ŞAFİİ MEZHEBİNE GÖRE ORUCU BOZAN DURUMLAR: DETAYLI BİR İNCELEME

Oruç, İslam’ın beş temel şartından biri olup, Ramazan ayında Müslümanlara farz kılınmıştır. Orucun geçerli ve makbul olması için belirli şartlara riayet edilmesi gerekir. Orucu bozan durumlar ise İslam alimleri tarafından detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Şafii mezhebine göre orucu bozan durumları, her bir başlığı derinlemesine inceleyerek detaylandıralım.

1. YEMEK, İÇMEK: ORUCUN TEMEL YASAKLARI

Oruç, özü itibarıyla imsak vaktinden iftar vaktine kadar yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durmayı gerektirir. Bu nedenle bilinçli olarak yapılan her türlü yeme ve içme eylemi orucu bozar.

-Yenilen Şeylerin Niteliği: Orucu bozan şeyler sadece gıda maddeleriyle sınırlı değildir. Besleyici veya besleyici olmayan, yenmesi mutat olan veya olmayan her türlü madde bu kapsama girer. Örneğin; bir parça ekmek yemek orucu bozduğu gibi, bir avuç toprak yemek veya bir taş parçasını yutmak da orucu bozar. Ancak unutarak yemek içmek orucu bozmaz. Hz. Muhammed (s.a.v.) bu konuda şöyle buyurmuştur: “Kim oruçlu olduğunu unutarak yer, içerse orucunu tamamlasın, bozmasın. Çünkü onu Allah yedirip içirmiştir.”

-İçilen Şeylerin Niteliği: Su, meyve suyu, çay, kahve gibi içecekler orucu bozar. Bunun yanı sıra sigara dumanı, nargile veya herhangi bir şekilde dumanı içine çekmek de orucu bozar. Burundan çekilen enfiye türü şeyler de orucu bozan maddeler arasındadır.

-Besleyici İğneler ve Serumlar: Şafii mezhebine göre, besleyici veya damar yoluyla alınan serum ve iğneler orucu bozar. Çünkü bu yöntemler doğrudan vücuda besin ve sıvı takviyesi yaparak kişiyi oruç tutmanın getirdiği açlık ve susuzluk hissinden bir ölçüde kurtarmaktadır. Ancak tedavi amaçlı, besleyici olmayan iğneler (aşı, antibiyotik vb.) orucu bozmaz. Bununla birlikte ihtiyaten gece yaptırılması daha uygun görülmüştür.

-Ağız Dolusu Kusmak: Kendiliğinden gelen kusuntu orucu bozmaz. Ancak kişinin midesini zorlayarak ağız dolusu kusması orucu bozar. Çünkü bu eylem, vücuda dışarıdan bir madde almamakla birlikte, oruçluya zorluk veren ve onu rahatsız eden bir durum olarak değerlendirilmiştir.

2. TABİİ DELİKLERDEN MADDE GİRMESİ: İNSAN VÜCUDUNUN AÇIKLIKLARI

Şafii mezhebinde orucun bozulması için bir maddenin “cevf” (iç boşluk) denilen yere ulaşması esastır. Bu iç boşluklar; ağız, burun, kulak, ön ve arka uzuvlar (kadın ve erkek cinsel organı ile makat) ve bu bölgelere açılan yaralar (beyin, boğaz, mide, mesane gibi iç organlara ulaşan) olarak tanımlanır.

-Burun Yoluyla: Oruçluyken bilerek ve isteyerek buruna su çekmek (istinşak) orucu bozar. Bu nedenle abdest alırken aşırıya kaçmamak ve suyu genize kaçırmamaya özen göstermek sünnettir. Hapsırıkla gelen balgamın yutulması orucu bozmazken, tükürükle karışık balgamın dışarı atıldıktan sonra tekrar yutulması ihtiyatlı davranmayı gerektirir ve bazı alimlere göre orucu bozabilir.

-Ağız Yoluyla: Ağızdan alınan her türlü madde (yemek, içmek, sakız çiğnemek, sigara içmek) doğrudan mideye ulaştığı için orucu bozar. Ancak unutarak yapılanlar müstesnadır. Diş fırçalarken veya ağzı çalkalarken suyun boğaza kaçması da orucu bozar. Bu nedenle ağız çalkalarken suyu boğaza kaçırmamaya dikkat etmek gerekir. Tükürüğü yutmak ise orucu bozmaz.

