S. 1. Zekât nedir?

C. 1. Zekât sözlükte, gelişme, bereket, temizleme ve övgü anlamlarını taşır.

Istilahta: Mahsus bir vecihle maldan veya bedenden dolayı verilen mal/
sadakadır.

S. 2. Zekât kaç çeşittir?

C. 2. Zekât iki çeşittir: Beden zekâtu ki buna fitre denir ve mal zekâtı. Mal zekâti da iki kısımdır: Bir kısmı malın değerine taalluk eder -ticaret malları- diğeri malın zatına taalluk eder, hayvan, altın, gümüş, ziraat ve meyve gibi.

S. 3. Hangi mallarda zekât vaciptir?

C. 3. Hayvanlarda, parada, ziraat mahsullerinde, meyvelerde ve ticaret
mallarında zekât vaciptir. Hayvanların üç sınıfında zekât olur: deve, sığır ve koyun. Para olarak altın ve gümüşte zekât vardır. Ziraat mahsullerinde ise besin ve uzun süre saklanabilen türlerde zekât olur. Meyvelerde hurma ve üzümde zekât vardır.

S. 4. Gasp edilmiş, çalınmış, gaip ve emanetçinin inkâr ettiği emanet malda zekât var mıdır?

C. 4. Evet, geri alındığı takdirde bu malların zekâtı verilmelidir.

S. 5. Sahibinin gömüp unuttuğu ve denize düşen malın zekatı var midır?

C. 5. Evet, bulunduğu zaman zekâtı verilir.

S. 6. Mücevher zekâtı var mıdır?

C. 6. Altın ve gümüş dışındaki mücevherlerin zekât yoktur ancak saklanan bir mal veya ticaret eşyası olursa zekâtının verilmesi vacip olur

S. 7. Mubah ziynet araçlarında zekât var mıdır?

C7. Hayır, kadın ziynet eşyasında zekât yoktur.

S. 8. Hayvan zekâtnın şartları nelerdir?

C. 8. Hayvan zekâtının altı şartı vardır: 1. İslam, Müslüman olmayanın malında zekât olmaz.
2. Hürriyet, köleye zekât farz değildir.
3. Tam mülkiyet, alınıp daha kabzedilmemiş mal gibi zayıf mülkte zekât olmaz
4.Nisab, nisaba ulaşmamış malda zekât vacip değildir.
5. Yil, sahibinin elinde bir yıl durması gerekir.
6.Otlama, senenin büyük kısmında beslenen hayvanda zekât yoktur Eğer olmadığı takdirde açık bir zarar görmeyeceği bir müddet beslenirse zekâtu vaciptir yoksa zekât düşmez.

S. 9. Ticaret mallarının zekâtının şartları nelerdir?

C. 9. Bu mallarda da hayvan zekâtındaki altıncı şart dışındaki şartlar (Islam, hürriyet, tam mülkiyet, nisab, yıl) vardır.

S. 10. Ziraat zekâtının şartları nelerdir?

C. 10. Ziraat zekâtında yukarıdaki ilk dört şartla birlikte iki şart daha aranır:
1. İnsanların ektiği mahsullerden olmalıdır.
2.Saklanabilir besin maddesi olması gerekir.
Ziraatta nisab, kabuksuz beş vesktir, bu da yaklaşık olarak bir tok (4/3) dörtte üçü kadardır.

S. 11. Meyve zekâtının şartları nelerdir?

C. 11. Meyve zekâtunda da Islam, hürriyet, tam mülkiyet ve nisab (beş vesk) şartları aranır.

S. 12. Haraç arazisinde zekât var mıdır?

C. 12. Evet, hem zekât hem de haraç vardır.

S. 13. Haraç arazisi nedir?

C. 13. Haraç arazisi, savaşla fethedilmiş ve imam (Islam’da devlet baş kanı) tarafından fatihlere taksim edilmiş sonra onlardan satın alınarak Müslümanlara vakfedilip belli bir haraca bağlanan arazidir.

