Merace’l-Bahreyn

SORU: Allah Teâlâ şöyle buyurur:

İki denizi birbirine kavuşturmak üzere salıvermiştir. Aralarında bir engel vardır, birbirine geçip kavuşmazlar. O halde rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz. İkisinden de inci ve mercan çıkar. (Rahman/19-22)

Bu ayet hakkında bilgi verebilir misiniz?

CEVAP: Yani Allah Teâlâ birbirine bitişik, yüzeyleri birbiriyle temas ederi ve aralarında görünür hiçbir fasıla bulunmayan birisi acı, diğeri tatlı iki denizin sularını (birbirine karıştırmadan) akıtır. Bir görüşe göre bu âyetin anlamı şöyledir: Allah Teâlâ Fars ve Rûm denizlerini, aralarında Allah’ın kudretinden (sanki) bir perde olduğu halde veya bir kara parçası olduğu halde bırakıverir de bunlar okyanusta birleşir ve bunlardan biri diğerine karışmaz, biri diğerinin sınırını tecavüz etmez. Bir başka görüşe göre de iki denizin dalgalanıp taşmamasının anlamı, insanlara azgınlık yapmaması ve onların boğulmalarına sebep olmaması demektir. O halde ey insanlar ve cinler! Allah’ın nimetlerinden hangi nimeti yalanlarsınız. İşte şu önünüzde duran iki denizden de inci ve mercan çıkarırsınız.

İnsanlardan bazıları mücevherlerin sadece denizlerden ve tuzlu sudan çıktığını zannetmişlerdir. Fakat tefsirde uzman kişiler mücevherlerin tatlı sudan da çıktığını isbatlamışlardır. Mesela incinin muayyen nevileri denizlerden çıkartıldığı gibi, diğer bazı nevileri de nehir sedeflerinden elde edilir. İngiltere, îskoçya, Çekoslovakya, Japonya ve başka yerlerdeki tatlı sularda inci bulunmaktadır. Tatlı suların taşdığı elmas gibi kıymetli ve sert madenler de buna dahildir. Elmas, kumlu ve çakıllı olduğu bilinen kurumuş nehirlerin tortularından çıkartılır. Yakut da tortularında, yukarı Burma’da Mandelas yakınlarındaki Moncuk’da bulunur. Yakut genellikle Siyam ve Seylan’daki nehir tortularında/y ataklarında bulunur. Çok değerli taşlardan birisi olan Tubaz taşı da Brezilyada, Rusya’da ve daha pek çok yerdeki nehir yataklarında bulunur…

Ayette zikredilen iki deniz tabiri Kur’an-ı Kerim’in başka sûrelerinde de geçer. Allah Teâlâ Nemi sûresinde şöyle buyurur:

(O’na koştukları ortaklar mı) yoksa… iki deniz arasına engel koyan Allah mı daha hayırlı? (Neml/61)

Kehf sûresinde şöyle buyurur:

Bir vakit Musa genç hizmetçisine demişti ki: “Durup dinlenmiye-ceğim; ta iki denizin birleştiği yere kadar varacağım, yahut senelerce yürüyeceğim.” (Kehf/60)

Furkan sûresinde de şöyle buyurur:

Birinin suyu tatlı ve susuzluğu giderici, diğerininki tuzlu ve acı iki denizi salıveren ve aralarına bir engel, aşılmaz bir sınır koyan O’dur. (Furkan/53)

İbn Kesir, Tefsirinde Furkan süresindeki bu âyetin tefsirinde şöyle der:

Yani Allah tatlı ve tuzlu suyu yaratmıştır. Tatlı sudan maksat, nehirler, pınarlar ve kuyulardır. Susuzluğu giderici, soğuk ve tatlı suyu olan denizden bu kastedilmiştir. Bunda şüphe yoktur. Çünkü sakin, susuzluğu giderici ve suyu tatlı bir denizin bulunması mümkün değildir. Suyu tatlı deniz işte insanlar arasında akan şu (malum) sıvıdır. Allah Teâlâ insanların ihtiyaçlarına, kendileri ve arazileri için yeterlilik durumlarına göre yarattıktan arasında suyu nehirlere ve pınarlara ayırmıştır.

Diğerininki tuzlu ve acı: Yani içilemeyecek derecede tuzlu ve acı demektir. Bununla kastedilen, yeryüzünün doğu ve batı bölgerin-deki bilinen denizlerdir: Okyanuslar ve boğazlardan okyanuslara ulaşan denizler, Kızıldeniz, Yemen denizi, Basra denizi, Fars denizi, Çin ve Hint denizleri, Rum denizi, Hazar denizi ve ona benzeyen akmtısız ve bağlantısız, fakat kış aylarında ve şiddetli rüzgarlarda dalgalanan, hareketlenen ve med-cezire uğrayan denizler…

Aralarına bir engel, aşılmaz bir sınır koyan.. Yani acı ve tuzlu suyun arasına engel koyan demektir. Bu engel arzın kuruluğudur. Bu engel birinin diğerine ulaşmasına ve taşmasına mani olur. Nitekim âyette şöyle buyurulmuştur:

İki denizi birbirine kavuşmak üzere salıvermiştir. Aralarında bir engel vardır, birbirine geçip karışmazlar. (Rahman/19-22)

(Onlar mı hayırlı) yoksa yeryüzünü oturmaya elverişli kılan, aralarından (yer altından ve üstünden) nehirler akıtan, arz için sabit dağlar yaratan, iki deniz arasına engel koyan mı? Allah’tan başka bir tanrı mı var! Doğrusu onların çoğu (hakikatleri) bilmiyorlar. (Neml/61)

İmam Fahrüddin er-Râzi iki deniz ile kastedilenin gök denizi ile yer denizi olabileceğini söylemiştir. Bunlarla iki denizin cinsi kastedi-lebilir ve böylece acı ve tatlı sulu denizleri kapsamına aldığı gibi gök ve yer denizlerini de kapsamına alır. Fakat kuvvetli olan görüş, müfes-sirlerin çoğunluğunun görüşüdür ki o da nerede ve hangisi olursa olsun suyu acı olan denizle suyu tatlı olan denizdir.

Hal böyle olunca burada iki denizle Hz. Fatma ile Hz. Ali’nin, berzah (engel) ile Hz. Peygamber’in; inci ve mercanla da Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin’in kastedildiğini söyleyen kimsenin bu sözünü dikkate almamıza hiç gerek yoktur. Bu konuda Âlûsi der ki:

Benim görüşüm bu yorum sahih olsa bile hiç bir tefsiri değeri yoktur. Bu, tasavvufçuların tevili gibi bir tevildir. Hz. Ali’nin ve Hz. Fatma’nın ilim ve fazilet yönünden bizim yanımızdaki değeri okyanustan daha büyüktür. Aynı şekilde Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’in her ikisi de inci ve mercandan daha değerli ve daha güzeldir.

Allah en iyi bilendir.

BENZER KONULAR:

• Merace’l-Bahreyn