SULH BÖLÜMÜ

S. 1. Sulh nedir, çeşitleri nelerdir ve hangi türleri sahihtir?

C. 1. Sulh sözlükte tartışmayı bitirmek anlamına gelir. Istılahta: Antlaşmanın sağlanıp geçimsizliğin kaldırılması için yapılan bir akittir.
Türleri:
1.İnkârla sulh: Bir kişi başka bir kişi üzerinde borcu veya mali olduğunu iddia edip dava da davacının böyle bir hakkı oldu ğunu inkâr etmesi durumudur. Bu durumda sulh yapılamaz ya pılsa dahi batıl olur, çünkü sulh bir haramı helal kılamaz.
2.İkrarla sulh: Bir kişi başka bir kişi üzerinde bir hak – borç veya mal – iddiasında bulunur, davalı da kabul eder. Bu durumda sulh talebinde bulunur ve sulh olursa caiz ve sahihtir.

S. 2. İkrarla sulh un kaç türü vardır?

C. 2. İkrarla sulhun iki türü vardır:
1. Harita (düşürme) sulhu: Bu adla adlandırılmasının nedeni, hak sahibinin hakkının bir miktarından vazgeçmesidir. Bu da iki kısma ayrılır:
. Ayında (nesne) sulh: Bunda hibe hükümleri icra olunur, örne ğin davacının, üzerinde sulh yapılmış bir evin yanmasını alması gibi. Bu durumda davacı davalıya evin diğer kısmını hibe etmiş olur.
. Borçta sulh (ibra): Burada da hibe hükümleri icra olur ve sulh ibra, düşürme lafızlarıyla yapılabilir. Örneğin iki kişi bir borç üzerinde tartışır, davalı da ikrar ederse ve sulh paranın bir kışmı üzerinde sağlanırsa sulh ve ibra – davalı borcun bir kısmından beri olmuş olur. Eğer sulh, ibra v.b lafızlarla olursa kabul gerekmez keza herhangi bir şarta baglanması caiz da olmaz.
1.Müavada (bedel) sulhu: Böyle isimlendirilmesinin sebebi, hak sahibi malın karşılığında – menfaat veya ayın – başka bir şeyi kabul etmesidir ve bu da iki kısma ayrılır:
. Ayında bedel: Bunda alışveriş hükümleri cari olur. Örneğin üzerinde husumet yaşanan bir ev karşılığında davalının dava ciya bir araba vermesiyle yapılan sulh gibi, bu sulh caiz ve sa hihtir. Eğer sulh, bir sene arabasını kullanmak gibi başka bir mal m faydası karşılığında yapılırsa, bu sulh kiralama hükmüne tabi olur. Yahut belli bir süre malı kullanıp sonra geri verme karşılığında sulh sağlanırsa iareye girer.
. Borçta bedel: Burada da alışveriş hükümleri cari olur. Örneğin bir kişi başka birisinde bin dinar borcu olduğunu iddia eder davalı da kabul ederse ve bunun karşılığında çamaşır makinesi gibi bir ayın üzerinde sulh yaparlarsa, bu sulh değiştirme ve
satış olur.

S. 3. Sulhun rükünleri nelerdir?

C. 3. Sulhun rükünler:
1. Taraflar; davacı (kendisiyle sulh yapılmak istenen) davalı (sulh talebinde bulunan) kişi. Her ikisinde de aşağıdaki şartlar aranır:
a. Mükellef olmaları,
b- Malda tasarruf hakkına sahip olmaları,
c- Sulhta açık bir zararın olmaması gerekir, örneğin velisi olduğu bir çocuğun malı karşılığında sulh yapan kişi gibi. 1- Sıyga: Bunun için taraflardan icap ve kabul şarttır, ancak ibra olursa kabul geremez.
2- Hakkında sulh yapılan sey: Yani davacının iddia ettiği ve karşilığında sulh talebinde bulunulan hak, bunun da şartları vardır:
a- İnsana ait bir hak olması gerekir: Bu hakkın mal veya kısas gibi farklı bir hak olması, karşılığında sulh yapılan şey ev gibi ayın veya bin dinar gibi para olması fark etmez. Eğer dinar olursa akit meclisinde kabzedilmesi gerekir ki, borçla borç olmasın. İnsana ait bir hak olması kaydıyla, Allah’a ait haklar çıkmış oldu. Örneğin birisinin zina ettiğini gören şahitlerin, durumunu hâkime bildirmemek için zina edenle bir mal karşılığında sulh yapmaları gibi.
b- Kendisiyle sulh yapılmak istenen kişiye ait bir hak olmalıdır: Eğer ona ait bir hak değilse sulh yapılamaz ancak kendi vela yeti altında bulunan birine sulh yapabilir. Örneğin eski ortak yeni müşteriyle (şüfa’ada) sulh yapamaz, çünkü satılan yerde (ortağının hissesi) bir hakkı bulunmuyor, kaldı ki üzerinde sulh yapmaya çalışsın. Şeriat sadece ona zorla mülk edinme hakkı tanımıştır.
C- Belli olması gerekir: Eğer meçhul olursa sulh yapılamaz.
3- Üzerinde sulh sağlanan şey: Yani davacının davalıdan iddia et tiği hak karşılığında aldığı bedel, bunun da şartları:
a- Şeriatta mal olması gerekir: Eğer içki, domuz, müzik aletleri gibi İslam hukukunda mal sayılmayan şeyler üzerinde sulh yapılırsa sahih olmaz.
b- Sulh yapanın (davalı) malı olmalıdır: Eğer mülkiyetinde olma dığı anlaşılan bir mal ile sulh yaparsa sahih olmaz.
C- Taraflar nezdinde miktarı belli olmalıdır.

S. 4. Caddeye balkon çıkartılıp ortak yola kapı açılabilir mi?

C. 4. Gelip geçenlerin zarar görmeyeceği şekilde caddeye balkon çıkar tilabilir, ancak ortak yola – ortakların izni olmadan – kapı açılamaz. Ortak yola çıkış için bırakılan çıkışta kapı ileriye doğru alınabilir fakat ortakların izni olmadan geriye alınamaz ve bunun üzerine sulh yapılabilir.

Kolay Şafi fıkhı
itisam yayınları