S. 14. Ticaret, ev ve dükkânların da -kiraya verilmek üzere yapıl mış olanlarda- zekât var mıdır?

C. 14. Evet, ticaret maksadı varsa, menfaat olduğundan dolayı zekâtı vaciptir. Eğer ticaret amacı yoksa, şartları çerçevesinde ücretlerinde zekât olur.

S. 15. Elinde bulunan nisab miktarı kadar borcu olan kişiye zekât farz mıdır?

C-15: Elinde nisaba ulaşmış malı olup bu malın miktarı kadar borcu olan kişi, var olan malin zekâtını vermek durumundadır. Borç zekâta mani değildir. Aynı şekilde zekâta müstahak olan malı elinden alınmış ve geri alma gücü olan kişi de bu malın zekâtını vermek zorundadır.

S. 16. Borçlu borç sahibine, borcun bitene kadar bende olan mali nin zekâtını bana ver der ve o da verirse caiz olur mu?

C. 16. Evet, caiz olur ve borç sahibi verdiği takdirde zimmeti beri olur.

S. 17. Senelik malın zekâtını erken vermenin şartları nelerdir?

C. 17. Bunun için iki şart vardır:
1. Nisab tamamlandıktan sonra verilmelidir, nisabdan önce caiz değildir. Ancak ticaret eşyası için bu gerekmez çünkü bunun senesi ticaret niyetiyle satın alındığı zaman akdolur.
2.Ancak bir senenin zekâtı erken verilebilir.

S. 18. Senesi dolduktan sonra zekât verme fırsatı bulamadan malın hepsi telef olursa veya zekât verme imkânı bulup da vermeden malin hepsi veya bir kısmı telef olursa yahut sene içerisinde malı mülkiyetin den – bir an da olsa – çıkıp tekrar dönerse veya dönmezse ya da mal sahibi sene esnasında ölürse zekât açısından hükmü nedir?

C. 18. Birinci ve üçüncü durumlarda zekât düşer, ikinci durumda ise hem kalan hem de telef olmuş malin zekâtı verilir. nelerdir?

S. 19. Ortaklar nasıl zekât verir ve bunun şartları nelerdir?

C. 19. Hayvanları karışık olan ortaklar aşağıdaki şartlar dâhilinde bir kişi gibi zekât verirler ve bu şartlar:
1. Ağıl (gece yatağı) bir olmalıdır.
2. Mesrah (gündüz dinleme yeri) aynı olmalıdır.
3. Otlak ve çoban bir olmalıdır.
4. Damızlık bir (aynı cinsten) olmalıdır.
5. Aynı yerden su içmelidir.
6. Sağan ve sağılan yer aynı olmalıdır.

S. 20. Borç zekâtı nasıl verilir?

C. 20. Başkasına verilmiş borç mal yalnız veya elde bulunan mal ile birlikte nisaba ulaşırsa, senesi dolduğu takdirde zekâtı verilmelidir, elde bu lunan malda olduğu gibi. Çünkü bu, nisaba ulaşmış üzerinden bir sene geçmiş bir maldır, dolayısıyla zekâtını vermek vaciptir. Elde bulunmaması zekâta mani değildir, kayıp ticaret malı ve emanette bulunan mal gibi, ikisi de elde olmadıkları halde zekâtları verilir.

S. 21. Borcun zekâtu hemen mi verilmelidir?

C. 21. Eğer borcun zamanı gelmiş ve durumu müsait, borcunu ikrar eden, hazır bulunan ve veren birisinde ise veya inkâr edip şahit varsa, kab zetmeden önce de olsa, hemen verilmesi vaciptir.

S22. Durumu mūsait ve hazır bulunan birisinde olan borcun zekâtı ne zaman vacip olur?

C. 22. Zamanı geldiği vakit vacip olur.

S. 23. Fakir veya zengin ancak borcu inkâr edip şahit de bulunma yan kişide olan borcun zekâtı ne zaman vacip olur?

C. 23. Alındığı zaman zekâtı vacip olur,

S. 24. Lazım olan semen (paha) ile lazıma müevvel olan semen ara sındaki fark nedir?

C. 24. Lazım olan semen, muhayyerlik süresinin bittiği, lazım müevvel olan semen ise muhayyerlik süresinin devam ettiği semendir.