-Kulak Yoluyla: Kulağa damla damlatmak veya su kaçırmak, kulak zarından geçerek içeriye ulaşırsa orucu bozar. Çünkü kulak, iç boşluğa açılan bir deliktir. Bu nedenle oruçluyken kulak temizliğine dikkat etmek ve su kaçırmamaya özen göstermek gerekir.

-Ön ve Arka Uzuvlar Yoluyla: Makattan fitil kullanmak, lavman yaptırmak veya herhangi bir sıvı madde sokmak, iç boşluğa ulaştığı için orucu bozar. Aynı şekilde kadınların vajinal fitil kullanması veya duş alması da orucu bozar. Ancak dış temizlik amaçlı kullanılanlar veya idrar yoluna sokulan kateter gibi tıbbi müdahaleler, iç boşluğa ulaşmıyorsa orucu bozmaz.

-Açık Yaralar Yoluyla: Vücutta bulunan ve mideye, boğaza, beyne veya mesaneye kadar uzanan bir yara açıklığından bilerek bir ilaç veya madde sokulması orucu bozar. Örneğin açık bir karın yarasından ilaç akıtmak gibi.

3. İSTEYEREK KUSMAK: MİDEYİ ZORLAMANIN HÜKMÜ

Oruçlu iken istem dışı gelen kusuntu orucu bozmaz. Ancak kişinin parmağını boğazına sokarak veya herhangi bir yöntemle kendini zorlayarak, ağız dolusu kusması orucu bozar. Bu durumda kişi, kustuğu şeyden bir miktar dahi olsa geri yutarsa orucu bozulur. Kusma sırasında ağız dolusu olmayan, kendiliğinden gelen bir miktar tükürük veya kusuntu orucu bozmaz.

4. BİLEREK CİNSEL İLİŞKİDE BULUNMAK: EN AĞIR ORUÇ BOZMA DURUMU

Ramazan gününde oruçlu olduğunu bilerek ve isteyerek cinsel ilişkide bulunmak, orucu bozar ve büyük günah olduğu gibi, hem kaza hem de keffaret (ceza) gerektirir. Keffaret, bir köle azat etmek, buna gücü yetmeyen iki ay peş peşe oruç tutmak, buna da gücü yetmeyen 60 fakiri doyurmaktır. Eğer cinsel ilişki unutarak veya zorla, baskı altında gerçekleşmişse oruç bozulmaz.

5. İSTEKLE MENİNİN ÇIKMASI: İHTİLAM VE BOŞALMA

Şafii mezhebine göre, oruçlu iken bilerek ve isteyerek yapılan bir eylem sonucu (elle veya başka bir yolla) meninin gelmesi orucu bozar ve kazayı gerektirir. Ancak şu durumlar orucu bozmaz:

İhtilam (uykuda iken meni gelmesi)

Sadece düşünme veya bakma sonucu gelen mezi (şehvet sırasında gelen berrak olmayan sıvı)

Öpmek, sarılmak gibi fiillerden sonra meni gelmezse oruç bozulmaz. Ancak bu tür fiillerin oruçluyken yapılması mekruhtur ve kişinin kendini kontrol edemeyeceğinden korkması durumunda harama yaklaşır.

Meninin dışarı çıkmasına engel olmak için sıkma, tutma gibi bir durum söz konusu değildir. Meni geldiğinde oruç bozulur.

6. HAYIZ VEYA NİFAS DÖNEMİNE GİRMEK: KADINLARA MAHSUS DURUM

Kadınların oruçluyken adet (hayız) veya lohusalık (nifas) kanının gelmesiyle oruçları bozulur. Kan geldiği andan itibaren oruç geçersiz olur. Bu durumda kadınlar oruçlarını bozup, daha sonra bu günlerin orucunu kaza ederler. Eğer kan güneş batmadan hemen önce gelse bile o günün orucu bozulur. Kanın kesilmesiyle birlikte, eğer gece ise, kadın niyet ederek ertesi gün oruç tutabilir. Ancak gusül abdesti almadan da oruç tutması sahihtir.

7. BÜTÜN GÜN BAYGIN VEYA SARHOŞ OLMAK: ŞUURUN TAMAMEN KAYBI

Oruçlu iken bayılma veya sarhoş olma durumu, kişinin şuurunu kaybetmesine neden olur. Eğer bu durum günün tamamında (imsak vaktinden güneş batana kadar) devam ederse oruç geçersiz olur ve kaza gerekir. Ancak günün bir bölümünde baygın kalıp sonra ayılırsa ve günün geri kalanında oruca devam ederse, Şafii mezhebine göre oruç geçerlidir. Çünkü oruca başlarken niyeti vardır ve günün bir bölümünde de olsa oruçlu olduğunun bilincindedir.

