Oruçta Mazeret

SORU: Ben kansızlık rahatsızlığı olan bir hastayım. Doktorlar oruç tutmamamı söylediler. Arkadaşlarla aramızda geçen tartışmada arkadaşlarımı ikna edemedim. Konuyu sorduğum bir din adamı “dinimizde hastaya göre oruç tutmakta bir sıkıntı yoktur” dedi. Fakat bir başkası oruç tutmama halinde hergün için çeyrek Kuveyt dinarı vermem gerektiğini söyledi. Ben on nüfuslu bir aileye sahibim. Bu miktarı veremece-ğimi söyledim. Bu konuda dinin hükmünü bildirmenizi istiyorum.

CEVAP: Allah kullarına lütufkârdır. Aşağıdaki ayetler bunu ifade ediyor:

Allah hiç bir şahsa gücünün üstünde sorumluluk yüklemez. (Bakara/286)

Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez. (Bakara/185) Allah din hususunda üzerinize hiçbir zorluk yüklemedi. (Hac/78)

A mâya (köre) güçlük yoktur. Topala güçlük yoktur. Hastaya güç-!ük yoktur. (Bakara/286)

Hz. Allah oruç tutmayı farz kılınca bu farzı, gücü yetenlerin yerine getirmesini istemiştir. Küçük olmak, yolcu olmak, hasta olmak gibi bir sebeple oruca gücü yetmeyene oruç farz değildir. Bundan dolayıdır ki fıkıh âlimleri orucun ergenlik çağına gelen, yolcu olmayan ve sağlıklı kişilere farz olduğunda görüş birliği etmişlerdir.

Bunu Kur’an desteklemektedir. Zira orucun farz olduğunu bildiren âyette: “Ey iman edenler! Oruç, sizden önce gelip geçmiş ümmetlere farz kılındığı gibi sizin üzerinize de farz kılındı. Umulur ki korunursunuz. Oruç size sayılı günler olarak yazıldı. Sizden her kim, hasta yahut yolcu olursa, tutamadığı günler kadar diğer günlerde oruç tutar. (İhtiyarlık veya şifa umudu kalmamış hastalık gibi devamlı mazeret olup da) oruç tutmaya gücü yetmeyenlere fidye (vermeleri) gerekir” (Bakara/183-184) buyurululuyor. Devamında ise “…sizden her kim o aya (ramazan) çıkarsa, o ay’ı oruçlu geçirsin. Allah size kolaylık ister, zorluk istemez” (Bakara/185) buyurulmuştur.

Fıkıh âlimleri bu ayetlerden şunu anlamışlardır: Hasta veya yolcu olan kimse oruç tutmayabilir. Hastalık veya yolculuk hali sona erince tutulmayan oruçlar kaza edilir. Oruç tutmaya gücü yetmeyen veya son derecede güçlük ve zahmet içerisinde oruç tutabilen kimse orucu yer ve her gün için bir yoksula yemek yedirir (veya yemeğin bedelini verir.)

Fıkıh âlimlerinden bazısı oruç tumak insanın ölümüne yol açacak ise, bu durumada oruç tutmanın haram olduğunu söylemişlerdir. Orucun kendisi için bu derece sakıncalı olması sözkonusu olan kimse canını korumak için orucu yer. Hz. Allah: “Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayınız” (Bakara/195) buyuruyor.

Şifasız bir hastalığa tutulan veya iyileşme ümidi olmayıp, oruçtan zarar gören kimse için de hüküm böyledir. Bu durumda olan kimse orucunu yer ve fidye olarak hergün için bir yoksula yemek yedirir.

Bir kişiye yemek yedirmenin bedeli şehirden şehire değişir. Sanırız ki soruda ifade edilen çeyrek dinar fidye için yeterlidir.

Müslüman ve güvenilir doktor, bir kimseye, mevcut hastalığının zarar vereceğini bildirse, o kimse oruç tutmaz. Eğer belirli bir süre sonra hastalığı iyileşirse oruç tutamadığı günleri kaza eder. Hastalığı hiç geçmezse fidye verir. Fidye vermeye gücü yetmezse bir günah olmaz.