S. 25. Borç zekât ne zaman verilir?

C. 25. Borcun zekât açısından üç haleti vardır:
1. Borcun zamanı gelmiş ve borç sahibi borçludan alabiliyorsa, örneğin borçlunun durumu müsait ve bütün borcu ödeyecek malı varsa, kabzedilmemişse dahi zamanı geldiğinde hemen zekâtı verilmelidir. Çünkü bu, elde bulunan mal hükmündedir, borçluda olan emanet gibi, istenilen zaman alınabilir ve tasar rufta bulunabilir.
2. Borcun zamanı gelmiş ancak borçlunun verecek durumu yoksa veya borçlu borcu inkar ediyor ve borç sahibinin de şahidi yok sa zekâtı hemen vermesi vacip değildir. Çünkü alıp tasarrufta bulunamıyor. Ancak borçlunun zimmetinde kaldığı süre hesap lanır, alındığı zaman geçen senelerin zekâtı verilir.
Çünkü her senenin zekâtı vacip olmuş ve zimmetinde kalmıştır, kayıp olan mal gibi, dolayısıyla kabzedildiği zaman zekâtının verilmesi gerekir.
3. Aynı şekilde borç müeccel ise zamanı gelmeden önce zekâtının verilmesi vacip değildir. Zaman gelip kabzedildiğinde veya kabzetme imkânı olduğunda geçen senelerin zekâtu hesaplanıp verilir. Zamanı geldiği halde borç alınamıyorsa, beklenir ve alındığında geçen yılların zekâtı verilir.

S. 26. Borçlunun malında zekât var mıdır?

C. 26. Bahsi geçen zekât mallarından nisaba malik olan kişi, senesi dolup zekāti vacip olduğunda vermek zorundadır. Malin tümünü kapsayan veya nisabdan düşüren borcu olsa da, hüküm değişmez. Aynı şekilde elinde ticaret malı olup nisaba ulaştığı ve senesi dolduğu takdirde zekâtını verme lidir. Üzerinde bulunan borçlar, elindeki malın zekātinı vermeye mani de gildir. Çünkü borç zimmete taalluk eder, zekât ise elde bulunan mala taalluk eder ve zekât vacip olduğunda-mal sahibinin elinde olsa da- müstahakların mal olur, dolayısıyla eda edilmesi vaciptir.

S. 27. Fitre sadakasının vacip olmasının şartları nelerdir?

C. 27. Fitre sadakası üç şartla vacip olur: İslam: Asli kâfire dünyevi talep olarak vacip değildir.
Ramazan ayının son gününde güneşin batması: Güneş battıktan sonra ölene fitre sadakası vaciptir, verme imkânı bulup bulamaması fark etmez.
Güneş battıktan sonra doğan çocuk için fitre vacip değildir. Bunun tam ak sine güneş batmadan önce ölen hakkında vacip değildir doğan hakkında vaciptir. Asli ihtiyaçlardan fazla malın olası: Bayram günü ve gecesi için ken disinin, bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yiyeceğinden, evden ve muhtaç olduğu hizmetçiden artı olarak malın olması gerekir. Eğer malı bayram günü ve gecesi için kendisi ve ailesinin yiyeceğine yetmiyorsa fitre sadakası
vacip değildir. Bayram günü ve gecesi için yeterli olup ondan sonrasına yetmiyorsa fitre sadakasını vermek vaciptir ve ondan sonrası itibare alınmaz.
Kişi kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu her Müslüman fert için bir saa yaklaşık 2,5 kg. kendi memleketinin yiyeceğinden fitre zekâtı verir.

S. 28. Fitre zekâtı kime vaciptir?

C. 28. Bayram günü ve gecesi için kendisinin ve yükümlü olduğu kişilerin yeme, içme, giyim, mesken, kap-kaşık, ilim kitapları ve bineğinden artı mala sahip olan her Müslümana vaciptir.