8. BİR ANLIK DAHİ OLSA DELİRMEK: AKLÎ MELEKELERİN KAYBI

Delirme (cünun) hali, kişinin şuurunu tamamen kaybettiği bir durumdur. İster bir anlık, ister uzun süreli olsun, gün içerisinde deliren kişinin orucu bozulur. Çünkü orucun temel şartlarından biri niyet ve ibadetin bilincinde olmaktır. Deliren kişide bu bilinç bulunmaz. Akıl hastaları zaten mükellef değildir. Ancak deliren kişi, gün içinde aklı başına gelirse, günün geri kalanında oruca devam edip etmeyeceği konusunda ihtilaf vardır. Şafii mezhebinde, delilik anında oruç bozulduğu için, o günün kazası gerekir.

9. KAN OLMASA DA DOĞUM YAPMAK VEYA ÇOCUK DÜŞÜRMEK: NİFAS HÜKÜMLERİ

Doğum yapmak (vefalı veya vefasız) veya çocuk düşürmek, kadının nifas (lohusalık) kanı görmese bile orucunu bozar. Çünkü doğum eylemi, rahmin boşalması ve lohusalık sürecinin başlangıcı olarak kabul edilir. Kan görülmese dahi, doğumla birlikte oruç bozulur ve bu günün kazası gerekir. Çocuğun düşmesi durumunda, düşen çocuğun bazı organlarının belirmiş olması veya olmaması arasında fark yoktur. Önemli olan rahimdeki cenin boşalmasıdır.

10. İSLAM DİNİNDEN ÇIKMAK: İRTİDAT HALİ

Oruçlu iken Müslüman bir kişinin, bilerek ve isteyerek İslam dininden çıkması (irtidat) orucunu bozar. Bu, sözle (Allah’ı inkar eden bir kelime söylemek, peygambere hakaret etmek vb.) veya fiille (secde edilen bir puta tapmak vb.) olabilir. İrtidat eden kişinin orucu geçersiz olur ve tekrar Müslüman olduktan sonra bu günün orucunu kaza etmesi gerekir. Ancak tövbe edip İslam’a dönmesi durumunda, oruç ibadeti de dahil olmak üzere diğer ibadetlerine devam edebilir. Bu durum, iman ile ibadet arasındaki sıkı bağı göstermektedir.

UNUTARAK YEMEK, İÇMEK VEYA CİNSEL İLİŞKİDE BULUNMANIN HÜKMÜ

Peygamber Efendimiz (s.a.v.)’in hadis-i şerifinde belirtildiği gibi: “Kim oruçlu olduğunu unutarak yer, içerse orucunu tamamlasın, bozmasın. Çünkü onu Allah yedirip içirmiştir.” (Buhari, Müslim). Bu hadis, unutarak yapılan eylemlerin orucu bozmayacağının en açık delilidir. Unutarak yemek içmek bir rahmet olarak değerlendirilir ve oruç geçerliliğini korur. Ancak unutan kişi, hatırladığı anda derhal yemeyi içmeyi bırakmalıdır. Aynı şekilde unutarak cinsel ilişkide bulunmak da orucu bozmaz. Bu durum, orucun ruhuna uygun olmayan bir eylem olsa da, kasıt olmadığı için Allah tarafından affedilmiştir.

Şafii mezhebine göre orucu bozan durumlar, İslam’ın temel kaynakları olan Kitap, Sünnet ve İcma’ya dayanarak belirlenmiştir. Bu hükümlerin amacı, Müslümanların oruç ibadetini en doğru şekilde yerine getirmelerini sağlamak ve ibadetlerinin kabulüne vesile olmaktır. Herhangi bir şüpheli durumda, konunun uzmanı olan din alimlerine danışmak en doğru yol olacaktır.

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Orucu Bozan Durumlar nelerdir?
• Hanbeli Mezhebine Göre Orucu Bozan Durumlar
• Maliki Mezhebine Göre Orucu Bozan Durumlar
• Hanefi Mezhebine Göre Orucu Bozan Durumlar
• Orucu Bozan Durumlar Nelerdir? Kısaca
• Tümünü görüntüle.
• Şafi mezhebine göre oruçlayken istimna yapmak
• Şafi mezhebine göre oruç (Soru cevap)
• Şafi mezhebine göre orucu buzan haller
• Şafi mezhebine göre oruç kefareti
• Şafi mezhebine göre oruçken misvak kullanmanın hükmü nedir
• Tümünü görüntüle.