ve o şey çekildiğinde düşüyorsa Hanefiler’den nakledilen bir rivayete göre ittifakla abdesti bozulur. Çünkü uykudaki gevşeme hâli bir şeye dayanmakla zirveye ulaşır ancak dayanılan şey kişinin yere devrilme sine engel olur.

Hanefiler‘den nakledilen diğer bir rivayete göre ise kabaları yere yapı şık hâlde oturarak ve bir şeye dayanarak uyuyan kişinin abdesti bozulmaz. Çünkü kabaların sağlam bir şekilde yere yapışık olması herhangi bir hadesin çıkmasına engel olur.

Oturarak uyuyan kimsenin abdestinin bozulacağını söyleyenler uyumakla abdestin bozulacağını zikreden hadislerin umumunu delil göstermişlerdir. Bu hadisler oturanla oturmayanın uykusu arasında herhangi bir ayrım yapmadığı gibi, kabaların yere yapışık olup olmamasını da belirtmemiştir. Daha önce geçen Safvân b. Assâl’in hadisi buna bir örnektir.

Bu şekilde uyuyan kimsenin abdestinin bozulmayacağını söyleyenler ise Enes’in hadisini dell göstermişlerdir. Çünkü sahabe oturdukları yerde uyurlar ve abdest almaksızın namaza kalkarlardı. Onların delillerinden biri de bu şekilde oturmanın hadese engel olacak şekilde kişiyi kendine hakim konumda tutmasıdır. Fakat Dâlânî’nin rivayeti haricindeki hadisler bir şeye dayanıp oturarak uyuyan kişiden söz etmemektedir.

c) Namaz içinde veya dışında ayakta, rükû veya secde hâlinde uyu yan kişinin abdesti Mâlikîler‘e, yeni görüşlerinde Şafiîler‘e ve bir rivayette İmam Ahmed’e göre bozulur. Çünkü uyumakla abdestin bozulacağını ifa de eden hadisler umumîdir. Ayrıca da böyle bir uyku oturarak ve kabaları yere yapışık olarak uyuyan kişinin uykusuna benzemez. Çünkü bu şekilde oturarak uyuyan kişi hadesten korunur. Bu görüşte olanlar, tenkide uğramış olan İbni Abbas’ın hadisiyle amel etmemişlerdir.

Hanefiler’e, eski görüşünde Şafiîler‘e ve bir rivayette -uykunun hafif olması hâlinde- Hanbeli Mezhebi imamı İmam Ahmed’e göre ayakta, rükü veya secde hâlinde olanın uykusu abdesti bozmaz. Bu konuda İbni Abbas’ın hadisini delil göster mişlerdir ki bu mesele hakkında açık bir nastır. İmam Şafiî eski görüşünde Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemin şu sözünü delil göstermiştir: “Kul namaz kılarken uyuduğu zaman Allah melekleri karşısında o kuluyla övünerek şöyle der: Kulumun ruhu benim katımda ve bedeni huzurumda secde hâlinde.” Bu hadisin delil teşkil eden yanı şudur: Eğer secde hâlindeyken uyuduğu için kulun abdesti bozulmuş olsaydı Allah onu secde hâlinde olmakla vasıflandırmazdı.

Hanefiler bu istidlâllerini akılla da destekleyerek demişlerdir ki, bu gibi hâllerde kişide bir miktar kendine hâkimiyet hissi kalır. Çünkü bu hâldeyken vücut tam olarak gevşemiş değildir.

Kaynak Büluğul Meram

Diğer Sitelerimiz:
dinisorusor.com
islamisorusor.com
mumsema.com.tr

BENZER KONULAR:

• Gusül abdesti bozan durumlar
• abdesti bozan durumlar nelerdir?
• Hanbeli mezhebinde abdesti bozan durumlar
• Şafi mezhebine göre abdesti bozan şeyler
• Hanefi mezhebine göre abdesti bozan şeyler
• Tümünü görüntüle.