S. 29. Borç fitre zekâtına mani midir?

C. 29. Hayır, mani değildir.

S. 30. Malı gasp edilmiş veya çalınmış kişiye fitre vacip midir?

C. 30. Hayır, gereken zamanda imkânı olmadığı için vacip değildir.

S. 31. Fitresi verilen kişinin Müslüman olması şart mıdır?

C. 31. Evet, şarttır ancak verenin Müslüman olması şart değildir.

S. 32. Erkek ne zaman eşinin fitresini vermek durumundadır? C. 32. Eşi Müslüman, hür ve naşize (itaatsiz) değilse fitresini vermek zorundadır.

S. 33. Ric’i talakla veya bain olarak boşanmış ancak hamile olan kadının fitresini eşi mi verir?

C. 33. Evet, eşi vermek zorundadır.

S. 34. Verilmesi açısından fitre sadakasının kaç vakti vardır? C. 34. Bunun için beş fikhî hüküm açısından beş vakit vardır:
1. Vaciplik vakti: Ramazanın son zaman dilimi ile Şevvalin ilk zaman dilimi fitrenin vacip olduğu vakittir.
2. Cevaz vakti: Bu vakit Ramazanın başından başlar.
3. Fazilet vakti: Bayram günü sabah namazından sonra ve bayram namazından önce fitrenin verilmesi daha faziletlidir.
4. Kerahet vakti: Bayram namazından sonraya ertelenmesi mek ruhtur.
5.Haramlık vakti: Fitreyi bayramın üçüncü gününden tehir etmek -güneşin batmasıyla-haramdır.

S. 35. Zekât kime verilir ve nasıl dağıtılır?

C. 35. Zekât, Allah’ın Kitabında zikrettiği sekiz sınıfa verilir ve bunlar: Fakirler, miskinler, zekât memurları, müellefetü’l külub (kalpleri İslam’a ISındırılacaklar), köleler, borçlular, yolda kalmışlar ve Allah yolunda cihad edenlerdir. Her sınıftan en az üç kişiye verilmelidir, nacak zekât memurları bu kaideden müstesnadır, onlardan birisine de verilirse yeterlidir.

S. 36. Fakirliğe ve miskinliğe mani olmayan şeyler nelerdir?

C. 36. Uygun ev, uygun elbise -süs için de olsa- kadın hakkında adet olan ziynet eşyası, ilim talebesi için kitaplar, meslek malzemeleri ve kayıp olan mal veya ulaşmayan nafaka, kişiyi fakir ve miskinlikten çıkarmaz.

S. 37. Bu sınıfların tanımı nedir?

C. 37. Bunların tanımları:
1. Fakir: İhtiyaçlarını karşılayacak malı ve kazancı olmayan kişidir.
2. Miskin: Malı veya kazancı olup bütün ihtiyaçlarına yetmeyen kişidir. Örneğin bin lira ihtiyacı olmasına karşın yüz lira mali var.
3.Müellefetü’l külub: Bunlar yeni Müslüman olmuş ancak ni yetleri zayıf olan kişilerdir. Kendilerine zekât vererek kalpleri İslam’a ısındırılır veya samimiyetleri sağlam olup kendi top lumları içerisinde bir konuma sahip olduklarından başkalarının da İslam’ına vesile olması için zekât verilir.
4.Köleler: Kendileriyle sahih kitabet akdi yapılmış olanlardır.
5.Borçlular: Bunlar iki toplum arasında ölmüş ve sorumlu katillerin bulunmadığı bir fitneyi durdurmak için borç eden veya kendisi ve ailesi için mubah bir amaçla borç edip ödeyemeyen kişilerdir.
6.Allah yolunda cihad edenler: Orduya resmi olarak kayit ola mayan ve maaş almayan gönüllü askerledir. Bunlar zengin de olsalar kendilerine zekât verilir.
7.Yolcu: Zekât beldesinde yolculuğa çıkan veya geçen kişidir. Buna zekât verilmesi için muhtaç olması ve yolculuğunun mu bah olması şarttır.
8.Zekât memurları: İmamın (İslam’da devlet başkanı) sadakaları toplayıp müstahaklara dağıtmakla görevlendirdiği kişilerdir.

