Kurana göre cariyelik nedir? Kur’an’da Geçen “Câriye” Ne Demek?

1. Kelimenin Arapçası ve Anlamı
“Câriye” kelimesinin Arapça yazımı: ٱلْجَارِيَةُ
Kökeni “جَرَى – yürüme, akma” fiilinden türemiştir. “Câriye”, “akan, hareket eden, hizmet eden” anlamında dişi bir varlığı tanımlar. Klasik Arapçada bu kelime, özellikle hizmet eden genç kadın için kullanılmıştır. Zamanla anlamı daralarak, savaş esiri olarak elde edilen kadın köleler için kullanılmaya başlanmıştır.

Ancak şunu da belirtmek gerekir ki: Kur’ân-ı Kerîm’de “câriye” kelimesi açıkça bu şekilde geçmez. Bunun yerine, mülkü yemin (يَمِين مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ) ifadesiyle bu kişiler anlatılır.

2. Kur’an’da Kullanılan Terim: “Mâ meleket eymânukum” (ما ملكت أيمانكم)
Kur’an’da kadın köleler, yani câriyeler şu şekilde tanımlanır:

مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ
“Sahip olduğunuz (kadın) cariyeler.”

Bu ifade birçok ayette geçmektedir. Aşağıda örnekleri ve açıklamaları yer almaktadır.

3. Kur’an’daki İlgili Ayetler
a) Mü’minûn Suresi 5-6. Ayetler
وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ، إِلَّا عَلَىٰ أَزْوَٰجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ

Meali:
“Onlar ırzlarını korurlar. Ancak eşleri ya da ellerinin altındaki (cariyeleri) ile ilişkide bulunmaları hâriçtir. Çünkü bu durumda kınanmazlar.”
(Mü’minûn, 23/5-6)

Bu ayette mü’minlerin iffeti korumaları övülmekte; ancak eşleri ve sahip oldukları câriyelerle ilişkide bulunmalarında bir sakınca olmadığı bildirilmektedir.

b) Nisa Suresi 24. Ayet
…وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ ٱلنِّسَآءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ…

Meali:
“Evli kadınlar da size haram kılınmıştır; ancak ellerinizin altında bulunan (câriyeler) hariç.”
(Nisâ, 4/24)

Bu ayette savaş esiri olarak elde edilen kadın kölelerle evlilik dışı ilişkiye ruhsat verildiği anlaşılmaktadır. Ancak bu ruhsat, mutlak bir serbestlik değil, belli şartlara bağlanmıştır (bu konuda fıkıh kitaplarında çok sayıda hüküm mevcuttur).

c) Ahzâb Suresi 50. Ayet
…وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَآءَ ٱللَّهُ عَلَيْكَ…

Meali:
“Sana Allah’ın ganimet olarak verdiği cariyeler…”
(Ahzâb, 33/50)

Bu ayet, Hz. Peygamber’e özel bazı hükümlerden biri olarak geçer ve cariyelerle ilgili bir ruhsattan bahseder.

4. İslam’da Cariyelik Kurumu
Câriyelik, İslam öncesi Arap toplumunda ve diğer dünya medeniyetlerinde mevcut olan bir uygulamaydı. İslam, bu sistemi bir anda kaldırmamış; kademeli olarak sınırlandırmış ve köleliğin kaldırılmasına giden yolu açmıştır.

İslam’ın Getirdiği Yenilikler:
Kölelere iyi davranma zorunluluğu getirilmiştir. (Bkz: Nisa 36, Bakara 177)

Kölelerin azat edilmesi teşvik edilmiştir. (Bkz: Mücadele 3, Beled 13)

Zina gibi suçlara dair hükümler, köleler için farklılık göstermiştir (bkz: Nur 24/2-3, 33).

Cariyelerden doğan çocuklar “ummü veled” olur ve hür kabul edilirlerdi. Annesi de azat edilmeden köle olarak satılamazdı.

5. Günümüz Açısından Değerlendirme
İslam hukukunda kölelik ve cariyelik, harp hukuku çerçevesinde şekillenmiş, savaşa katılanların esir alınmasıyla mümkün olmuştur. Ancak zamanla köleliğin kaldırılması evrensel bir değer haline geldiği için, bugün İslam âlimlerinin çoğunluğu, cariyelik hükmünün fiilen kalktığı görüşündedir.

Diyanet İşleri Başkanlığı da bu konuda şöyle der:

“Kölelik ve cariyelik İslam’ın getirdiği bir sistem değildir. Zaten var olan bir yapıyı sınırlayarak insan haklarını gözetmiş, sonlandırılması yönünde ciddi teşviklerde bulunmuştur.”

6. Sonuç
Kur’an’da “câriye” kelimesi doğrudan geçmese de, “mâ meleket eymânukum” ifadesiyle cariyelik konusu birçok ayette yer alır. Bu sistem, İslam’ın geldiği dönemde toplumda var olan bir uygulamaydı ve İslam bu uygulamayı sınırlandırmış, sonunda fiilen sona ermesine zemin hazırlamıştır. Bugünün şartlarında bu hüküm uygulanmamaktadır.

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Kur’an’da adı geçen 25 peygamber ismi
• Kur’an-ı Kerim’de Geçen Kelimeler ve Anlamları Nelerdir?
• Kur’an’da geçen Kız ismi arıyorum
• Kur’an-ı Kerim’de Geçen Erkek ve Kız Çocuk İsimleri Nelerdir?
• Kur’an-ı Kerim’de Adı Geçen Melekler Hangileridir?
• Tümünü görüntüle.
• Kuranda ismi geçen melekler
• Kuranda geçen orta namaz nedir?
• Kuranda geçen en etkili dilek duası
• Kuranda geçen isim olabilecek kelimeler
• Kuranda geçen surelerin isimleri
• Tümünü görüntüle.
• Dini soru sor cevap al
• Dini soru sor cevap al Sitesi Hakkında Bilgi
• Dini soru sor cevap al “Site Kuralları”
• Dini sorulara hocalar neden farklı cevap veriyorlar
• Dini Soru Sor Hocalar Cevaplıyor
• Tümünü görüntüle.