S. 38. Müellefetü’l külub kaç sınıftır?

C. 38. Bunlar dört simfer:
1.Müslüman olup İslam’ı zayıf olan, örneğin Müslümanlara isi namayan kişi
2. Toplumu içinde konum sahibi olup başkasının da müslümanolmasına sebep olacak kişi
3. Bizi kâfirlerin şerrinden koruyan Müslüman
4. Zekâtu vermeyenlerle mücadele eden veya korkutan Müslüman

S. 39. Borçlular kaç sınıftır?

C. 39. Borçlular da dört sınıftır:
1. İki hasmın arasını bulmak için borç eden
2. Cami onarımı gibi kamu yararına borç eden
3. Mubah bir harcamada kendisi için borç eden
4. Borçluya vekil olup borçluyla birlikte borcu ödeyemeyen kişi

S. 40. Başkasının verdiği nafaka ile yetinebilene zekât verilebilir mi?

C. 40. Malumdur ki insan bakmakla yükümlü olduğu eş, ebeveyn ve kü çük çocuk gibi kişilere zekât veremez. Ancak bir başkası bunlara verebilir mi? Eğer kendilerine sağlanan nafaka yetiyorsa verilemez çünkü ihtiyaçları yoktur. Eğer nafaka yetmiyorsa, bu durumda fakir veya miskin olacağından verilebilir.

S. 41. Kadın eşine malının zekâtını verebilir mi?

C. 41. Kadın zengin olup malında zekât varsa ve eşi de muhtaç ise zekâtını eşine vermesi sünnettir. Aynı şekilde çocuklarına infak etmesi müs tehaptır. Çünkü kadın eşinin ve çocuklarının nafakasından sorumlu değildir.

S. 42. Kimlere zekât verilmez?

C. 42. Mal veya kazançla zengin olana, Haşim ve Abdulmuttalip oğullarından olanlara, kâfire ve bakmakla yükümlü olunan kişilere fakir ve mis kin sıfatıyla zekât verilemez. Ancak cihad ve borçlu sıfatıyla verilebilir.

S. 43. Deve, sığır, koyun, ziraat masulleri, meyve, altın, gümüş, ti ticaret malları, çıkartılan altın ve gümüş madenleri ve hazinenin zekât miktar ve nisabları ne kadardır?

C. 43. Bu malların zekâtları aşağıda olduğu gibi verilir:
Deve zekâtı: Beş deveden dokuz deveye kadar iki yaşına girmiş bir koyun veya üç yaşına girmiş bir keçi, ondan on dörde kadar iki koyun veya keçi, on beşten on dokuza kadar üç koyun veya keçi, yirmiden yirmi dörde kadar dört koyun veya keçi verilir. Yirmi beş devede bir bint-i mehad (iki yaşına girmiş dişi deve) verilir. Otuz altı devede bir bint-i lebun (üç yaşına girmiş dişi deve) verilir. Kırk altı devede bir hıkka (dört yaşına girmiş dişi deve) verilir. Altmış bir devede bir cezea (beş yaşına girmiş dişi deve) veri lir. Yetmiş alu devede iki bint-i lebun verilir. Doksan bir deveden yüz yirmi deveye kadar iki hokka verilir. Yüz yirmi birden yüz yirmi dokuza kadar üç bint-i lebun verilir. Bundan sonraki sayı kırk ve elliye bölünür, her kırk devede bir bint-i lebun ve her elli devede bir hıkka verilir. Örmeğin 130 = 40+40+50 buna göre bir hıkka ve iki bint-i lebun verilir. Yüz seksende iki hokka iki bint-i lebun vardır.
Sığır zekâti: Otuz sığırda iki yaşına girmiş bir dana, kırk sığırda üç yaşına girmiş bir dana vardır. Böylece her otuz sığırda iki yaşına girmiş bir dana ve her kırk sığırda üç yaşına girmiş bir dana verilir.
Koyun zekâtı: Kırk koyunda iki yaşına girmiş bir toklu veya üç yaşına girmiş bir keçi, yüz yirmi birde iki, iki yüz birden üç yüz doksan dokuza kadar üç, dört yüzde dört koyun vardır. Bundan sonra her yüzde bir koyun verilir.
Ziraat masulleri ve meyve nisab: Bunlarda nisab beş veskten başlar. Vesk 150 kg. olup beş vesk 750 kg. ve bir tonun 4/3 dür. Yağmur sularıy la yetişen mahsullerde -nisaba ulaştığında, onda biri (10/1) zekât verilir. Sulanan mahsullerden onda birinin yarısı (20/1) zekât verilir. Hem yağmur hem de sulamayla yetişen mahsullerde ise onda birinin dörtte üçü (40/3) zekât verilir.
Altın ve gümüş nisabı: Altının nisabi yirmi miskal den başlar ve bu miktarın onda birinin dörtte biri (40/1) zekâttr. Gümüşün nisabı ise, yüz kırk miskaldır (veya iki yüz dirhem). Bunun da onda birinin dörtte biri (40/1) zekât tır.
Ticaret mallarının nisabı: Ticaret eşyası alındığı parayla değerlendiri lir ve nisabı takriben yirmi miskal altın ile eşittir. Nisabı sene başıyla sene sonu itibare alınır. Sene ortasında nisabdan düşmesi, zekât açısından zarar etmez.
Çıkartılan altın ve gümüş madenlerin nisabı: Bunların da nisabı bilinen
altın ve gümüş gibidir ve onda birinin dörtte biri zekât verilir.
Hazine nisabı: Bulunan cahiliye defineleri mezkûr altın ve gümüş ni sabına ulaştığında beşte biri (5/1) zekât verilir.

S. 44. Başkasının mülkünde veya mescitte ya da sokakta yahut İs lam döneminde bulunan definenin hükmü nedir?

C. 44. Başkasının mülkünde bulunursa mülk sahibinindir. Mescitte veya sokakta yahut İslam döneminde (yani o topraklar Müslümanların eline geçtikten sonra gömülmüş olan) bulunursa kayıp mal hükmündedir ve bir sene tanilir, sahibi çıkmazsa mülk edinir.

S. 45. Belli bir cihete vakfedilmiş arazide çıkan maden zekâtının hükmü nedir?

C. 45. Vakfedilirken maden varsa zekâtı yoktur çünkü vakfın bir parça sıdır. Eğer vakfedildikten sonra çıkartılırsa zekâtı verilir çünkü bu, vakfın gerilim olur, vakfın geliri ise mülktür.

S. 46. İslam dönemi definesinin hükmü nedir?

C. 46. Sahibi bilindiği takdirde kendisine verilmesi vaciptir yoksa kay bolmuş mal hükmündedir.

S. 47. Kendisine zekât verilen kişide aranan şartlar nelerdir?

C. 47. Müslüman ve hür olması, Haşim ve Abdulmuttalip oğullarından (seyit), mevalilerinden ve zekât verenin bakmakla yükümlü olduğu kişiler den olmaması gerekir.

S. 48. Sadakanın hükmü nedir ve ne zaman vacip ne zaman haram olur?

C. 48. Sadaka sünnettir. Zor durumda biri varsa ve sadaka verenin de ihtiyacından artan malı varsa vermesi vaciptir. Sadaka veren kendisi elinde ki mala muhtaçsa veya verdiği kişi haram bir yola sarf edeceğini biliyorsa vermesi haram olur.

S. 49. Zengine veya Haşim ve Abdulmuttalip oğullarına sadaka ve rilebilir mi?

C. 49. Evet, verilebilir.

S. 50. Sadakanın veren kişi tarafından geri mülk edinmesinin hük mü nedir?

C. 50. Alışveriş yoluyla da olsa mekruhtur.

Kolay Şafi fıkhı
itisam yayınları